Кіріспе

1965 жылғы Sud Aviation компаниясының көлік тікұшақтары отбасысы. Aérospatiale SA 330 Puma – төрт пернелі, екі қозғалтқышты орта көлік/жалпы мақсаттағы тікұшақ. Оны француздық Sud Aviation компаниясы жобалап, бастапқыда өндірді. Puma 1960-шы жылдардың ортасында француз әскерінің орта өлшемді, кез келген ауа райында қолданылатын тікұшаққа қойған талабына жауап ретінде жаңа конструкция ретінде әзірленді. Turbomeca Turmo турбовалды қозғалтқыштарымен жабдықталған, ол 16 отырған әскерге дейін немесе жарақат алғандарды эвакуациялау үшін 6 тасымалдағышпен бірге ең көп дегенде 6 жарақат алған адамды, сондай-ақ 2500 кг дейін жүк тасымалдауға арналған, оны іштен немесе сыртқы ілгішпен тасымалдауға болады. Puma конструкциясына автоматты перне тексеру жүйесі және негізгі беріліс қорабы мен негізгі ротор пернелеріне енгізілген салыстырмалы түрде жетілдірілген дірілге қарсы шаралар сияқты бірнеше инновациялар енгізілді. Ол сонымен қатар түнде, қиын ұшу жағдайларында және Арктикадан шөлге дейінгі климаттарда жұмыс істеуге қабілетті болды. Puma сонымен қатар, бір ғана жұмыс істейтін қозғалтқышы бар болса да, ең жоғары салмақта тиімді ұшуға мүмкіндік беретін қасақана жоғары резервтік қуат деңгейіне ие. 1965 жылдың 15 сәуірінде алғашқы прототип алғашқы ұшуын жасады; алғашқы өндіріс стандартындағы Puma 1968 жылдың қыркүйегінде алғашқы ұшуын жасады. Француз әскеріне жеткізілім 1969 жылдың басында басталды; бұл тип тез коммерциялық сәттілікке қол жеткізді. Puma өндірісі 1980-ші жылдарға дейін Sud Aviation компаниясының ізбасары Aérospatiale компаниясында жалғасты. Ол сондай-ақ Румынияда IAR 330 ретінде лицензия бойынша өндірілді; Оңтүстік Африкада екі лицензияланбаған түрі – Denel Rooivalk шабуылдық тікұшақ және Atlas Oryx жалпы мақсаттағы тікұшақ салынды. AS332 Super Puma және AS532 Cougar сияқты бірнеше жетілдірілген түрі әзірленді және 1990-шы жылдардың басынан бері Eurocopter және оның ізбасары Airbus Helicopters компанияларымен өндірілді. Puma-ның бұл ұрпақтары әлі де өндірісте. Маңызды операцияларға Персы шығанағындағы соғыс, Оңтүстік Африка шекаралық соғысы, португалдық отаршылдық соғысы, Югославия соғыстары, Ливан азаматтық соғысы, Ирак соғысы және Фолкленд соғысы кіреді. Көптеген операторлар өз парктерін жаңартуды жөн көрді, көбінесе шыны пилот кабиналары, GPS навигациясы және қорғаныс шаралары сияқты қосымша мүмкіндіктер мен жаңа функцияларды қосты. Бұл тип азаматтық саласында да кеңінен қолданылды және бірқатар азаматтық операторлармен пайдаланылды. Puma-ның ең ірі азаматтық операторларының бірі – Bristow Helicopters, ол Солтүстік теңіздегі жағалау операцияларында оны жиі пайдаланды.

Даму

SA 330 Puma бастапқыда Sud Aviation компаниясы француз армиясының 20 сарбазға дейін, сондай-ақ түрлі жүк тасымалдау міндеттерін орындай алатын орташа өлшемді, кез келген ауа райында жұмыс істейтін вертолетіне деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін әзірленген. Вертолет үшін жаңа конструкцияны әзірлеуге шешім қабылданды, жұмыс 1963 жылы француз үкіметінің қолдауымен басталды. Puma прототипінің алғашқы екі данасы 1965 жылдың 15 сәуірінде ұшты. Сонымен қатар, алты қосымша сынақ үлгілері салынды, соңғысы 1968 жылдың 30 шілдесінде ұшты. SA 330 Puma тікұшағының алғашқы өндірістік үлгісі 1968 жылдың қыркүйегінде ұшты, ал француз армиясына жеткізілім 1969 жылдың басында басталды. 1967 жылы Puma-ны Royal Air Force (RAF) таңдады, олар тікұшақтың өнімділігіне әсерленді. Оған Puma HC Mk 1 деген белгі берілді. Aerospatiale және Ұлыбританияның Westland Helicopters компаниялары арасында маңызды бірлескен өндіріс келісіміне қол қойылды. Француз және британдық компаниялардың тығыз ынтымақтастығы нәтижесінде Ұлыбритания Aérospatiale Gazelle, ал Франция Westland Lynx тікұшақтарын сатып алды. Осы келісім аясында Westland RAF үшін тапсырыс берілген Puma тікұшақтарының құрастырылуын және түрлі компоненттерін өндіруді жүзеге асырды. SA 330 экспорттық нарықта сәттілікке жетті, көптеген елдер Puma тікұшағының әскери модификацияларын өздерінің қарулы күштерінде пайдалану үшін сатып алды. Түрлі операторлар мұнай платформаларына жүк тасымалдау сияқты азаматтық мақсаттарда да кеңінен қолданды. 1970 жылдардың көп бөлігінде SA 330 Puma Еуропада өндірілген ең көп сатылатын көліктік тікұшақ болды. 1978 жылдың шілдесіне дейін азаматтық клиенттерге 50-ден астам Puma тікұшағы жеткізілді, ал барлық тікұшақтардың ұшу сағаты 500 000-нан асты. Румыния Aerospatiale компаниясымен Puma тікұшағын IAR 330 лицензиясы бойынша өндіру туралы келісім жасады, осы келісім бойынша румын қарулы күштері, азаматтық операторлар және бірнеше экспорттық клиенттер үшін кемінде 163 тікұшақ өндірілді. Индонезия да SA 330 тікұшағын отандық өндіріске енгізді. Оңтүстік Африка, бұл типті белсенді пайдаланушы, өздерінің Puma тікұшақтарын жаңарту үшін үкіметке тиесілі Atlas Aircraft Corporation жүргізген ірі модификация және өндіріс бағдарламасын іске асырды, нәтижесінде құрылған тікұшаққа Oryx деп ат қойылды. 1990 жылдары Denel компаниясы Оңтүстік Африка Әуе күштері үшін Puma тікұшағының негізінде Denel Rooivalk деп аталатын шабуылдық тікұшақты әзірледі. Осы уақытқа дейін барлығы 697 тікұшақ сатылды, ал Румыниядағы өндіріс 21-ші ғасырда да жалғасты.

Дизайн

Aérospatiale SA 330 Puma – екі қозғалтқышты тікұшақ, негізінен персоналды тасымалдау және логистикалық қолдау міндеттері үшін жасалған. Әскер тасымалдау үшін 16 сарбазды бүгілетін орындықтарға орналастыруға болады, ал медициналық эвакуация конфигурациясында бір кабинада алты жарақатты тасымалдауға және төрт қосымша адамға орын бар. Puma жүк тасымалын да жүзеге асыра алады, арнайы жүк ілгішіне ілінген жүктерді сырттан тасымалдау арқылы немесе кабинаның ішкі кеңістігін пайдалану арқылы; бір ретке дейін 2500 кг дейін жүк тасымалдауға болады. Азаматтық Puma тікұшақтарында кабинаның әртүрлі конфигурациялары бар, әдетте жолаушыларды, соның ішінде VIP-тарды тасымалдаудың әртүрлі түрлері үшін арналған. Іздеу және құтқару операцияларында көбінесе оң жақ фюзеляжда орнатылған көтергіш пайдаланылады. Puma тікұшақтың төрт пернелі негізгі роторы Turbomeca Turmo турбошақты қозғалтқыштарымен қоздырылады. Роторлар әдетте 265 айналым/мин жылдамдықпен бес редукторлық беріліс арқылы айналады. Бұл берілістің конструкциясы сол кездегі бірнеше бірегей және сирек инновацияларды қамтыды, мысалы ротор білігін бір бөліктен жасау және негізгі беріліс қорабы мен негізгі ротор пернелеріне енгізілген дірілге қарсы шаралар. Puma автоматты ротор пернелерін тексеру жүйесімен де жабдықталған, ол ротор пернелеріндегі жарықтарды анықтап, экипаждарды ескертеді. Ол бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейтін екі гидравликалық жүйемен жабдықталған, бірі ұшақтың басқару жүйесін, екіншісі автопилотты, қону шассисін, ротор тежегішін және басқару жүйесін қамтамасыз етеді. Ұшу өнімділігі тұрғысынан, Puma жоғары жылдамдыққа, маневрлікке және ыстық және биік жағдайларда жақсы өнімділікке ие болу үшін жасалған; қозғалтқыштар қасақана жоғары резервтік қуатқа ие, бұл Puma-ның ең көп салмақта тек бір қозғалтқыш жұмыс істеген кезде де тиімді ұшуына және қажет болған жағдайда міндетін орындауына мүмкіндік береді. Кокпит ұшқыш пен оның көмекшісі үшін дәстүрлі екі басқару пультімен жабдықталған, ал үшінші орын резервтік экипаж мүшесі немесе командир үшін қарастырылған. Puma SFIM Newmark Type 127 электрогидравликалық автопилотымен жабдықталған; автопилот ролл және тангажды тұрақтандыруға қабілетті, ал жүк ілгіш операторы автопилот арқылы тікұшақтың орнын түзетуді тікелей өз бекетінен жүзеге асыра алады. Puma Transall C 160 және Lockheed C 130 Hercules сияқты тактикалық әуе көлігімен оңай тасымалданады; негізгі ротор, қону шассисі және құйрық бөлігі кеңістікті азайту үшін алынып тасталады. Puma тікұшағының конструкциясында техникалық қызмет көрсетудің қарапайымдығы мақсаты көзделген; жүйелі тексеруді қажет ететін көптеген компоненттер мен жүйелер жерден көрінетіндей етіп орналастырылған, қызмет мерзімі шектеулі компоненттердің қолданылуы барынша азайтылған, ал механикалық жүйелердің негізгі бөліктеріне оңай қол жеткізуге болады. Түпнұсқалық өндіріс кезінде енгізілмегенімен, көптеген Puma операторлары тікұшақтың қызмет ету мерзімі ішінде қосымша мүмкіндіктер мен заманауи жабдықтарды орнатты. RAF өздерінің Puma тікұшақтарын Global Positioning System (GPS) навигациялық жабдықтарымен, сондай-ақ инфрақызыл қарсы шаралар, автоматты жалын/шайыр таратушылар және түнгі ұшулар үшін түнгі көру көзілдіріктері сияқты өзін-өзі қорғау шараларының жиынтығымен жабдықтады. Оңтүстік Африканың Thunder City сияқты үшінші тарап компаниялары Puma тікұшақтары үшін қызмет мерзімін ұзарту және жаңғырту бағдарламаларын ұсынды, ал кейбір операторлар өздерінің тікұшақтарын шыны кабиналармен жаңартуды жөн көрді.

Аргентина

1982 жылғы Фолкленд соғысы / Guerra de Malvinas кезінде Аргентина армиясының бес SA 330 Пума және Аргентина жағалау күзетінің біреуі соғыс алаңына жөнелтілді; олар әскери кемелердің палубаларынан жұмыс істей алатын, сонымен қатар аралдардың барлық аумағында миссияларды орындай алатын. Барлығы одан кейінгі қақтығыста жойылды. 3 сәуірде Оңтүстік Джорджияны басып алуға Аргентина әскерін тасымалдау кезінде, британдық құрлық әскерлерінен келген шабуылдан бір Пума қирап, көп ұзамай жерге құлады. 9 мамырда бір Пума Sea Dart зениттік ракетасымен атылып түсірілді. 23 мамырда Корольдік теңіз күштерінің екі Sea Harrier истребителі Порт-Ховардқа жабдықтау миссиясын орындап бара жатқан үш аргентиналық Пуманы ұстады. Соңғы шайқаста бір Пума жерге соқтығысып жойылды, екіншісі бұзылып, кейін Sea Harrier истребительдерінің артиллериялық атысынан жойылды, үшінші Пума қашып үлкерді. 30 мамырда бір Пума Кент тауының маңында түсініксіз жағдайларда жоғалып кетті, бұл достық оттан болуы мүмкін. Аргентинаның MercoPress жаңалық сайтында сол күні Кент тауының жанында SAS құрлық әскерлері атып түсірген Stinger ракетасымен бір Пума жойылғаны хабарланды. Ұлттық жандармерияның арнайы күштерінен алты адам қаза тауып, тағы сегіз адам жарақат алды.

Франция

1979 жылдың қыркүйегінде «Барракуда» операциясы барысында төрт «Пума» тікұшағы француз шабуыл тобын тікелей Орталық Африка Республикасының үкімет штаб-пәтеріне жеткізу үшін қолданылды; содан кейін тәркіленген құнды заттар мен түрлі дипломатиялық және саяси құжаттар жақын орналасқан француз елшілігіне үздіксіз әуе тасымалы арқылы жылдам жеткізілді. «Пуманың» француз қызметіндегі ерекше қолданылуының бірі – Франция президентін ішкі және халықаралық дипломатиялық шаралар кезінде VIP-көлік ретінде тасымалдау болды; бұл міндеттер жеткілікті санда қолжетімді болған кезде үлкен «AS332 Super Puma» тікұшағына жүктелді. 1991 жылғы Бірінші шығанақ соғысы кезінде Франция Саддам Хусейннің Ирағымен қақтығысқан коалициялық күштерді қолдау үшін бірнеше «Пума» тікұшағын жіберді. Жауынгерлік іздеу және құтқару міндеттерін орындауға тағайындалған тікұшақтар жылдамдатылған навигациялық қабілеттерін арттыру үшін GPS қабылдағыштарымен жабдықталды. 1990 жылдардағы НАТО басқаратын Югославия соғыстарына Францияның қосқан үлесінің бір бөлігі ретінде бірнеше француз «Пума» тікұшақтары Ұлыбритания және Біріккен Араб Эмираттары сияқты басқа «Пума» операторларымен бірге аймақта жұмыс істеді. 1994 жылдың сәуір айында француз «Пума» тікұшағы британдық SAS жасағы мен Боснияның ішкі аумағынан құлаған «Sea Harrier» ұшқышын түнде эвакуациялады, тікұшақ аймақтан шығар кезде шағын қарудан атқыланды. 1999 жылдың 18 маусымында 20 «Пума» тікұшағы француз әскери парашютистерінің екі ротасын бір рет үйлестірілген әуеден тасымалдады, бұл НАТО жер күштерінің Косовска-Митровицаны жылдам бақылауына көмектесті. 2010 жылға қарай француз армиясы мен француз теңіз күштері француз әскери қызметіндегі «Пуманы» ауыстыру үшін NHIndustries NH90 тікұшағының жеке нұсқаларын сатып алуды шешті. 2014 жылдың маусымынан бастап «Escadron d'Hélicoptères 1/67 'Pyrénées (EH 1/60)' эскадрильясының екі «Пума» тікұшағы Сахель аймағындағы исламишіл көтерілісін тоқтату мақсатында «Бархане» операциясының аясында Чад пен Нигерге жөнелтілді. Бастапқыда Чадтағы Нджаменадан жұмыс істеген топ кейін Нигердегі Дирку және Мадама қалаларына көшті, жердегі әскерлерді қолдады және көтерілісшілерге жабдықтау жолдарын кесті; 2015 жылдың қыркүйегінде басқа француз армиясының күштерімен алмастырылғаннан кейін топ Францияға оралды. 2016 жылға дейін француз әуе және ғарыш күштерінде шамамен 20 «SA 330 Puma» тікұшағы қызметте болды.

Ливан

1980 және 1984 жылдар аралығында Ливан әуе күштері Франциядан он SA 330C Puma тікұшағын алды, олар Бейрут әуе базасында жаңадан құрылған 9-шы көлік эскадрильясын жабдықтады, және ол бастапқыда сонда орналасқан болатын. 1983 жылы эскадрилья Бейруттің солтүстігіне көшірілді, ал Puma тікұшақтары қауіпсіздік мақсатында Жоуние мен Адма аймағындағы шағын, уақытша тікұшақ алаңдарына таратылды. 1984 жылдың 23 тамызында Ливан қарулы күштерінің штаб бастығы және жетінші бригаданың командирі, генерал Надим әл-Хаким, сондай-ақ тағы сегіз жоғары әскери шенеунік тасыған Puma тікұшағы Бейрут маңындағы қалың тұманға түсіп, борттағы барлық адам қаза тапты. 1987 жылдың 1 маусымында Ливан премьер-министрі Рашид Карами Бейрутке бет алған Puma тікұшағында бомба жарылып қаза тапты; жарылыстан ішкі істер министрі Абдулла Расси және тікұшақтағы басқа он екі көмекші мен экипаж мүшесінің үшi ауыр жарақат алды, тікұшақ қирап қалды. Ливан азамат соғысының соңғы кезеңінде Puma тікұшақтарының паркі – енді ұшуға жарамды жеті немесе алты тікұшаққа дейін азайды – әдетте генерал Мишель Аунның уақытша әскери үкіметі атынан көршілес Кипрмен байланыс рейстерін жүргізу үшін пайдаланылды. Алайда, отын тапшылығы мен техникалық мәселелер экипаждарды 1990 жылдың қазан айында соғыс аяқталғанға дейін тікұшақтарды тоқтатуға мәжбүр етті. Соғыстан кейін Ливан әуе күштерінің басшылығы Біріккен Араб Әмірліктерінің көмегімен көлік тікұшақ эскадрильясын қайта құруға күш салды, және 2010 жылы Біріккен Араб Әмірліктері әуе күштерінде бұрын қолданылған жеті IAR 330 SM тікұшағы жеткізілді. 2013 жылы Ливан әуе күштері IAR 330 SM тікұшағын ADEN Mk 4/5 30 мм револьверлік пулемет және модификацияланған иінтірекке орнатылған SNEB 68 мм реактивтік снарядтармен (қызметтен шығарылған Hawker Hunter FGA.70 және FGA.70A истребительдерінен алынған) жауынгерлік тікұшаққа түрлендірді. SA 330SM деп қайта аталған Puma жауынгерлік тікұшағы сол жылдың 10 қазанында Хамат әуе базасында өткен әуе маневрлері кезінде сынақтан өтті. Сынақтар сәтті аяқталғанымен, SA 300SM активтік қызметке қабылданбады, Ливан әуе күштерінің басшылығы Eurocopter AS532 Cougar тікұшағының қаруланған нұсқасын таңдады, оның жеті тікұшағы келесі үш жылда жеткізілуі жоспарланған.

Марокко

1974 жылы Марокко Франциямен өз қарулы күштері үшін 40 Puma тікұшағын сатып алу туралы келісім жасады. 1970-ші және 1980-ші жылдары марокколық Puma тікұшақтары Полисарио фронтының сепаратистеріне қарсы жауынгерлік қимылдарда қолданылып, Батыс Сахара аймағын жақсырақ бақылауға көмектесті. 1980-ші жылдардың басында көтерілісшілердің қолында кеңестік 2K12 Kub зениттік-ракеталық кешендерінің болуына байланысты бірнеше ұшақ жоғалып немесе зақымданғаннан кейін марокколық күштердің әуе күшін пайдалану мүмкіндігі шектелді. 2007 жылдың қазан айында Марокко мен Франция арасындағы 2 миллиард еуролық келісім аясында барлығы 25 марокколық Puma тікұшағына толыққанды модернизация және жаңарту жүргізіледі.

Португалия

1969 жылы Португалия Puma тікұшақтарының алғашқы экспорттық тапсырыс берушісі болды, Португалия Әуе күштері үшін 12 тікұшаққа тапсырыс берді. Португалия Португалия отарлық соғысы кезінде Pumas тікұшақтарын жауынгерлік операцияларда қолданған алғашқы ел болды. Ангола мен Мозамбик тәуелсіздік соғыстары кезінде кішігірім Alouette III тікұшақ паркін толықтыру үшін олар операциялық түрде пайдаланылды, бұл тікұшақтар басқа қолданыстағы тікұшақтарға қарағанда үлкен автономдылыққа және көліктік сыйымдылыққа ие болды. 1980 жылдары Португалия Біріккен Ұлттар Ұйымының Оңтүстік Африкаға қатысты эмбаргосын айналып өту үшін Оңтүстік Африкамен құпия келісім жасады, Франция Оңтүстік Африканың Puma тікұшақ паркін жаңарту және қосалқы бөлшектермен қамтамасыз етуден бас тарған болатын. Құпия келісім бойынша Португалия өз Puma тікұшақтарында пайдалану мақсатымен қуаттырақ қозғалтқыштар мен жаңа авиациялық құралдар тапсырыс берді, бірақ көптеген компоненттер Заирдегі номиналды компания арқылы Оңтүстік Африка қорғаныс фирмасы Armscorp-қа жіберілді, онда олар қолданыстағы Puma тікұшақтарын күрделі жөндеуге, жаңартуға және қайта құруға пайдаланылды, нәтижесінде Atlas Oryx тікұшағы пайда болды; Португалиялық Puma тікұшақтары да келісім шарттары бойынша төленген маңызды жаңартулар алды. 2006 жылы Португалия Әуе күштері ескірген Puma тікұшақ паркін алмастыратын AgustaWestland AW101 Merlin тікұшақтарын алуды бастады. 2007 жылдан бастап Португалия қолданыстан шығарылған сегіз Puma тікұшағын сатуды ұсынды, және олар 2015 жылға дейін сатылымда болды.

Оңтүстік Африка

1972 жылдан бастап, ОАР Әскери-әуе күштеріне (SAAF) тиесілі ПУМА тікұшақтары Оңтүстік-Батыс Африка мен Анголадағы шекаралық соғыс кезінде ұзақ мерзімді операцияларға жұмылдырылды. ПУМА әскер тасымалдау, «құшақтау» операциялары кезінде жылдам орналасу, радио релелік станция ретінде жұмыс істеу, жаралыларды эвакуациялау, құлаған ұшқыштарды құтқару, арнайы күштерді жеткізу және Savannah, Uric, Protea, Super және Modular сияқты ірі шекарадан тыс операцияларға қатысты. Оңтүстік Африканың ПУМА тікұшақтарын сатып алудың көп бөлігі, қосалқы бөлшектерді қоса алғанда, 1977 жылы салынған Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) эмбаргосына дейін жасалды. Кейіннен Оңтүстік Африка көптеген ПУМА тікұшақтарын жаңартып, жергілікті Атлас Орыкс тікұшағын жасады; сыртқы көмек пен компоненттер қару-жарақ эмбаргосы кезінде Португалиямен құпия мәмілелер арқылы алынды. 1979 жылдың желтоқсан айында Оңтүстік Африка үкіметі Родезиядағы әскери күштерінің бар екенін мойындады; ПУМА тікұшақтары Оңтүстік Африка армиясының құрлықтағы күштерін қолдау үшін үнемі пайдаланылды. 1980 жылдың маусым айында 20 ПУМА тікұшағы 8000 әскермен бірге Анголаға жасалған Оңтүстік Африканың шабуылына қатысты, мақсаты ұлтшыл SWAPO жауынгерлерін қуу болды. 1982 жылы үкімет SWAPO күштерінің Оңтүстік Африкалық ПУМА тікұшағын атып түсіргені салдарынан 15 әскери қызметшінің қаза тапқанын растады, бұл қақтығыстағы бір оқиғадағы ең ауыр шығынның бірі болды. 1990 жылдары Конго Республикасының президенті Паскаль Лисуба Конго азаматтық соғысында пайдалану үшін артық SAAF ПУМА тікұшақтарын сатып алуға тығырықтан әрекеттер жасады. 1991 жылы Оңтүстік Африканың Жұлдызды жағалауында МТС Oceanos круиздік кемесі суға батқанда, 13-ке дейін ПУМА тікұшағы құтқару жұмыстарында маңызды рөл атқарды, 225 құтқарылған адамды нашар ауа-райы жағдайында қауіпсіз жерге жеткізді.

Ұлыбритания

Корольдік әуе күштеріне алғашқы екі "Пума" тікұшағы 1971 жылдың 29 қаңтарында жеткізілді, ал алғашқы операциялық эскадрилья (33-эскадрилья) 1971 жылдың 14 маусымында Одихам әуе базасында құрылды. RAF жалпы 48 "Puma HC Mk 1" тікұшағын көлік міндеттері үшін тапсырыс берді. Фолкленд соғысы кезінде аргентиналық әскери-теңіз күштеріне тиесілі болған қосымша "SA 330J" тікұшағы британдық күштер тарапынан басып алынып, Ұлыбританияға қайтарылды және бірнеше жыл бойы RAF стационарлық оқу құралы ретінде пайдаланылды. Бұл "SA 330J" кейіннен "Westland" компаниясы зақымдалған "RAF Puma XW215" тікұшағының бөліктерін пайдаланып қайта жаңартылып, ұзақ уақыттан кейін "ZE449" ретінде қайта құрудан өткен соң RAF қызметіне енгізілді. 1970 жылдардың басы мен 1990 жылдар аралығында RAF "Пума" тікұшақтары әдетте RAF Одихам (33-эскадрилья және 240 OCU), RAF Гутерсло (230-эскадрилья) және No. 1563 рейсі RAF Белиз әуе базасында орналасқан. Солтүстік Ирландиядағы Түйткілдер кезеңінде RAF Aldergrove әуе базасында жасақтардың болуы да жиі кездесетін. 1994 жылы 230-эскадрилья 72-эскадрильяның "Westland Wessex" тікұшақтарының тұрақты қатысуын қамтамасыз ету үшін RAF Алдергроувқа көшірілді. 2009 жылы 230-эскадрилья RAF Бенсонға, ал 33-эскадрилья RAF Odiham-нан бірге көшірілді. Корольдік әуе күштерінің "Пума" тікұшақтары Венесуэла, Ирак, Югославия және Заирде де белсенді қызмет атқарды. Ұлыбритания жиі "Пума" тікұшақтарын апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету және гуманитарлық миссияларға жібереді, мысалы, 2000 жылғы Мозамбиктегі су тасқыны және 1988 жылғы Ямайкадағы тасқын кезінде, сондай-ақ Зимбабве және Перс шығанағы сияқты аймақтардағы бейбітшілік операцияларын жүргізу үшін. 2007 жылдың 15 сәуірінде Бағдадқа жақын жердегі арнайы күштер миссиясы кезінде екі RAF "Пума" тікұшағы соқтығысты. 2007 жылдың қарашасында Ирактағы көтерілісшілерге қарсы операция кезінде "Пума" тікұшағы апатқа ұшырады. Тергеу нәтижесінде негізгі себеп ұшқыштың қатесі болды, алайда Қорғаныс министрлігі (ҚМ) RAF "Пума" тікұшақтарын түнгі көру көзілдіріктерімен жабдықтамағаны және қауіпсіздікке қауіп төндіретін техникалық қызмет көрсету тексерулерінің жеткіліксіздігі үшін сынға түсті. Бұл кемшіліктер оқиғадан кейін жойылды. 2002 жылы Ұлыбритания алты "South African SA 330L" тікұшағын сатып алды, бұл үлгінің қызмет ету мерзімін ұзартуға мүмкіндік берді. Кең ауқымды жаңарту бағдарламасының нәтижесінде алғашқы "Puma HC Mk2" тікұшағы 2012 жылдың соңында пайдалануға берілді және 2014 жылдың басында аяқталды, бұл RAF "Пума" тікұшақтарының 2025 жылға дейін қызметте болуына мүмкіндік берді. 2008 жылы 30 "Пума" тікұшағын жаңарту жоспарланған, бірақ кейін бұл көрсеткіш 22-ге дейін төмендетілді, ал кейіннен 24 "HC Mk2 Puma" тікұшағына дейін қайта қарастырылды. Жаңартулар екі "Turbomeca Makila" қозғалтқышын, жаңа беріліс қораптары мен құйрық роторларын, жаңа қозғалтқыш басқаруын, цифрлық автопилотты, ұшуды басқару жүйесін, жақсартылған қорғаныс құралдарын және экипаж бен жолаушыларды баллистикалық қорғауды қамтиды. "HC Mk2 Puma" тікұшағы алдыңғы үлгіге қарағанда екі есе көп жүк көтере алады және үш есе ұзақ қашықтыққа ұша алады. Ол тактикалық әскер тасымалдауға, жылдам контингенттік ұрысқа және гуманитарлық миссияларға қолданылады. RAF өзінің "Пума" тікұшақ паркін 2020 жылдардың ортасында жаңа орташа вертолеттер бағдарламасы бойынша сатып алынатын жаңа үлгілермен алмастыруды жоспарлап отыр.

Азаматтық

Бұл типті ұшақтардың ең ірі және танымал операторларының бірі - Bristow Helicopters, онда Puma Солтүстік теңіздегі жағалау операцияларында тұрақты түрде пайдаланылды. 1970 жылдары Bristow өзінің Sikorsky S 61 тікұшақтарын алмастыруды жоспарлаған, және Aerospatiale компаниясы жасаған өте бәсекеге қабілетті ұсыныстан кейін Puma таңдалды; Puma G BFSV Bristow компаниясында қызметке түскен алғашқы ұшақ болды. 1979 жылдан бастап Puma Bristow флотының негізгі бөлігін құрады; 1981 жылы бұл типтегі тікұшақтар Bristow компаниясының зейнеткерлікке шыққан Westland Wessex тікұшақтарының орнын басты. 1982 жылы Bristow компаниясы 11 SA 330J Puma тікұшақтарын күшейту үшін, қуаты жоғары Super Puma тікұшақтарын енгізді. Американдық оператор Erickson Inc. кем дегенде төрт Puma тікұшағын пайдаланған; олар АҚШ-тың Бесінші және Жетінші флоттарына вертикальді толықтыру (VERTREP) қызметін келісімшарт бойынша көрсеткен. Американың жеке әскери компаниясы EP Aviation Ауғанстанда көптеген Puma тікұшақтарын пайдаланғаны белгілі.

Ерекше оқиғалар мен оқиғалар

29 наурыз 2022 – Конго Демократиялық Республикасындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақтандыру миссиясының құрамындағы БҰҰ-ның сегіз бейбітшілігі (алты пакистандық, бір ресейлік және бір серб) Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы даулы аймақта барлау миссиясын орындап келе жатқанда, Пәкістан Армиялық Әуе күштеріне қарасты ПУМА тікұшағының апатынан қаза тапты. Апаттың себебі әлі анықталған жоқ.