Кіріспе

Діни қызметкерлердің киетін ең сыртқы литургиялық киімі.

Казула (/[tʃ]//æ//zj//ʊ//b//əl/) – Батыс христиандық дәстүрінде, толық киімдерді қолданатын, әсіресе Рим-католик, Англикан және Лютеран шіркеулерінде Эвхаристия тойлау үшін діни қызметкерлер киетін ең сыртқы литургиялық киім. Шығыс православие және Шығыс католик шіркеулерінде оған баламалы киім – фелонион. "Егер басқаша көрсетілмесе, мисса кезінде және миссамен тікелей байланысты барлық қасиетті амалдарда діни қызметкердің киімі – альб пен столаның үстінен киілетін казула болып табылады" (Римдік Миссалдың жалпы нұсқаулығы, 337). Стола сияқты, ол әдетте тойланып жатқан миссаның литургиялық түсіне сәйкес келеді.

Шығу тегі

Шашубльдің пайда болуы конус тәрізді пончо түрінде болды, латын тілінде paenula немесе casula немесе "кішкентай үй" деп аталады, бұл Рим империясының соңында кең таралған сыртқы саяхат киімі болды. Ол тікелей сопақ пішіндес матадан жасалған, ортасында басты өткізуге арналған дөңгелек тесігі бар, және барлық жағынан тізеден төмен түсетін. Қолдарды еркін пайдалану үшін оны қолға жинау қажет болды. Батыста діни қызметте қолданылғанда, бұл киім қолдарды босату үшін бүйірлерінен бүктеліп алынған. Бұл жұмыста кейде жіптер қолданылған, ал диакон дін қызметкеріне киімнің бүйірлерін бүктеуге көмектескен. 13 ғасырдан бастап, бүйірлерін сәл қысқартуға бейімділік пайда болды. 15 және 16 ғасырларда шашубль қазіргі түріне жақындады, онда киімнің бүйірлері енді тобыққа емес, ең көп дегенде білезікке дейін жетеді, сондықтан бүктеудің қажеті болмады. 16 ғасырдың соңында шашубль, әлі де кең және қолдың бір бөлігін жауып тұрса да, дәстүрлі пішініне қарағанда 19 және 20 ғасырдың басында болған пішінге көбірек ұқсады, онда шашубль кең сқаупідей қысқартылып, қолдар толығымен бос қалдырылды, ал алдыңғы және артқы жағы да қысқартылды. Сонымен қатар, дін қызметкеріне қатаң (ішкі қабатталған және күрделі кестеленген) матадан жасалған шашубльді киген кезде қолын біріктіруді жеңілдету үшін, соңғы ғасырларда алдыңғы жағы одан әрі кесіліп, оған көбінесе "скрипканың жоны" деп аталатын ерекше пішін берілді. Шашубльдің сқаупі тәрізді пішінінде, әсіресе артқы жағында, христиан кресінің немесе әулиенің бейнесін қамтитын күрделі әшекейлеу схемалары жиі қолданылған; сондай-ақ, ірі мерекелерге арналған шашубльдерде жібек, алтын мата немесе брокат сияқты қымбат материалдар қолданылған.

Қазіргі қолданылуы

ХХ ғасырда "римдік" скапуляріден ерекшеленетін, кейде "готикалық" деп аталатын, бұрынғы, кеңірек шашуба формасына қайта оралу басталды. Бұл кейбір қарсылықтарды тудырды, нәтижесінде 1925 жылдың 9 желтоқсанында Ритуалдар қасиетті конгрегациясы оған қарсы De forma paramentorum деген декрет шығарды, бірақ 1957 жылдың 20 тамызындағы Circa dubium de forma paramentorum декларациясымен оны күштен шығарды, мәселені жергілікті епископтардың салмақты шешіміне қалдырды. 1930 жылдың 19 наурызында Рим папасы Пий XI-нің Киелі Петр базиликасында мисса өткізу кезінде кеңірек шашуба кигенінің суреті сақталған. Екінші Ватикан соборынан кейін шашубаның кең формасы ең көп таралған формаға айналды, ал жоғарыда келтірілген GIRM нұсқауларында көрсетілгендей, "сән әсемдігі тым әсемдікпен емес, қолданылған материал мен дизайнмен болуы тиіс" делінген. Киімді безендіруде қасиетті мағынаны білдіретін бейнелер немесе символдар болуы керек, осылайша лайықсыз нәрселерден аулақ болу керек" (№ 344). Сондықтан бүгінде дерлік тобыққа дейін, ал білекке дейін жететін, салыстырмалы түрде қарапайым символдармен, жолақтармен және орфрейлермен безендірілген шашубалар кең таралған. Салыстырарлық егер, "фидлбек" киімдері көбінесе өте күрделі кестеленген немесе егжей-тегжейлі суреттермен немесе толыққанды көріністермен боялған. Тік жиектерімен немесе "фидлбек" пішіндегі "римдік" шашубаларды қолдану көбінесе дәстүрлілікпен байланысты. Дегенмен, кейбір дәстүрлі дін қызметкерлері қатты емес материалдан жасалған кең шашубаларды артық көреді. Рим папасы Бенедикт XVI кейде XVI ғасырдың соңында кең таралған ауысу стиліндегі шашубаларды қолданды. Славян дәстүрінде, грек дәстүрінде болмаса, фелонион – шашубаға сәйкес келетін византиялық киім, алдыңғы жағынан кесіледі, бүйірінен емес, бұл оны батыстық капаға ұқсатады.

Католицизмде

Латын тілінде casula, planeta немесе pænula деп аталады, ал ерте галл деректерінде amphibalus. Шапан – бұл ең маңызды және көзге түсетін қасиетті киім, ол қалған киімдердің бәрін жабады. Ол дұғада «Мәсіхтің игілігі» деп сипатталады және қайырымдылықты бейнелейді. Қазіргі таңда көптеген дінтанушылар литургиялық киімдердің ерте христиан ғасырларында Рим империясының аумағында кең таралған әдеттегі киімдердің бейімделуі екеніне келіседі. Құдайға қызмет ететін дін қызметкері құрбандық шалу кезінде күнделікті киіммен киінетін, бірақ бұл мақсат үшін күнделікті киімдерінен жаңа және таза киімдерді таңдау әдеті қалыптасқан, осыдан бірте-бірте арнайы литургиялық киімдер пайда болды.

Протестантизмде

Көптеген, бірақ барлығы емес, лютерандық және англикандық шіркеулер шашубалды қолданады. Скандинавиядағы лютерандық конфессиялар оны әрқашан қолданған, бірақ бұрынғы кезде оның қолданылуы тікелей қасиетті тағаммен байланысты болмаған. Реформациядан кейінгі алғашқы екі жүз жыл бойы неміс лютерандары оны қолданды, бірақ кейін Женева көйлегімен алмастырды. Солтүстік Америкада әртүрлі тәжірибелер пайда болды, бірақ 20 ғасырдың ортасына қарай альб және стола кеңінен қалыптасқан әдетке айналды. Соңғы уақытта шашубалды Германияда да, Солтүстік Америкада да қасиетті тағам рәсімінде қайта қолдануға бастады. Діни қызметкердің киімі – стола, ал емес шашубалды. Шашубалды төменгі шіркеу англикандары 19 ғасырдағы Оксфорд қозғалысына дейін ешқашан қолданған емес, ал жоғары шіркеу англикандары өте сирек қолданған, тіпті содан кейін Оксфорд қозғалысының екінші буыны пайда болғанға дейін. Бұл протестантизмде литургиялық шіркеулерден тыс жерде дәстүрлі емес және сирек кездеседі.

Танымал мәдениетте

Оскар Уайльдтың 1895 жылғы "Адал болудың маңызы" пьесасында доктор Чейзбл 2002 жылғы фильмде өзінің атымен аталған киімді киген дін қызметкері. П. Г. Водхаустың "Муллинердің Баки У Упо" атты әзілді әңгімесінде англикан дінбасы Стэнли Брэндон "қатты ашулы" болады. "Ол жақында епископтан хат алды, онда оны шашубасында тым көп орфрей кигені үшін кінәлап, қатты ренжітті".