Кіріспе

De Havilland Canada көлік ұшағы

De Havilland Canada DHC 4 Caribou (АҚШ әскерилері CV 2 деп, кейіннен C 7 Caribou деп белгілеген) – қысқа ұшып-қону және қону (STOL) қабілетіне ие канадтық арнайы жүк ұшағы. Caribou 1958 жылы алғаш рет ұшқан, және әскери қызметтен көптеп алынғанмен, қатал жағдайлардағы бұталық ұшақ ретінде әлі де аз ғана саны қолданыста. Бұл конструкция де Хавиланд Канада DHC 5 Buffalo ұшағы ретінде одан әрі дамытылды, оған турбовинтті қозғалтқыштар және басқа да өзгерістер енгізілді, бұл оның қысқа жолмен ұшу қабілетін одан әрі жақсартты, тіпті толық жүкпен де жеңіл ұшақтармен бәсекелесе алады.

Жобалау және әзірлеу

De Havilland Canada (DHC) компаниясының үшінші қысқа ұшып-қону және қону (STOL) үлгісі, оның бұрынғы DHC Beaver және DHC Otter үлгілерімен салыстырғанда әлдеқайда ірілеу болды және екі қозғалтқышпен жұмыс істейтін DHC-нің алғашқы үлгісі еді. Caribou да осы сияқты концепция бойынша, сенімді STOL көліктік ұшақ ретінде жобаланған. Caribou негізінен әскери тактикалық тасымалдауға арналған, бірақ коммерциялық қызметте жүк тасымалында өзіне шағын орын тапты. 1959 жылы АҚШ армиясы 173 дана тапсырыс берді және 1961 жылы AC 1 белгісімен алды, ол 1962 жылы CV 2 Caribou деп өзгертілді. Caribou өндірісінің көп бөлігі әскери операторларға бағытталған, бірақ оның беріктігі және тамаша STOL қабілеттері – ұшу-қону жолағының ұзындығы бар болғаны 1200 фут (365 метр) болатын жағдайларда да қолданылуы, кейбір коммерциялық пайдаланушыларға да тартымды болды. АҚШ сертификаты 1960 жылдың 23 желтоқсанында берілді. Жаңа Гвинеяның таулы аймақтарында бір ғана данасын пайдаланған Ansett MAL және Amoco Ecuador алғашқы клиенттердің қатарында болды, сондай-ақ Air America (Вьетнам соғысы кезеңінде Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ЦРУ-дың жасырын операциялары үшін құрылған ұйым) да болды. Басқа да азаматтық Caribou ұшақтары әскери қызметтен шыққаннан кейін коммерциялық пайдалануға енді. Бүгінде олардың тек бірнешеуі ғана азаматтық мақсатта қолданылады.

"Турбо-карибу" бағдарламасы

Кейп-Мэй, Нью-Джерси штатының PEN Turbo Aviation компаниясы DHC-4A Caribou ұшағын турбиналық қуатпен жұмыс істейтін, DHC-4A Turbo Caribou деп аталатын нұсқаға қайта жаңартуды жүзеге асырды. Бұл түрлендіру PT6A-67T қозғалтқыштарымен және Hartzell 5 қанатты HC-B5MA-3M тұрақты жылдамдықты/кері айналатын винттерін пайдаланады. Жалпы көрсеткіштер жақсарды және "жаңа" базалық салмақ азайтылды, ал максималды қалыпты ұшу салмағы бұрынғы көрсеткішінде қалды. Максималды жүк көтергіштігі сақталды. Канаданың Көлік министрлігі және АҚШ Федералдық авиация басқармасы Turbo Caribou үшін қосымша типтік сертификаттар берді. 2014 жылдың 17 қыркүйегіне дейін тек 3 ұшақ корпусы түрлендірілді.

Пайдалану тарихы

АҚШ Армиясының тактикалық әуе көлігіне деген қажеттілігіне жауап ретінде де Хавилленд Канада DHC 4 ұшағын жобалады. Канаданың қорғаныс өндірісі департаментінің көмегімен DHC 1958 жылдың 30 шілдесінде алғаш рет ұшқан демонстрациялық прототипін жасады. DHC4-тің STOL қабілеттері мен әлеуетіне әсерленген АҚШ Армиясы бағалау үшін бес данасын YAC 1 ретінде тапсырыс берді және ең ірі Caribou операторына айналды. AC 1 белгісі 1962 жылы CV 2 болып, ал 1967 жылы АҚШ Армиясының CV 2 ұшақтары АҚШ Әуе күштеріне берілгеннен кейін C 7 болып өзгертілді. АҚШ және Австралияның Caribou ұшақтары Вьетнам соғысы кезінде кеңінен қолданылды. АҚШ Армиясы 159 ұшақ сатып алды, олар Вьетнам соғысы кезінде тактикалық көлік ретінде жақсы қызмет етті, өйткені Fairchild C 123 Provider және Lockheed C 130 Hercules сияқты ірі жүк ұшақтары қысқа қону жолақтарына қона алмады. Ұшақ 32 сарбазды немесе екі джипті немесе осыған ұқсас жеңіл көліктерді тасымалдай алатын. Артқы жүк түсіру пандусы парашют тастау үшін де пайдаланылуы мүмкін (Air America туралы да қараңыз). 1966 жылғы Джонсон-Макконнелл келісімі бойынша Армия тұрақты қанатты Caribou ұшақтарын АҚШ Әуе күштеріне берді, Армияның айналмалы қанатты операцияларына қойылған шектеулерді алып тастау үшін. 1967 жылдың 1 қаңтарында 17-ші, 57-ші, 61-ші авиациялық роталар (12-ші ұрыс авиациялық тобы) және АҚШ Армиясының 92-ші, 134-ші және 135-ші авиациялық роталары таратылды, ал олардың ұшақтары тиісінше жаңадан құрылған 537-ші, 535-ші, 536-шы, 459-шы, 457-ші және 458-ші әскер тасымалдаушы эскадрильяларына берілді. 1967 жылдың 1 тамызында «әскер тасымалдаушы» белгісі «тактикалық әуе көлігі» деп өзгертілді. 1975 жылы Солтүстік Вьетнам күштері Вьетнам Республикасының әуе күштеріне қарасты бірнеше Caribou ұшақтарын басып алды және олар 1970 жылдардың соңына дейін сол елдің қызметінде болды. Вьетнам соғысынан кейін барлық USAF Caribou ұшақтары Әуе күштерінің резервтік және Ұлттық гвардиясының әуе көлігі бөлімдеріне C 130 Hercules ұшақтарымен ауыстырылғанша берілді. Барлық C-7 ұшақтары АҚШ әскери қызметінен алынып тасталды, соңғы үлгісі 1985 жылға дейін АҚШ Армиясының Golden Knights парашюттік командасын қолдау үшін АҚШ Армиясының бақылауында болды. Басқа да маңызды әскери операторларға Австралия, Канада, Үндістан, Малайзия және Испания кірді. 1975 жылдың қыркүйегінде 44 азаматтан тұратын топ, Тимор Демократиялық Одағының (UDT) қарулы жақтастарының ішінде, Португалияның Тиморындағы Баукау әуежайында тұрған Австралия Корольдік Әуе күштерінің (RAAF) Caribou, A4 140 ұшағын азаматтық соғыс кезінде басып алды. Caribou ұшағы Халықаралық Қызыл Крест комитетінің гуманитарлық миссиясымен Баукауға қонған болатын. Азаматтар RAAF экипажының мүшелерін Австралиядағы Дарвин әуежайына (RAAF базасы Дарвин) ұшыруды талап етті, және олар солай істеді. Caribou ұшағы Дарвинге келгеннен кейін Австралия үкіметі азаматтарды қысқа мерзімге ұстап, содан кейін олардың барлығына босқын визасын берді. Кейін The Guardian газеті A4 140 ұшағын «RAAF-тің қамауға алынған жалғыз ұшағы» деп сипаттап, оқиғаны «Австралияның әскери және иммиграция тарихындағы ең таңғажайып оқиғалардың бірі» деп атады. RAAF A4 140 ұшағын, сол кездегі соңғы Caribou ұшағын, 2009 жылдың 27 қарашасында зейнеткерлікке шығарды. 1964 жылы жасалған ұшақ Австралияның Канберра қаласындағы Соғыс мемориалына сыйға берілді.

Азаматтық операциялар

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін, "Карибу" ұшағының бірнеше данасы азаматтық операторлар тарапынан қиын-қыстау жердегі шағын әуежайлары бар және құрлықтағы көлік байланысы нашар дамыған аймақтарда пайдалану үшін сатып алынды.