Кіріспе
Гүлдің сыртқы бөліктерінің бірі
Тепал – гүлдің сыртқы бөліктерінің бірі (жинап айтқанда периант). Бұл термин осы бөліктерді сепальдар немесе жапырақшалар деп анықтау қиын болғанда қолданылады. Бұл перианттың бөліктері ерекшеленбеуінен (яғни, Магнолиядағыдай, өте ұқсас болуынан) немесе сепальдардың сыртқы қабатын жапырақшалардың ішкі қабатынан ажырату мүмкін болса да, сепальдар мен жапырақшалар бір-біріне ұқсас көрінетін жағдайларда (Лилиумдағыдай) пайдаланылады. Бұл терминді алғаш рет 1827 жылы Августин Пирамус де Кандолл ұсынған, ол "жапырақша" және "сепаль" терминдерімен салыстыра отырып жасаған. (Де Кандолл тепалдарды біріктіріп перигоний немесе перигония деп атаған; қазіргі кезде бұл термин перианттың синонимі ретінде қолданылады.)
Шығу тегі
Дифференциацияланбаған тепалдар гүлді өсімдіктердің алғашқы жағдайы деп саналады. Мысалы, гүлді өсімдіктер эволюциясында ең ерте бөлініп шыққан деп есептелетін Амборелла гүлдері дифференциацияланбаған тепалдарға ие. Сондықтан, жапырақшалар мен тостағаншалардың айқын түрде бөлінуі дифференциация нәтижесінде пайда болған, бұл жануарлармен тозаңдануға жауап ретінде болған болуы мүмкін. Типик қазіргі гүлдерде сыртқы немесе қоршаулы мүшелер тостағаншаларды құрайды, олар гүл бүршігінің даму кезеңінде қорғауға арналған, ал ішкі бұршақ жапырақшаларды құрайды, олар тозаңдаушыларды тартады. Монокотиледондарда, әсіресе "лилиоидты монокотиледондарда" ұқсас тостағаншалар мен жапырақшалардан түзілген тепалдар жиі кездеседі. Мысалы, лалаларда бірінші және екінші бұршақтар жапырақшаларға ұқсайтын құрылымдарды қамтиды. Бұл құрылымдар негізінде бірігіп, бір үлкен, жарқын, алты бөліктен тұратын құрылымды (периант) құрайды. Лилияда бірінші бұршақтағы мүшелер екінші бұршақтан бөлек, бірақ бәрі де бірдей көрінеді, сондықтан барлық жарқын бөліктері көбінесе тепалдар деп аталады. Тостағаншалар мен жапырақшаларды принципте ажырату мүмкін болса да, "тепал" терминін қолдану әрқашан дәйекті болмайды – кейбір авторлар бір жағдайда "тостағаншалар мен жапырақшалар" деп, ал басқалары "тепалдар" деп сипаттайды. Кейбір өсімдіктерде гүлдерде жапырақшалар болмайды, ал барлық тепалдар жапырақшаларға ұқсату үшін өзгертілген тостағаншалар болып табылады. Мұндай мүшелер жапырақша тәрізді деп сипатталады, мысалы, гелеборлардың тостағаншалары. Егер дифференциацияланбаған тепалдар жапырақшаларға ұқсаса, оларды "жапырақша тәрізді" деп те атайды, мысалы, жапырақшалы монокотиледондар, жарқын түсті тепалдарға ие монокотиледондар. Олар лилияларды да қамтитындықтан, лилиоидты монокотиледондар деп те атауға болады.
Қасиеттері мен пішіні
Тепалдарды сипаттауда қолданылатын терминдерге қалың түкпен жабылған (тығыз, ұсақ, қысқа, жұмсақ түктері бар, мамықтанған), аздап түкпен жабылған (өте ұсақ түктері бар, жалаңаш көзге көрінбейтін) және тығыз түкпен жабылған (өте қысқа, жұмсақ түктерімен тығыз жабылған) жатады. Тепалдың пішіні жапырақтарды сипаттау үшін қолданылатын терминдермен ұқсас сипатталады (жапырақ морфологиясының глоссарийін қараңыз).