Телевизия мен кинодағы алғашқы сахна техникасы

Кіріспе

Телевизия және фильмдерде қолданылатын повествовательный тәсіл

«Суық кіріспе» (немесе «тизерлік сахна») – телевизия және фильмдерде қолданылатын повествовательный тәсіл. Бұл, аталымдар немесе бастапқы титрлер көрсетілмей тұрып, шоудың басында сюжетке тікелей кірісу амалы. Солтүстік Америкалық телевизияда, көрерменді сюжетке мүмкіндігінше ертерек қызықтыру арқылы, ашылу кезіндегі жарнамадан бас тарту мүмкіндігін азайту мақсатында осылай жасалады. «Суық кіріспе» бұрынғы бөлімдердегі оқиғаларды немесе ағымдағы бөлімде қайта қаралатын сюжеттік желілерді қысқаша қайтару үшін де қолданылуы мүмкін. «Суық кіріспе» тәсілі кейде фильмдерде де қолданылады. Онда «суық кіріспе» әлі де басындағы сәттерге немесе сахналарға сілтеме жасайды, бірақ міндетті түрде аталым көрсетілгенге дейінгі толық уақытты қамтымайды, себебі аталымдар басталғаннан кейін де көрсетілуі мүмкін.

Даму

1960 жылдардың басында америкалық сериалдардың аз ғанасы «суық ашылуды» (cold open) қолданды, ал жарты сағаттық комедиялар 1965 жылға дейін оны дерлік пайдаланбады. 1960 жылдардың басында басталып, он жылдың ортасына дейін экранда болған көптеген американдық сериалдар (оның ішінде тіпті ситкомдар да) кейінгі маусымдарда суық ашылуды қабылдады. Дегенмен, 1950 жылдардың соңынан бастап, бірнеше драмалық сериалдар, әсіресе Warner Bros. компаниясының «77 Sunset Strip» сияқты шоулары, эпизодтың ортасынан назар аударатын көрініспен басталып, оқиға сол тұсқа жеткенде оны қайталап көрсететін. 1960 жылдардың ортасына қарай суық ашылу американдық телевидениеде кеңінен таралды. Оны пайдалану – тұрақты кейіпкерлерді немесе тіпті сериалдың мазмұнын таныстырмай сюжеттің негізін қалаудың тиімді тәсілі еді, бұл әдетте титрлерде көрсетілетін. Британдық продюсер Лью Грейдтің американдық нарыққа енуге жасаған көптеген әрекеттерінің нәтижесінде, ол қатысқан әртүрлі шоуларда суық ашылу қолданылды. Кейіннен, «The New Avengers» (1976–1977) және «The Professionals» (1977–1981) сияқты көптеген британдық әрекет-қимыл сериалдары да осы форматты қолданды. 1960 және 1970 жылдары күндізгі драмалар суық ашылуды ең көп пайдаланған жанр болды, көптеген американдық драмаларда осы формат қолданылды. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында кейбір шоулар алдыңғы эпизодтың жарқын сәттерімен басталатын. Сонымен қатар, 1970 және 1980 жылдары көптеген дәстүрлі көп камералы ситкомдар әдетте тікелей ашылу әнімен басталатын, бірақ қазіргі заманда бұл өзгерді. Бүгінде, 2000-2010 жылдар аралығында, көптеген көп камералы және бір камералы американдық ситкомдар әрбір эпизод үшін кем дегенде 1-2 минут (көбінесе 3-4 минутқа дейін) созылатын суық ашылуды қолданады, содан кейін шоудың ашылу титрлеріне немесе тақырыптық әніне өтеді. Құжаттамалық фильмдер көркем фильмдерге қарағанда суық ашылуды жиі пайдаланбайды. «The World at War» (1973–1974) – осы ереженің танымал ерекшелігі, онда қысқа ғана уақыт ішінде ерекше әсерлі сәт көрсетіледі; титрлерден кейін эпизодты түсіндіретін оқиғалар толығырақ баяндалады.

In the early 1960s, few American series used cold opens, and half hour situation comedies almost never made use of them prior to 1965. Many American series that ran from the early 1960s through the middle years of the decade (even sitcoms) adopted cold opens in later seasons. However, beginning in the late '50s, several dramatic series, notably such Warner Bros. shows as 77 Sunset Strip, would cold open with an attention grabbing scene from the middle of the episode, which would repeat when the story arrived at that point. Cold opens became widespread on American television by the mid 1960s. Their use was an economical way of setting up a plot without having to introduce the regular characters, or even the series synopsis, which would typically be outlined in the title sequence itself. British producer Lew Grade's many attempts to break into the American market meant that various shows he was involved with incorporated the cold open. Later, many British action adventure series employed the format, such as The New Avengers (1976–1977) and The Professionals (1977–1981). During the 1960s and 1970s, daytime soap operas became the main users of cold opens, with most American soaps employing the format. In the late 1970s and early 1980s, some shows began with highlights from the previous episode. Also throughout the 1970s and 1980s, many traditional multi camera sitcoms usually launched straight into the opening theme song, although this has changed in modern use. Today, between the 2000s and 2010s, most multi camera and single camera American sitcoms usually use cold opens for each episode, that last for at least 1–2 minutes (and 3–4 minutes at the most) before transitioning into the opening title sequence or theme song of the show. Documentaries do not use cold openings as frequently as fictional shows. The World at War (1973–1974) is one famous exception, wherein a few short minutes an especially poignant moment is featured; after the title sequence, the events that explain the episode are outlined more fully.

Жаңалықтар

Америкалық жаңалықтар бағдарламаларының көпшілігі, тіпті тәулік бойы жаңалықтарды көрсететін арналардың өзі де, берілісте қамтылған оқиғалардың қысқаша мазмұнын ұсыну үшін "суық ашылу" (cold open) тәсілін қолданады.

Драмалар

Ғылыми фантастикалық және криминалды драмаларда басылымдар жиі кездеседі. АҚШ-та телешоулар кейде екі бөлімді эпизодтың ортасында немесе "арнайы" эпизод кезінде стандартты басылымнан бас тартады. Винс Гиллиган "Better Call Saul" және "Breaking Bad" сериалдарының нақты эпизодтарын егжей-тегжейлі баяндаған көптеген сынларда "басылымның сөзсіз шебері" деп жарияланды. Австралиялық "МакЛеодтың қыздары" драмалық сериалының көп бөлігінде эпизодтардың басында басылымдар болды, бірақ сегізінші және соңғы маусымында олардан бас тарды.

Сериалдар

2000 жылдардың басында бірнеше телесериалдар жүйелі ашылумен эксперимент жасағанмен, қазіргі уақытта АҚШ-тың барлық күндізгі драмалары суық ашылуды қолданады. Әдетте, телесериалдың суық ашылуы алдыңғы бөлімнің соңғы көрінісі аяқталған жерден басталады, кейде тіпті соңғы көріністі толығымен қайталайды. Бірнеше көріністен кейін – әдетте, бөлімде қандай сюжеттік желілер көрсетілетінін анықтау үшін – титрлер көрсетіледі. Керісінше, британдық телесериалдар көбінесе жүйелі ашылумен басталады. Австралияда "Үй мен жол" телесериалы 2006 жылы бірнеше бөлімге суық ашылуды қысқа мерзімге қолданды.

Комедиялық

Бұл техниканы ең танымал қолданушылардың бірі – "Saturday Night Live" телешоуы, ол 1975 жылдан бері басталған эпизодтардың алдында қысқа көріністерді үнемі пайдаланады. Көптеген қазіргі американдық ситкомдар да эпизодтардың басында қысқа көріністерді қолданады, мысалы, "The Office", "Home Improvement", "The Big Bang Theory", "Two and a Half Men", "Modern Family", "Cheers" және "Parks and Recreation". Комедия жанрында эпизодтардың басында қысқа көріністерді пайдаланудың тағы бір мысалы – NBC телеарнасының "Brooklyn Nine Nine" сериалы, онда "Saturday Night Live" шоуының түлегі Энди Самберг түскен. Көптеген басқа комедиялық форматтар да эпизодтардың басында қысқа көріністерді қолданады, оның ішінде түнгі ток-шоулар мен сатирикалық "жаңалықтар" шоулары бар. "You’ve Been Framed!" британдық шоуында Джереми Бидл, Лиза Райли және Гарри Хилл кезеңдерінде бұл тәсіл ең көп қолданылған.

Балалар бағдарламалары

Бірнеше американдық балалар телешоуларында, мысалы Animaniacs, The Upside Down Show, Pokémon және Wallykazam!, эпизодтың басты қақтығысын немесе сюжетін дайындау үшін "суық ашылу" тәсілі қолданылады.

Спорт

UFC төлемақымен көрсетілетін негізгі картасы басталар алдында, алдағы жекпе-жектерге қызығушылықты арттыру үшін қысқа видеоролик көрсетеді.

Фильм

Фильм өндірісінде фильмнің бастапқы титрлерге дейінгі бөлімі пре-кредиттер деп аталады және олар кейде "суық ашылу" ретінде жасалады. Классикалық мысал – Джеймс Бонд фильмдерінің сериясы, олар дәстүрлі түрде суық ашылумен басталады, әдеттегі қарулы түтікше сахнасынан кейін және титрлер басталар алдында драматикалық қақтығыс немесе қуғын-сүргін көрінісі көрсетіледі. Кейбір фильмдерде титрлер соңына дейін көрсетілмейді. Мұндай жағдайларда, фильмнің барлығын "ашылу" деп атауға болмайды, ал "суық ашылу" термині осы жағдайларда фильмнің бастапқы сәттеріне немесе көріністеріне қатысты қолданылады. Сол сияқты, пре-кредиттер тізбегі аса ұзақ фильмдерде "суық ашылу" міндетті түрде бүкіл пре-кредиттер тізбегін білдірмейді.

Подкасттар

Салқын кіріспелер кейде подкасттардың басында қолданылады, ал оның қолданылу себебі әрбір подкасттың жанрына немесе тақырыбына қарай өзгеріп, жиілігі де әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, TrueAnon сияқты кейбір подкасттар әрбір бөлімінің басында салқын кіріспе қолданады, онда подкаст кіріспесіне кірмес бұрын екі жүргізуші мен продюсер арасындағы ойын немесе сыртқы тақырыптардағы әңгімелер болуы мүмкін. 2022 жылдың басынан бері апталық шығатын Nobody Listens to Paula Poundstone подкастында да салқын кіріспелер үнемі қолданылады, онда актерлар көбінесе салқын кіріспелер мен "көңіл аударушылардың" қолданылуы мен тиімділігін талқылайды.

Радио

Суық кіріспелер радиода да кейде қолданылатын тәсіл болды. Джек Беннидің апталық бағдарламасы көбінесе Дон Уилсонның стандартты мәтінін оқуымен басталар еді, ол бағдарламаның атын жариялап, актерлерді таныстыратын. Бірақ кейде, әсіресе жаңа маусымның басында, актерлер ешбір хабарламасыз-ақ материалға кірісіп, көрерменге олардың микрофоннан тыс өмірін тыңдап отырғандай сезім тудыратын этюд орындайтын. Содан кейін стандартты Дон Уилсонның таныстыруы келіп, бағдарлама әдеттегідей жалғасатын.

Бейне ойындар

Көптеген бейнеойындарда алғашқы сахналар кездеседі. Олар ұзақ кіріспе сахнасымен басталуы немесе титрлерден бұрын толық деңгейді қамтуы мүмкін. Бұл жапон RPG-лерінде кең таралған, ал түпнұсқа Final Fantasy осының ерте мысалы болып табылады.

Номенклатура

Кейде суық ашылулар "тизер" немесе "құбыла" деп аталатын сегментті қолданады. Джин Родденберри 1966 жылғы 2 мамырда "Жұлдызды жол" сериалының жазушы-режиссерлік ақпараттық нұсқаулығына қосымша ретінде жазған хатта, әдеттегі эпизод форматын сипаттады. Бұл цитата көбінесе "тизер" деп аталатын суық ашылуға қатысты: "Тизердің" тартымды тұсы – тизерде немесе суық ашылуда айтылған, түсіндірілмейтін сюжеттік элемент болатын, оның мақсаты көрермендерді бағдарламаға қызықтырып, титрлер мен ашылу роликтері көрсетіліп жатқанда арнаны ауыстырмауға итермелеу еді. Телевизиялық сериалдарда жарнамалық үзілістер алдында "клиффхангер" деп аталатын ұқсас тәсіл жиі қолданылады, ол үзіліс кезінде көрермендердің арнаны ауыстырмауына мүмкіндік береді. Бағдарламаның соңында, соңғы титрлерден кейін көрсетілетін жабылу сахнасы "таг" деп аталады.