Кирилл Туровский: бел. правосл. епископ, святой, теолог Древней Руси (1130-1182). Влиятельный автор, проповедник, чьи труды вдохновляли восточных славян.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Беларусьдің шығыс православие епискобы және әулиесі
Belarusian Eastern Orthodox bishop and saint
Кирилл Туровский, немесе Кирилл Туровский (Церковнославян тілінде Кѷриллъ Туровськiй, Кирилл Туровский; 1130–1182) – орыс православие шіркеуінің епискобы және әулиесі. Ол Киев Русінің алғашқы және ең көрнекті теологтарының бірі. Ол қазіргі Оңтүстік Беларусь аумағындағы Туров княздығында өмір сүрген. Шығыс православие шіркеуінде оның мерекесі 28 сәуірде тойланады. Бұл уағыз – оның ең белгілі туындыларының бірі, онда ол өте әсерлі бейнелер жасайды, мысалы, көктемде мұздың еруі мен Томастың Мәсіхтің қайта тірілуіне қатысты күмәнін салыстыратын: "Ныне зима греховнаа покаянием престала есть и лед невериа богоразумием растаяся лед же Фомина невериа показанием Христов ребр растаяся." [Бүгін күнә қысы өкінішпен тоқтады, ал сенімсіздік мұзы ақыл-парасат көктемінде еріді]. Кириллдің Шығыс славян халықтарының келесі буындарына зор әсер еткен, шебер жазушы болғаны жиі айтылады (бұл әсер 17 ғасырға дейін сақталған). Кириллдің тегіне қатысты мәселе белгілі бір дәрежеде күрделі. Біріншіден, Кирилл Туровтың тарихи тұрғыдан бар екендігіне қатысты мәселе бар; оның өмір сүрген-тұрмағаны және кім болғаны туралы сұрақтарға әлі нақты жауап берілген жоқ.
Cyril of Turov, alternately Kirill of Turov (Church Slavonic Кѷриллъ Туровськiй, , Кирилл Туровский; 1130–1182) was a bishop and saint of the Russian Orthodox Church. He was one of the first and finest theologians of Kievan Rus'; he lived in Principality of Turov, now southern Belarus. His feast day in the Eastern Orthodox Church is on 28 April. Indeed, this sermon is one of his best known works in which he creates some of his more compelling images like a simile comparing the melting of ice in the spring and Thomas's dissolving doubts about Christ's resurrection: "Ныне зима греховнаа покаянием престала есть и лед невериа богоразумием растаяся лед же Фомина невериа показанием Христов ребр растаяся." [Today the winter of sin has stopped in repentance, and the ice of unbelief is melted by wisdom spring appears ] It is often emphasized that Kirill was an accomplished author who exerted influence on subsequent generations of East Slavs (continuing through the 17th century). The question of Kirill's heritage is problematic to some degree. First of all, there is the problem with the historically verifiable existence of Kirill of Turov; the questions as to whether he ever existed and who he might have been have not been answered definitively.
Өмірбаяндық мәліметтер
Биографиялық мәліметтер аз, себебі Кириллдің замандастарынан келген деректер жоқ, сондықтан олардың көп бөлігі талқыланады. Оның өмірбаянына қатысты бізде бар жалғыз нәрсе – қысқа "Синахарион" өмірбаяны: Туровтық Кириллдің өмірі (28 сәуір), ол 13 ғасырдың ортасынан бұрын жазылмаған. Бұл қысқа, формулалық құрастырма агиографиялық конвенцияларға көп сүйенеді және өте аз тарихи деректер береді. Ол Туров қаласында, бай ата-анасының ұлы ретінде дүниеге келген. Жасынан-ақ терең діндарлыққа ие болған және жас кезінде монастырға кірген. Монастырда ол өте жоғары аскетизмімен және Киелі кітаптарды білгіштікпен түсіндіруімен құрметтелген. Ол 1160 жылдары Туров епископы болып сайланған деседі. 1169 жылы митрополиттің қолдауымен Ростов епископтығын билеген Федорды қызметтен шеттетуге қатысқан. Көбінесе ол 1182 жылы қайтыс болды деп есептеледі. Бірақ, басқа пікір бойынша, ол 1182 жылдан кейін епископ болған, ал 1160 және 1170 жылдары монах ретінде қалған. Кириллдің өмір сүрген мерзімі мен еңбектері де даулы. 1130-1182 жылдар аралығы бұрын қабылданған, бірақ белгілі ғалымдардың ішінде Саймон Франклин оларды күшпен теріске шығарады. Кириллдің "Туров епископы" деген атағы, әдетте, өте танымал және ықпалды сөздердің авторына лайықты жоғары мәртебе беру үшін кейінірек ойлап табылған деп есептеледі. Кирилл Туров епископы ретінде танымал болғанымен, оның еңбектері негізінен монахтық тақырыбына арналған. Кириллдің ойларының басты ортасы – монастырь қабырғалары екені жиі айтылады. Монахтар – Кириллдің ең көп кездесетін аудиториясы.
Biographic details are scant and because none come from sources contemporary with Kirill, many are debated. All we have in terms of his biography is a short Synaxarion Life: Life of Kirill of Turov (28 April) which was written no earlier than the mid 13th century. This terse formulaic composition draws heavily on the hagiographic conventions and yields very few historical details. He was born in a thriving town of Turov, the son of wealthy parents. He was characterized by extreme piety at a young age and he entered a monastery still a young man. In the monastery he was respected for his asceticism and his learned interpretation of biblical texts. He is said to be the consecrated bishop of Turov in the 1160s. With the support of the Metropolitan in 1169 he became involved in deposing Fedor, who occupied the bishopric of Rostov. Usually he is thought to have died in 1182. According to an alternative line of thought, he became a bishop after 1182, remaining a monk throughout the period of the 1160s and 1170s. Even the dates of Kirill's life and work are debated. The dates 1130 1182 had been commonly accepted but among notable scholars, Simon Franklin vigorously disputes them. Kirill's title the Bishop of Turov is usually agreed to be a later invention arising out of a desire to designate an appropriately high status to the author of extremely popular and influential words. Even though Kirill came to be known as the Bishop of Turov his works deal most extensively with a theme of monasticism. It is often emphasized that Kirill's points of reference are located within the walls of the monastery. Monks are Kirill's most frequent addressees.
Баламалы атаулар мен атрибуциялар
Жалпы, Кириллдің қолжазбалары сақталмаған, ал қолжазба көздері туындаған мерзімнен ғасырлар бойы алшақ. Ортағасырлық анонимділік және псевдонимдік қолдану атрибуция процесін одан әрі қиындатады. "Туровтық Кирилл" деген сирек атаудан басқа (осы атау кездескеннің өзінде, ол бірнеше нұсқаның бірі болуы мүмкін), "оның" қолжазбаларындағы тақырыптарда "Кирилл монах", "Кирилл философ", "Ағысқа Кирилл", "Бақытты әке Кирилл", "Бақытты монах Кирилл", "Кирилл лайықсыз монах", "Құрметті Кирилл" сияқты атаулар кездеседі. Осы әртүрлі атауларды ескере отырып, "Кириллдің" мәтіндері олардың нақты авторлары болуы мүмкін бірнеше үміткерді қарастырады (тарихи фактілермен расталған жазушылар). Теориялық тұрғыдан алғанда, әр шығарманы бірнеше Кирилл мен Кириллдің біріне жатқызуға болады: Иерусалимдік Кирилл (шамамен 315-386 ж.ж.); Александриялық Кирилл (444 ж.т.); Скитополистік Кирилл (6-ғасырдың ортасы); Константин Кирилл, славяндардың апостолы (869 ж.т.); Киев митрополиті Кирилл I (1223–1233 ж.ж.); Киев митрополиті Кирилл II (1243–1290 ж.ж.); Ростов епископы Кирилл (1231–1262 ж.ж.); Туровтық Кирилл. Сонымен қатар, белсенді болған, бірақ жылнамашылар мен агиографтар жазбаған көптеген Кириллдер де болған. Саймон Франклиннің көрсетуінше, бұл атаулар бір-бірімен алмастырылып қолданылған болуы мүмкін.
Generally, Kirill's autographs are not available and the manuscript sources are separated from the assumed time of composition by centuries. The medieval habit of anonymity and pseudonymity further complicates the process of attribution. Apart from the very rare "Kirill of Turov" (even when this designation occurs, it tends to be just one of several variant readings), the headings in 'his' manuscripts include "Kirill the monk," "Kirill the philosopher," "Saint Kirill," "The Blessed father Kirill," "the blessed monk Kirill," "Kirill the unworthy monk," "the venerable Kirill." Given this variety of labels, 'Kirill's' texts invite several candidates for being their more likely authors (writers whose existence has been substantiated with historical facts). Hypothetically, each work can be allocated to one of several real Kirills and Cyrils: Cyril of Jerusalem (ca. 315 386); Cyril of Alexandria (d. 444); Cyril of Scythopolis (mid sixth century); Konstantin Cyril, apostle of the Slavs(d. 869); Metropolitan Kirill I of Kiev (1223–1233); Metropolitan Kirill II of Kiev (1243–1290); Bishop Kirill of Rostov (1231–1262); Kirill of Turov. There are also numerous Kirills who may have been active but were not recorded by chroniclers and hagiographers. Matters are further complicated by the fact, that these labels appear to have been used interchangeably as Simon Franklin points out.
Шығармалары
Авторлық мәселелерге қарамастан, Кирилл Туровқа қатысты әртүрлі жанрлардағы шығармалардың айрықша корпусы сақталған: мерекелік уағыздар, монастырь түсіндірмелері, бірнеше хаттар, дұғалар циклы, басқа да гимнографиялық мәтіндер, тәубе дұғасы канонының бірнеше нұсқасы, Ольга каноны және әліпбилік дұға. Бұл шығармалар кейіннен «Корпус Кириллианиум» деп аталды (оның ядросында көпшілік тарапынан Кирилл Туровқа жатқызылатын он бір ғана шығарма бар). Бұл – 19 ғасырдың бағамын білдіретін консенсус, ол әдетте қабылданады, бірақ үнемі сұрақ тудырады. Қолжазбаларда Кириллге жатқызылған 23 дұға, сондай-ақ, бірге жинақталатын тағы тоғыз аты-жөні көрсетілмеген дұға бар. Дұғалар жеті күндік литургиялық цикл құрайды. Оның уағыздары да шіркеу күнтізбесіне сүйенген цикл болып табылады, Палм жексенбісінен бастап, Пасхадан бұрынғы жексенбіге дейін. Оның аллегориялық түсіндірмелері монастырь аудиториясына арналған. Кириллді зерттеуші К.М. Макроберт ғылыми еңбектердің жай-күйін былай қорытындылайды: «Егер Кирилл Туровқа жатқызылатын мәтіндердің ертерек көшірмелері табылса да, оның канонын ол жазған түрінде қайта құру мүмкін болмас – егер ол оны жазған болса, – немесе оның дұғаларының түпнұсқалық мәтінін анықтау мүмкін болмас. Оның литургиялық шығармаларының канонын анықтауға тырысу бекер болуы мүмкін: біздің қарастырып отырғанымыз бір адамның танымал туындылары емес, Шығыс славянтары арасында орта ғасырларда қалыптасқан және әлеуметтік және саяси жағдайлардың ықпалымен басқа православие славяндары қабылдаған, терең тәубелік руханият пен дәстүр». Кез келген нақты авторлықты анықтауды қиындататын тағы бір мәселе – «Корпус Кириллианиумның» дәстүрлілігі және жанрдың өзі. Кирилл жанрлары уақыт пен әмбебаптылық сезімін тудыру үшін әдейі құрылған. Заманауи «сәйкестік» туралы нақты ақпараттар, уақыт, орын және адамдар туралы мәлімет беретін (мысалы, Кириллдің Феодорекке – Ростов епископы Федорға деген ескертуі, оны кемсіту мақсатымен айтылған) сирек кездеседі және шеберлікпен жасырылған. Автор Кирилл өзін қарапайым монах ретінде сипаттайды (кішіпейілділік топосының дәстүріне сәйкес), ол Құдайдың ең жоғары авторлығы мен билігінің алдында сөнеді. Кириллдің кішіпейілділігінің мысалы «Жай адам туралы, монахинялық туралы, жан туралы және тәубе туралы әңгімеде» келтірілген; ең күнәкар монах Кириллдің, үңгірлердің иесі Василийге арнап жазғаны: «(52) Мен: Маған иттідей қарауды өтінемін, бірақ мені дұғаларыңызда естеріңізде сақтаңыз, және мені сол қасиетті үстелден бір тілім беріңіз, және барлық христиандар осы өмірге лайық болсын, Иеміз Иса Мәсіх арқылы, Әкемен және Киелі Рухпен, қазір және мәңгілікке дейін даңқ болсын». Тағы бір мысал: Абыройсыз монах Кириллдің Қайта тірілуді мадақтаған, Пасхалық нан туралы және Томаның Иеміздің қабырғасына сүйенгені туралы уағызы: «(1) Шіркеу мейрамды безендіру үшін ұлы ұстаз бен дана түсіндіруші қажет. Бірақ біз сөзге кедейміз, ойымыз тұншығып, жанды жігерлендіретін сөздерді құрастыру үшін Киелі Рухтың күші жетіспейді. Дегенмен, қасымдағы бауырластардың сүйіспеншілігі үшін, Мәсіхтің қайта тірілуі туралы бірнеше сөз айтам».
Questions of authorship notwithstanding, a remarkable corpus of works in different genres has been attributed to Kirill of Turov: festal homilies, monastic commentaries, some letters, and a cycle of prayers, other hymnological texts, several versions of a penitential Prayer Canon, a Canon of Olga and an abecedarian prayer. These works constitute what came to be known as Corpus Cyrillianium (which at its core has only eleven works which are agreed by the majority to be by Kirill of Turov.) This is a 19th century consensus which is generally assumed but continuously questioned. In manuscript sources, there are 23 prayers attributed to Kirill, as well as an additional nine unattributed prayers that are regularly copied together as a group. The prayers form a seven day liturgical cycle. His homilies are also a cycle based on the ecclesiastical calendar from Palm Sunday to the Sunday before Pentecost. His allegorical commentaries are directed at a monastic audience. As a scholar of Kyrill, C. M. MacRobert summarizes the state of scholarship: "Even if further early copies of the texts attributed to Kirill of Turov come to light, it may well not be possible to reconstruct his kanon in the form in which he wrote it—supposing that he did write it—or to determine the original wording of his prayers. The attempt to establish a canon of his liturgical works may ultimately be vain: what we have to deal with is not necessarily the recognizable oeuvre of one man, but rather a devotional tradition, a profoundly penitential spirituality which was cultivated among the East Slavs during the medieval period and taken up by other Orthodox Slavs under the pressure of social and political vicissitudes." Another problem that complicates any precise attribution is the traditionalism of the Corpus Cyrillianum and the genre itself. The Kirillic genres themselves are deliberately constructed so as to give an impression of timelessness and universality. Details of contemporary "relevance" yielding specific clues as to time, place, and people (like Kirill's admonition of Feodorek – Bishop Fedor of Rostov called so in depreciation) are rare and skillfully disguised. Kirill the author identifies himself as a humble monk (following the tradition of humility topos) who fades before the ultimate author and authority of God. Here is an example of Kyrill's humility topos taken from "A Tale of a layman, and on monasticism, and on the soul, and on repentance"; by the most sinful monk Kirill, for Vasilij, abbot of the Caves: "(52) And me: I beg you, do not spurn me like a dog, but remember me even here in your prayers, and there throw me scraps from that holy table, and may all Christians be judged worthy of that life, through Jesus Christ our Lord, to whom glory with the Father and with the Holy Spirit, now and ever." And another one from: A Sermon for Low Sunday by the unworthy monk Kirill in praise of the resurrection, and concerning the paschal bread, and concerning Thomas's resting of the Lord's ribs: "(1) The Church requires a great teacher and a wise interpreter to adorn the feast. But we are poor in word and dim in mind, and we lack the fire of the Holy Spirit to compose words to benefit the soul. Yet, for the love of the brethren that are with me, I shall say a few words concerning the renewal of the resurrection of Christ."
Стилі: Кириллдің дәстүрлілігі
Киев Русі әдебиетінің көп бөлігі Шығыс христиан дәстүріне негізделген, ол негізінен Болгариядан шыққан славян тіліндегі аудармалар арқылы Византиядан Русқа келді. "Гомилетикалық және экзегетикалық жанрлар Византиядан мұра етілген риторикалық дәстүрдің ең 'таза' түрлері болып табылады, олар тіл мен құрылымы жағынан салыстырмалы түрде бұзылмаған", - деп мәлімдейді Франклин. Христиандық риторика дәстүріндегі осы жанрлар Киев элитасының мәдениетіне айналды, ал Рустің ортағасырлық авторлары оларды ынталы түрде еліктеді, "қабылданған ережелер бойынша ойын ойнады". Византиялықтар форманың тұрақтылығын және уақыттан тыс сезімді тудыратын экспрессияны бағалады. Сондықтан, өздерінің ұлттық дәстүрін жасау кезінде Киев жазушылары "дәстүрдің жоғары эстетикалық құндылықтарының бірі – дәстүршілдік өзі болды" деген тұжырымға келді. Кириллдің шығармалары форма жағынан жаңалыққа ие емес, себебі олар Византия стиліне өте жақын. Ал мазмұны қасиетті мәтіндерден алынған цитаталарға көп сүйенген. Кириллдің мәтіндерінің ерекшелігі – олардың жоғары цитатталғандығы. Саймон Франклиннің ағылшын тіліндегі соңғы аудармасындағы уағыздарда 370-ке жуық Библиялық цитаталар мен сілтемелер кездеседі. Кириллдің барлық еңбектеріне қосымша мәтіндік дереккөздер де анықталды. Олар – Кириллдің славян тіліндегі аудармаларында қолжетімді болған ерте христиан және византиялық шіркеу қайраткерлерінің еңбектері: Иоанн Златоуст, Саламис Епифаний, Сириялық Ефрем, Назианздық Григорий, Кесариялық Евсевий, сондай-ақ Никета Гераклейскийдің, Тит Бостралықтың, Теофилакт Охридскийдің және шежіреші Георгий монахтың (Георгий Хамартолус) түсіндірмелері. Егер Кирилл Туровқа жатқызылатын еңбектердің дәстүрлі атрибуциясын қабылдасақ, оны Киев Русінің ең өнімді жазушысы деп санауға болады.
Most Kievan Rus' literature is based on the Eastern Christian tradition which came to Rus' from Byzantium via Slavonic translations originating mainly in Bulgaria. "The homiletic and exegetic genres are among the 'purest' versions of the rhetorical tradition inherited from Byzantium, relatively uncontaminated in language and structure," as Franklin affirms. These genres within the tradition of Christian rhetoric became Kievan elite culture, eagerly imitated by Rus' medieval authors who "played the game according to received rules". The Byzantines also valued the stability of form and expression the impression of timelessness. Consequently, in creating their native tradition, Kievan writers drew on the "tradition one of whose higher aesthetic virtues was traditionalism itself". Kirill's works are not original in form because they closely follow the Byzantine style. In content it relies heavily on quotes from the Holy Texts. Kirill's texts are characterized by their extreme citationality. Simon Franklin in his most current English translation of the sermons numbers about 370 biblical quotation and allusions. Further textual sources for almost all of Kirill's works are also identified. They are works by early Christian and Byzantine churchmen that would have been available to Kirill in Slavonic translations: John Chrysostom, Epiphanius of Salamis, Ephrem of Syrus, Gregory of Nazianzus, Eusebius of Caesarea, and the scholia of Nicetas of Heraclea, Titus of Bostra, Theophylact of Ohrid, and the chronicler George the monk (George Hamartolus). If we accept the conventional attributions of works to Kyrill of Turov, he can be justly named the most prolific extant writer of Kievan Rus'.