Кіріспе
Металл пластиналардан жасалған жеке қорғаныс. Плиталық қорғаныс – бронза, темір немесе болат пластиналардан жасалған жеке қорғаныстың тарихи түрі, киетін адамды толығымен қоршап тұратын әйгілі қару-жарақ жиынтығына айналады. Толық пластиналы болаттық қорғаныс Еуропада орта ғасырдың соңында, әсіресе Жүз жылдық соғыс кезінде, пластиналық қаптаннан (13-шы ғасырдың соңы мен 14-шы ғасырдың басында танымал болды) 14-шы ғасырда тікелей киілетін қорғаныстың үстіне киінді. Еуропада плиталық қорғаныс 15-шы ғасырдың соңы мен 16-шы ғасырдың басында ең жоғары деңгейге жетті. Осылайша, толық қару-жарақ жиынтығы, сондай-ақ паноплия деп аталады, орта ғасырдың соңы мен Ренессанс дәуірінің ерекшелігі болып табылады. Оның «ортағасырлық рыцарьмен» байланысты болуының себебі – 16-шы ғасырда дамыған арнайы жауынгерлік қару-жарақ жиынтығы. Готикалық және миландық плиталық қорғаныстың толық жиынтықтары Бургундия соғыстарының, Ақ гүл соғысының, Сегіз жылдық соғыстың, Францияның діни соғыстарының, Италия соғыстарының, Осман-Габсбург соғыстарының, Польша-Осман соғыстарының, Жүз жылдық соғыстың маңызды бөлігінде және тіпті Отыз жылдық соғыста қолданылды. Бұл кезеңдегі ең ауыр қорғалған әскерлер – жандармдар мен ерте курассирлер сияқты ауыр атты әскерлер болды, бірақ швейцариялық салдақтар мен Ландскнехттердің жаяу әскерлері де аяқтарын қорғамай, жеңіл «үштен бір бөлігі» оқтан қорғаныс жиынтығын киді. Плиталық қорғаныстың қолданылуы 17-шы ғасырдың басында азая бастады, бірақ ол дворяндар арасында (мысалы, император Фердинанд II, Людовик XIII, Испанияның Филипп IV, Оранждық Морис және Густав Адольф) және Еуропалық діни соғыстар кезінде курассирлер арасында кең таралды. 17-шы ғасырдың ортасынан кейін плиталық қорғаныс көбінесе курассирлер киетін қарапайым кеуде қалқанына немесе кирассаға дейін азайтылды, Польшалық гусарлар әлі де көп мөлшерде плита қолданды. Бұл мылтықтың дамуына байланысты болды, ол қашықтықтан қорғанысты тесіп өте алатын. Жаяу әскер үшін кеуде қалқаны Наполеон соғыстарының соңында шрапнельдің пайда болуымен қайта маңыздылыққа ие болды. Тігілген болат пластиналары бар қорғаныс жиынтықтары Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылды және 20-шы ғасырдың ортасынан бастап талшықты пластик сияқты қазіргі заманғы материалдармен ауыстырылды. Тікелей киілетін қорғаныс – 9-шыдан 13-шы ғасырларға дейін жиі киілетін қорғаныш киімдерінің қабаты, бірақ 15-шы ғасырға дейін плиталық қорғаныстың астына киілетін. Тікелей киілетін қорғаныс жүздеген кішкентай темір немесе болат сақиналардан жасалған, олар тігілген. Бұл киім киген адамның дене пішініне бейімделуге мүмкіндік берді, демек, ыңғайлы болды. Тікелей киілетін қорғаныс негізінен соққыдан емес, кесуден қорғану үшін жасалған. Сол кездегі тікелей киілетін қорғаныстан жасалған киімдерге капюшон, қолғап, шалбар және аяқ киім кіретін. 10-шыдан 13-шы ғасырларға дейін Еуропада тікелей киілетін қорғаныс өте танымал болды, сондықтан оны тікелей киілетін қорғаныстың дәуірі деп атады.
Plate armour is a historical type of personal body armour made from bronze, iron, or steel plates, culminating in the iconic suit of armour entirely encasing the wearer. Full plate steel armour developed in Europe during the Late Middle Ages, especially in the context of the Hundred Years' War, from the coat of plates (popular in late 13th and early 14th century) worn over mail suits during the 14th century. In Europe, plate armour reached its peak in the late 15th and early 16th centuries. The full suit of armour, also referred to as a panoply, is thus a feature of the very end of the Middle Ages and the Renaissance period. Its popular association with the "medieval knight” is due to the specialised jousting armour which developed in the 16th century. Full suits of Gothic plate armour and Milanese plate armour were worn on the battlefields of the Burgundian Wars, Wars of the Roses, Eighty Years' War, French Wars of Religion, Italian Wars, Ottoman–Habsburg wars, Polish–Ottoman Wars, a significant part of the Hundred Years' War, and even the Thirty Years' War. The most heavily armoured troops of the period were heavy cavalry, such as the gendarmes and early cuirassiers, but the infantry troops of the Swiss mercenaries and the Landsknechts also took to wearing lighter suits of "three quarters" munition armour, leaving the lower legs unprotected. The use of plate armour began to decline in the early 17th century, but it remained common both among the nobility (e. g., the Emperor Ferdinand II, Louis XIII, Philip IV of Spain, Maurice of Orange and Gustavus Adolphus) and the cuirassiers throughout the European wars of religion. After the mid 17th century, plate armour was mostly reduced to the simple breastplate or cuirass) worn by cuirassiers, with the exception of the Polish Hussars that still used considerable amounts of plate. This was due to the development of the musket, which could penetrate armour at a considerable distance. For infantry, the breastplate gained renewed importance with the development of shrapnel in the late Napoleonic Wars. The use of steel plates sewn into flak jackets dates to World War II, and was replaced by more modern materials such as fibre reinforced plastic, since the mid 20th century. Mail armour is a layer of protective clothing worn most commonly from the 9th to the 13th century, though it would continue to be worn under plate armour until the 15th century. Mail was made from hundreds of small interlinking iron or steel rings held together by rivets. It was made this way so that it would be able to follow the contour of the wearer's body, maximizing comfort. Mail armour was designed mainly to defend against thrusting and cutting weapons, rather than bludgeons. Typical clothing articles made of mail at the time would be hooded cloaks, gloves, trousers, and shoes. From the 10th to the 13th century, mail armour was so popular in Europe, that it was known as the age of mail.
Ерте тарих
Көкше және төменгі аяқ-қолдарды қорғайтын қоладан жасалған жартылай пластиналы бронзаны ежелгі гректер қола дәуірінің соңында қолданған. Дендра панопламы екі жағынан бүкіл денесін қорғап, иық және мойынды қорғайтын. Классикалық антикалық дәуірде бұлшықетті кирасса түріндегі, қимыл-қозғалысты шектемейтін және жеңіл қару-жарақ кеңінен таралды, бірақ кейін басқа түрлерімен алмастырылды. Клибанарий деп аталатын парфяндық және сасанидтік ауыр атты әскерлер қол мен аяқтарды қорғау үшін қабықтан немесе тізбектен, сондай-ақ маника үлгісіндегі кішкентай, бір-біріне жабысатын пластиналардан жасалған кирассаларды қолданды. Рим империясы б.з.б. 1 ғасыр мен б.з. 4 ғасыры аралығында Лорика сегментата түріндегі пластиналы қару-жарақты пайдаланды. Металлдан жасалған жеке пластиналар 13 ғасырдың соңынан бастап буындар мен тізелерді қорғау үшін қайта қолданылды және тізбектелген халаттың үстінен киілді. Орта ғасырлардағы қару-жарақтардың пластиналық бөліктерінің саны біртіндеп артты, дененің көбірек бөліктерін қорғады, тіпті атты әскердің жылқысын да қамтыды. Қару-жарақ шеберлері дене бөліктерінің икемді болуын қамтамасыз ететін жеке пластиналарды жасау және қару-жарақты әр адамға киім тігушідей етіп бейімдеу дағдыларын жетілдірді. Жоғары сапалы, толық жиынтық қару-жарақ, қарапайым, дайын қару-жараққа қарағанда (жөнге келтірілгендей) өте қымбат болды және әскерлік өнерге немесе жекпе-жеке айқасқа берілген байлардың ғана қолы жеткізе алатын. Әскердің қалған бөлігі әртүрлі бөліктерді жинап киді, ал тізбектелген халат әлі де маңызды рөл атқарды.
Жапония
Кофун дәуірінде (250–538 жж.), темір пластинадан жасалған кеуделік қарулар (танко) мен дулығалар жасалды. Жапонияда пластиналық қару-жарақ Нара дәуірінде (646–793 жж.) қолданылды; пластиналық және ламелді қару-жарақтар жерлеу молаларынан табылған, ал ханива (көне саз фигуралар) толық қару-жарақ киген жауынгерлерді бейнелейді. Көкірек қалқандары (до) мен дулығалар (кабуто) жаппай өндірілді. 1543 жылы португалдықтар Жапонияға шұңғымалы мылтықтарды (танегасима) әкелді. Жапондық қаругерлер мылтықтарды жаппай өндіруді бастағанда және олар соғыста қолданыла бастағанда, бұрын самурайлардың қаруы ретінде қолданылған ламелді қару-жарақтардың (о-йорой және до-мару) қолданылуы біртіндеп азайды. Жапондық қаругерлер үлкен темір пластинадан және былғарымен қапталған қарудың жаңа түрлерін жасауға кірісті. Бұл жаңа қару-жарақ "тосей гусоку" (гусоку) деп аталды, яғни "заманауи қару-жарақ". Дене алдыңғы және артқы жағын ортасы көтеріңкі, ал төменгі жағы V пішіндес бір темір пластинамен жабатын гусоку түрі "нанбан до гусоку" ("Батыс үлгісіндегі гусоку") деп аталды және кейбір самурайлар қолданды. 17 ғасырда Жапониядағы соғыс аяқталды, бірақ самурайлар 1860 жылдарға дейін, самурай дәуірінің соңына дейін пластиналық қару-жарақтарды қолдануын жалғастырды, соңғы рет 1877 жылы Сацума көтерілісі кезінде самурайлардың қару-жарағы қолданылған.
Орта ғасырдың соңы
1420 жылға қарай Еуропада толық пластиналық бронь дамытылды. Толық пластиналық бронь жиынтығына шлем, горжет (немесе bevor), француздық броньдағыдай қолтық қорғағыштары (спаулдерлер, польдронды қолтық қорғағыштар), немесе готикалық броньда көбінесе қолданылатын бесагеулер (рондельдер деп те аталады), қолға арналған қорғағыштар (rerebraces), иық қорғағыштары (couters), қолға арналған қорғағыштар (vambraces), қолғаптар, кеуде және арқалықтан (cuirass) тұратын бронь, бүйірлік қорғағыштар (fauld, tassets және culet), тізбекті поштадан жасалған белдік, санаттар (cuisses), тізелік қорғағыштар (poleyns), аяқ қорғағыштары (greaves) және аяқ киімдері (sabatons) кіретін еді. Ең толық жиынтықтар, гарнитуралар деп аталатын, көбінесе соғыс емес, еңбектесу үшін жасалатын, түрлі мақсаттарға арналған алмалы-салмалы бөліктері бар, сондықтан костюмді жаяу немесе атпен күресу сияқты әртүрлі жағдайларға бейімдеуге болады. Кейінгі орта ғасырларда тіпті жаяу әскер де пластиналық броньдің бірнеше бөлігін алуға мүмкіндік алды. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде қару-жарақ өндірісі тиімді және кең таралған өнеркәсіп болды. Жақсы шыныққан болаттан жасалған толық пластиналық бронь жиынтығының салмағы шамамен … құрайтын еді. Киім киген адам өте икемді болып, секіріп, жүгіріп, еркін қозғала алатын, себебі бронь салмағы денеге біркелді таратылған. Бронь буынды болғандықтан, мойыннан аяққа дейін адамның бүкіл денесін толық жабатын. 15 және 16 ғасырларда пластиналық броньдағы сарбаздар әрбір армияның ядросын құрады. Мыңдаған, тіпті он мыңнан астам сарбаздардан (француз армиясының шамамен 60-70% сарбаздардан тұрды, ал басқа елдерде де көрсеткіш жоғары болды) садақшылар мен арбалетшілермен қатар толық пластиналық бронь киіп жаяу шайқасқа түсті. Мұндай жағдай Батыс Еуропа армияларында, әсіресе Жүз жылдық соғыс, Розалар соғысы немесе Италия соғыстары кезінде жиі кездесетін. Қару жасау техникасы бойынша еуропалық көшбасшылар Солтүстік Италиялықтар, әсіресе Миландықтар, және Оңтүстік Немістер болды, олардың стильдері біршама ерекшеленді. Бірақ стильдер Еуропаға қару жасаушылардың қозғалысы арқылы тарады. Ренессанс дәуіріндегі Гринвич бронін Лондонға жақын орналасқан корольдік шеберхана жасады, ол итальяндық, фламандтық және (көбінесе) неміс шеберлерін шақырған, бірақ ол көп ұзамай өзінің ерекше стилін дамытты. Османлы түріктері де пластиналық броньды кеңінен қолданды, бірақ олардың броньдарына көп мөлшерде тізбекті пошта қосылды, оны яничарлар корпусы сияқты соққы әскерлері кеңінен пайдаланды.
Қару-жараққа әсер ету
Плиталы броня киген адамды қылыштан, найзадан жақсы қорғап, соққысыз қарулардан да жақсы қорғаныс болды. Плиталы броняның дамуы шабуылдық қару-жарақтарды жасаудағы жетістіктерге де себепші болды. Бұл броня кесілулерге немесе соққыларға қарсы тиімді болғанмен, оның әлсіз жерлерін шүберек, балта, шүберек сияқты ұшы бар қарулармен пайдалануға болар еді. Жебелер мен бұрандалардың әсері әлі күнге дейін плиталы броняға қатысты пікірталас тудырып отыр. 14 ғасырдағы плиталы броняның дамуы түрлі ұзақ сапты қарулардың дамуына ықпал етті. Олар күшті соққы беру үшін, энергияны кішкентай аумаққа шоғырландырып, плита арқылы зақым келтіру үшін жасалған. Маша, соғыс балғасы және полякс (полякс) броня арқылы соққы беру үшін қолданылды. Басқа күшті соққы тигізу тіпті броняны тесіп өтпесе де, мидың дірілдеуіне әкелуі мүмкін. Жиектелген плита әдемі ғана емес, сонымен қатар соққы немесе күшті соққы кезінде плитаның бүгіліп қалмауына көмектеседі. Бұл жиектердің өткір соққыларды ұстап алуға бейімділігін азайтады. Немец мектебінде оқытылатын қарулы техникада шабуылшы осы "әлсіз жерлерге" назар аударады, нәтижесінде бронясыз қылышпен жүргеннен мүлдем өзгеше күресу стилі пайда болады. Осы әлсіздікке байланысты көптеген жауынгерлер плиталы броняларының астына (немесе пластиналы жамылғының) пошта жейдесін (хаубергеон немесе хауберк) киетін. Кейіннен толық пошта жейделері жейдеге тігілген кішкентай пошта жамаларымен, яғни гуссеттермен ауыстырылды. Плиталы броняны қосымша қорғау үшін қолтық аймағын жабатын кішкентай дөңгелек пластиналар – бесагевтер қолданылды, сондай-ақ буынның ішкі жағын қорғау үшін "қанаттары" бар коутерлер мен полейндар қосылды.
such as estocs, poleaxes, and halberds. The effect of arrows and bolts is still a point of contention with regard to plate armour. The evolution of the 14th century plate armour also triggered the development of various polearms. They were designed to deliver a strong impact and concentrate energy on a small area and cause damage through the plate. Maces, war hammers, and pollaxes (poleaxes) were used to inflict blunt force trauma through armour. Strong blows to the head could result in concussion, even if the armour is not penetrated. Fluted plate was not only decorative, but also reinforced the plate against bending under striking or blunt impact. This offsets against the tendency for flutes to catch piercing blows. In armoured techniques taught in the German school of swordsmanship, the attacker concentrates on these "weak spots", resulting in a fighting style very different from unarmoured sword fighting. Because of this weakness, most warriors wore a mail shirt (haubergeon or hauberk) beneath their plate armour (or coat of plates). Later, full mail shirts were replaced with mail patches, called gussets, which were sewn onto a gambeson or arming jacket. Further protection for plate armour was the use of small round plates called besagews, that covered the armpit area and the addition of couters and poleyns with "wings" to protect the inside of the joint.
Қайта өрлеу дәуірі
Неміс максимилиандық бронясы 16-шы ғасырдың басында ауыр флютинг және әртүрлі сәндік ою-өрнектерді пайдаланатын стиль болды, бұл 15-шы ғасырдағы ақ броняның қарапайым жалануынан өзгеше. Пішіндері итальяндық стильдердің ықпалында жасалған. Осы дәуірде 15-шы ғасырдың саллеттері мен барбуттарына қарамай, жабық шлемдер қолданыла бастады. 16-шы ғасырдың басында шлем мен мойын қорғанысының дизайны өзгертіліп, «Нюрнберг бронясы» деп аталатын броня жасалды, олардың көптеген түрлері өте шеберлікпен және жоғары деңгейде жасалған туындылар еді. Атыс қарулары жақсырып, жауынгерлік далада кеңінен қолданыла бастағанда, толық броняның қажеттілігі азайды және толық жиынтықтар тек жарыс үшін жасалатын болды, олар өз дамуын жалғастырды. Осы кезеңде әртүрлі техникаларды қолдана отырып, жақсы броняны безендіру едәуір артты, бұл шығындарды күрт өсірді. Патшалар мен өте бай адамдар үшін әсем безендірілген пластиналық бронялар жасалды. Көрнекті безендірілген броняны көбінесе парадтық броня деп атайды, бірақ бұл термин шатастыруға болады, себебі мұндай броняны әскери қызметте де киюге болатын. 1555 жылы Франция королі Генрих II үшін жасалған болат броня мұқият ойылған өрнектермен жабылған, содан кейін көк, күміс және алтын жалатылған. Мұндай жұмыс қару-жарақ шеберлерінен суретшілермен бірлесіп жұмыс істеуді немесе өздерінің көркемдік дағдыларын пайдалануды талап етті; сондай-ақ, жиі жасалғандай, әшекейлік және басқа да гравюралардан дизайн алуға болады. Дэниел Хопфер – қару-жарақтарды кесумен айналысатын шебер, ол кесуді гравюра өнерінің бір түрі ретінде дамытты. Ханс Холбейн кіші сияқты басқа суретшілер де броняға арналған эскиздер жасады. Миландық қару-жарақ шебері Филиппо Негроли, қару-жарақ шеберлерінің жетекші әулетінен шыққан, бронядағы бейнелі рельефтік безендірудің ең танымал модельшісі болды.
Жаяу әскер
16 ғасырдағы жалдамалы әскерлер арасында кеуде қалқаны, бургонет, морион немесе кабасет және қолғаптардан тұратын, толық пластиналық броньге қарағанда арзанға түсетін қысқа пластиналы бронь да кең таралды. Мұндай көптеп өндірілген бронь көбінесе командирлерге арналған сапалы броньға қарағанда ауыррақ және төмен сапалы металдан жасалған.
Жарыс
15-16 ғасырдың соңында жасалған арнайы жарысқа арналған броня ауыр болды және салмағы 500 кг-ға дейін жете алатын. Ол еркін шайқас үшін емес еді, сондықтан еркін қозғалуға мүмкіндік беру қажеттілігі болмады. Бір ғана шектеу – сол кездегі соғыс аттары көтере алатын максималды салмақ. Орта ғасырлық жарыстың тамыры жоғары орта ғасырлардағы ауыр атты әскердің әскери тактикасында жатыр. 15 ғасырдан бастап, жарыс (хастилду) спортқа айналды, соның ішінде жеке арнайы броня мен жабдықтар қолданылды, соғысқа тікелей қатысы азайды. 1490 жылдары император Максимилиан I осы спортты жетілдіруге көп күш жұмсады, осының нәтижесінде ол "Соңғы рыцарь" деген лақап атын алды. Реннен және Штехен – 15 ғасырда дамыған және 16 ғасыр бойы қолданылған жарыстың екі спорттық түрі. Бұл екі стиль үшін қолданылатын броня тиісінше Реннцуг және Штехцуг деп аталды. Штехцуг әсіресе өте ауыр броняға айналды, ол аттының қозғалысын толығымен шектеді. Оның соңғы формалары атқа арналған броняға енгізілген бронь пішіндес кабинаға ұқсады, бұл функционалды броня емес. 16 ғасырғы Германиядағы жарыстың соңғы кезеңіндегі мұндай спорттық жабдықтар "орта ғасырлық броняның" ауырлығы немесе жайсыздығы туралы қазіргі заманғы қате түсініктерге әкелді, мысалы, Марк Твеннің "Король Артурдың кесіріндегі Коннектикут Янкиі" романында кең таралған. Штехцугтың аса ауыр шлемдері қарсыластың шлемінің төбесін ажырату мақсатымен түсіндіріледі, нәтижесінде найза шлемге жиі толық соққы беретін. Керісінше, Реннен – жеңіл контактілі жарыс түрі. Мұндағы мақсат – қарсыластың қалқанына тию. Арнайы Реннцуг Максимилианның сұрауы бойынша жасалды, ол ауыр брондалған "толық контактілі" Штехенге қарағанда, жылдам жарыс түріне қайта оралуды қалады. Реннцигте қалқан серіппелі механизммен броняға бекітілген және соққы кезінде автоматты түрде ажыратылатын.
Ерте заманауи кезең
Плиталы броня 17 ғасырдың соңына дейін көптеген әскерлерде, жаяу және атты әскерлер үшін, мысалы, курассирлер, лондондық лобстерлер, драгундар, деми-лансерлер және поляк гусарлары үшін кеңінен қолданылды. 16 ғасырғы жаяу әскердің бронясы 1600 жылға қарай үштен екі бөлігін қамтитын савойялық үлгіге айналды. Толық плиталы броняны жасау қымбат болғандықтан, ол әлеуметтің жоғарғы топтарына ғана қолжетімді болды; әсем безендірілген броня жиынтықтары, арзан мылтықтардың пайда болуына байланысты, ұрыс алаңында әскери маңызын жойғанмен, 18 ғасырдың ақсүйектері мен генералдары арасында сәнге айналды. Қуатты қару-жарақтардың дамуы барлық дерлік броняны, ең жақсы және ауырларын ғана қолдануға мүмкіндік берді. Қару-жарақтардың күшінің артуы мен қолжетімділігі, сондай-ақ үлкен, мемлекеттік қолдау көрсетілген жаяу әскердің қалыптасуы, арзан және жылдам әскерлердің пайдасына плиталы бронядан бас тартуға әкелді. Аяқтарды қорғау бірінші болып тоқтатылды, оның орнына биік былғары етіктер таңылды. 18 ғасырдың басында, майдан маршалдары, қолбасшылар және патшалар ғана толық бронямен ұрыс алаңында болды, бұл практикалық қажеттіліктен гөрі шенді көрсету мақсатында жасалды. 18 ғасырдың бірінші жартысында (кеш барокко дәуірінде) монархтарды бронямен бейнелеу сәнге айналды, бірақ бұл дәстүр де уақыт өте келе ескірді. Осылайша, 1739 жылғы Фридрих Ұлының портретінде ол әлі де бронямен бейнеленген, ал Жеті жылдық соғыстағы қолбасшы ретінде бейнеленген кейінгі суретінде (шамамен 1760 жыл) бронясыз көрсетілген.
Қазіргі заманғы бронежилеттер
Америка Азамат соғысында дене бронясы қысқа ғана қайта пайда болды, нәтижесі әртүрлі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі тарап та шрапнельге қарсы броньмен тәжірибе жасады, ал кейбір сарбаздар өздеріне арналған баллистикалық броньды қолданды, мысалы, американдық Брюстер дене қалқаны, бірақ олардың ешқайсысы кеңінен өндірілмеді. Наполеон соғыстарында неміс, британ және француз империялары қолданған ауыр атты әскер бронясы (куирас) Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы айларына дейін қолданыста болды, сол кезде француз куирассерлері Париждің сыртында жаумен кездескенде броня киген күйінде болды. Куирас – кейінгі орта ғасырлардан бастау алған пластиналық бронь дәстүрінің соңғы кезеңі. Сонымен қатар, 19 ғасырдың ортасынан бастап қазіргі күнге дейін шрапнельге қарсы жасалған шикізат бронясы және баллистикалық жилеттердің алғашқы түрлері дами бастады. Австралияда Эдвард "Нед" Келли бастаған төрт қарақшыдан тұратын Келли тобы да пластиналық броньды қолданды. Олар егіс жырту құралдарынан жасалған төрт костюм бронь құрастырды. Олардың қылмыстық іс-әрекеттері 1880 жылы Гленрован қаласында полициямен болған атыс-шайқаспен аяқталды. Броня оқтарға қарсы тиімді болды және Келлиді полиция қызметкерлеріне дерлік жеңілмейтіндей етіп көрсетті, олар оны зұлым рухқа немесе Буньипке теңеді, бір констебль: "[Мен] оған жақыннан атып, денесіне тура соқтым. Бірақ Нед Келлиге оқ атудың қажеті жоқ; оны жаралау мүмкін емес", – деді. Дегенмен, шатқы және аяқ-қолдың кейбір бөліктері қоршалмаған қалды. Атақты "Гленроуэн оқиғасы" кезінде топ мүшесі Джо Бёрн шатқысына оқ тиіп қайтыс болды, Келли полициямен он бес минуттық соңғы тұрудан кейін тұтқындалды (денесінде 28 оқ жарақаты болды), ал қалған екі мүше көп ұзамай өз-өзіне қол жұмсады деп есептеледі. Табылған костюмдер бастапқыда дұрыс жиналмағанмен, кейін қайта жиналып, қалпына келтірілді және бүгін Австралияның шөлейттерінің күшті символы болып табылады. 1916 жылы француз армиясының генералы Адриан жеңіл (шамамен бір килограмм) және киюге ыңғайлы құрсақ қалқанын ұсынды. Көптеген британдық офицерлер тиімді бронь болса, көптеген жарақаттардың алдын алуға болатынын мойындады. "Flak jacket" термині алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Wilkinson Sword компаниясы әзірлеген, Корольдік әуе күштерінің (RAF) әуе қызметкерлерін ұшып келетін сынықтар мен шрапнельден қорғауға көмектесетін броньды білдірді. Қызыл Армия да баллистикалық болаттан жасалған дене бронясын, әдетте, жауынгерлік инженерлер мен шабуыл жасаушы жаяу әскері үшін қалқандарды қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін болат пластиналар синтетикалық талшықтан жасалған жилеттермен ауыстырылды, 1950 жылдары борон карбиді, кремний карбиді немесе алюминий оксидінен жасалған. Олар Вьетнам соғысы кезінде UH 1 және UC 123 сияқты төмен ұшатын ұшақтардың экипаждарына берілді. Синтетикалық талшықты кевлар 1971 жылы енгізілді, ал 1970 жылдардан бері баллистикалық жилеттердің көпшілігі кевлар негізінде жасалған, кейде жарақаттың күшін азайту үшін травматикалық пластиналар қосылады. Мұндай пластиналар керамикадан, металдан (болаттан немесе титаннан) немесе синтетикалық материалдардан жасалуы мүмкін.