Кіріспе

Украинаның облысы

Киев облысы (Київська область, ), сондай-ақ Киевщина (Київщинa, ) деп те аталады, Украинаның орталық және солтүстігіндегі облыс. Ол ерекше мәртебеге ие қала ретінде басқарылатын Киев қаласын қоршап тұрады, бірақ оның құрамына кірмейді. Дегенмен, Киев облыстың әкімшілік орталығы болып табылады. Киев қаласынан басталатын агломерация облыстың бір бөлігіне дейін созылады, бұл Киевтің қалалық экономикасы мен көлік жүйесіне үлкен тәуелділікті көрсетеді. Киев облысының халқы – . Ірі қаласы – 200 000-нан астам халқы бар Била Церква. Чернобыльдің жабық аймағы Киев облысының солтүстік бөлігінде орналасқан. Ол облыстан тәуелсіз басқарылады және көпшіліктің кіруіне тыйым салынған.

Тарих

Киев облысы 1932 жылғы 27 ақпанда Украина Кеңес Социалистік Республикасы құрамында Украинаның алғашқы бес облысының бірі ретінде құрылды. Ол бұрын Русь жері деп белгілі болған аумақта құрылған. Облыс аумағына кірген ертеректегі тарихи әкімшілік бірліктер – Польша-Литва одағы мен Литваның Ұлы Герцогтығының Киев воеводствосы, сондай-ақ Ресей империясының Киев генерал-губернаторлығы мен Киев губернаторлығы. Облыстың солтүстік бөлігі тарихи Полесье (Полисия) аймағына жатады. Киев аймағында Киев Печерск Лаврасының сурет мектебінің ықпалымен ерекше халықтық икона салу стилі қалыптасқан. Әулиелер күңгірт қызғылт немесе қара фонда бейнеленген, киімдері қараңғы, нимбтері күңгірт көк, күңгірт жасыл немесе тіпті қара түсті, жұқа ақ нүктелі сызықтармен шеберілген. Киев облысының иконалар жинағы "Радомысль қамалы" тарихи-мәдени кешеніндегі Украина үй иконалары мұражайының көрмесіне кіреді. Облыстың қазіргі шекарасы 1986 жылғы Чернобыль апатынан кейін белгіленді. Чернигов облысының құрамында салынған Славутич қаласының әкімшілік басқаруы кейін Киев облысына берілді (Чернобыль аймағына қараңыз). 2022 жылғы 24 ақпанда Ресей Қарулы Күштері Украинаға 2022 жылғы Ресей шабуылының бір бөлігі ретінде Киев облысына басып кірді. Украина Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, оның әскерлері Киев маңындағы 30-дан астам қала мен ауылды қайта басып алды.

География

Киев облысының жалпы ауданы (Киев қаласының ауданынан шамамен 35 есе үлкен) және Украинаның солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан. Батысында Житомир облысы, оңтүстік-батысында Винница облысы, оңтүстігінде Черкас облысы, оңтүстік-шығысында Полтава облысы, шығысында және солтүстік-шығысында Чернигов облысы, ал солтүстігінде Беларусьтің Гомель облыстарымен шектеседі. Облыс Днепр (Дніпро) өзенінің екі жағалауымен, Киевтің солтүстігінде де, оңтүстігінде де тең бөлінген. Облыстағы басқа да маңызды өзендер – Днепрдің салалары: Припять (Припят) (R), Десна (L), Тетерив (R), Ирпінь (R), Рось (R) және Трубіж (L). Облыс шегінде Днепр өзенінің ұзындығы құрайды. Облыс аумағында барлығы 177 өзен кесіп өтеді; 13 су қоймасы (ең ірілері – Киев және Канев су қоймалары), 2000-нан астам тоған және шамамен 750 кішкентай көл бар.

Климат

Киев облысының климаты Полесье аймағына және басқа да көршілес орманды аймақтарға тән. Облыстағы климат орташа континенттік, салыстырмалы түрде жұмсақ қыстар мен жылы жаздарға ие. Қаңтарда температура төмендеп, шілдеде жоғарылайды.

Өсімдіктер

Киев облысында Днепр өзенінің оң жағалауында шағын таулар мен еңістер бар. Бұл аймақтың бәрі жасыл желектер мен орманның үздіксіз белдеуімен қоршалған. Облыстың "жасыл аймағы" 250 түрлі ағаш және бұталармен сипатталады.

"Эксклавтар"

Славутич муниципалитеті Днепр өзенінің шығыс жағалауындағы көршілес Чернигов облысының шекарасында орналасқан, және бұл муниципалитеттің Киев облысымен ортақ шекарасы жоқ. Бірақ, Славутич Киев облысы әкімшілігімен басқарылады (шартты түрде әкімшілік эксклавы болып табылады). Сол сияқты, Киев қаласының шекарасында орналасқан (Киев облысымен қоршалған) Коцюбинск қаласын Коцюбинск поселкелік кеңесі басқарады.

Чернобыль аймағы

Облыстың солтүстік-батыс бөлігі Чернобыль ядролық реакторы апатынан туындаған радиоактивті ластану салдарынан Чернобыльдің тыйым салынған аймағының бір бөлігі болып табылады. Аймақтағы ең ірі қалалар – қазіргі таңда тастап кетілген Чернобыль және Припять. Припятьтен эвакуацияланған тұрғындар мен аймақ қондырғыларының қызметкерлерін орналастыру үшін Славютич қаласы аймақтың сыртында салынды.

Демография

Киев облысындағы ең ірі ұлттық топ – украиндықтар (1 684 800 адам, немесе 92,5%), одан кейін ресейліктер, еврейлер, белорустар, поляктар және басқалары. Қазіргі шамамен халық саны (Киевті есептемегенде) 1,72 миллионға жуық (2013 жылғы мәлімет бойынша). Халық тығыздығы – 63,01/км². 2001 жылғы Украина халық санауы мәліметтері бойынша, қала тұрғындары 1 053 500 адамды немесе 57,6% құрады, ал ауыл тұрғындары – 774 400 адамды немесе 42,4% құрады. Мәліметтерге сәйкес, ер адамдардың саны 845 900 адамды немесе 46,3% құраса, әйелдердің саны 982 000 адамды немесе 53,7% құрады.

Жас құрамы

0–14 жас: 14,9% (ерлер 132 559/әйелдер 123 816)
15–64 жас: 69,8% (ерлер 576 559/әйелдер 621 753)
65 жас және одан жоғары: 15,3% (ерлер 84 026/әйелдер 177 360) (2013 жылғы ресми деректер)

Орташа жасы

жалпы: 39,7 жыл
еркек: 36,3 жыл
әйел: 43,0 жыл (2013 жылғы ресми дерек)

Киев қаласының жас құрылымы

0–14 жас: 14,1% (ерлер 203 453/әйелдер 192 111)
15–64 жас: 73,3% (ерлер 962 391/әйелдер 1 093 183)
65 жас және одан жоғары: 12,6% (ерлер 129 293/әйелдер 223 285) (2013 жылғы ресми дерек)

Киев қаласының орташа жасы

жалпы: 37,6 жыл
еркек: 35,4 жыл
әйел: 39,9 жыл (2013 жылғы ресми дерек)

Өнеркәсіп

Киев облысының негізгі өнеркәсіптері: электр энергиясын өндіру, тамақ, химия және мұнай-химия өнеркәсібі, машина жасау және металл өңдеу. Автомобильдерге арналған шиналардың жалпыұлттық өндірісінің 63%, экскаваторлардың – 53%, қағаз және картонның – 40%, көтергіш крандардың – 39% облысқа тиесілі. Жалпы, облыста 330 лицензияланған өнеркәсіптік кәсіпорын және 742 шағын өнеркәсіптік кәсіпорын бар. Пролискидегі Борисполь автобус зауыты жылына әртүрлі түрдегі 1700 автобус шығарады, сонымен қатар облыста бірнеше басқа да автоөнеркәсіп зауыттары орналасқан.

Ауыл шаруашылығы

Өнеркәсіппен қатар, облыста дамыған ауыл шаруашылығы өндірісі де бар. 1999 жылы аймақтағы жалпы астық өнімі шамамен 1 118 600 тонна, қант қызылшасы – 1 570 900 тонна, күнбағыс тұқымы – 18,1 мың тонна, картоп – 669 200 тонна құрады. Аймақта сондай-ақ 156 900 тонна ет, 738 500 тонна сүт және 855,2 миллион жұмыртқа өндірілді. 1999 жылдың басында облыста 1130 тіркелген шаруашылық болды. Облыстың негізгі әуежайларының қатарында екі халықаралық әуежай бар: Борисполь әуежайы және Хостомель (Антонов) жүк әуежайы. Украинаның әскери әуе базалары Била-Церква және Узин қалаларында орналасқан. Облыстағы стратегиялық газ құбырларына Уренгой–Помары–Ужгород және Шебелинка–Полтава–Киев құбырлары жатады.