Кіріспе
Донецк қаласы (/UK//d//ɒ//n/'/j//ɛ//t//s//k/ donYETSK, /US//d//ə//n///; Донецк; Донецк), бұрын Александровка, Юзивка (немесе Хьюзовка), Сталин және Сталино деп аталған, Украинаның шығысындағы Калмиус өзенінің жағасында орналасқан Донецк облысының әкімшілік орталығы, қазіргі уақытта Ресейдің Донецк Халық Республикасының (ДХР) астанасы ретінде басып алынған. 2011 жылғы мәліметтер бойынша қаланың өзінде халық саны 900 мыңнан астам, ал агломерацияда – 2 миллионнан астам адамды құрады. 2001 жылғы халық санауы бойынша Донецк Украинадағы бесінші ірі қала еді. Әкімшілік жағынан Донецк облысының орталығы болып табылады, ал тарихи тұрғыдан алғанда, ол ірі экономикалық және мәдени Донбас аймағының ресми емес астанасы және ең ірі қаласы. Донецк Макиевка қаласына жақын орналасқан және аймақтағы басқа да қалалармен бірге үлкен қалалық агломерацияны құрайды. Донецк Украинаның маңызды экономикалық, өнеркәсіптік және ғылыми орталығы болып табылады, онда ауыр өнеркәсіп кәсіпорындары мен білікті жұмыс күші шоғырланған. Ауыр өнеркәсіптің (көбінесе болат өндірісі, химия және көмір өндіру) жоғары деңгейі қаланың экологиялық ахуалына қиындық туғызды. 2012 жылғы БҰҰ есебінде Донецк әлемдегі ең жылдам халқы азайып бара жатқан қалалардың бірі деп көрсетілді. Ресей империясының еуропалық бөлігіндегі алғашқы қоныс 1779 жылы Екатерина II патшайым тұсында Александровка деп аталып, алғаш рет тарихқа енді. 1869 жылы Уэльс кәсіпкері Джон Хьюз аймақта болат зауытын және бірнеше көмір шахталарын іске қосты, ал қала оның еңбегінің құрметіне Хьюзовка немесе Юзовка (Юзовка) деп аталды ("Юз" – Hughes есімінің орыс тіліндегі жақындатуы). Кеңес кезеңінде қаланың болат өнеркәсібі кеңейді. 1924 жылы Юзовка Сталин болып қайта аталды. 1929 жылы Сталин Сталино болып өзгертілді, ал 1932 жылы қала Донецк облысының орталығына айналды. 1961 жылы Донецк деп аталған қала бүгінгі күні де көмір өндіру және болат өнеркәсібінің маңызды орталығы болып табылады. 2014 жылдың сәуір айынан бері Донецк және оның айналасындағы аудандар Ресей-Украина соғысының басты ошақтарының бірі болып табылады, онда Ресейшіл сепаратистер қала мен аймақтарды бақылау үшін украин әскерлерімен күресіп жатыр. Соғыс барысында Донецк қаласы Ресейшіл сепаратистердің басқаруымен Донецк Халық Республикасының (ДХР) орталығы ретінде әкімшілік етілуде, ал Донецк облысының шеткі аудандары екі тарапқа бөлінген. 2014 жылы Донецк халықаралық әуежайы бір жылға жуық соғысқа ұшырады және соғыстың эпіцентріне айналды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша Ресей қаланың толық бақылауын жүзеге асырды, бірақ украин және ресейлік күштер қала маңында әлі де шайқасып жатыр.
the city in Ukraine
Donetsk (/UK//d//ɒ//n/'/j//ɛ//t//s//k/ donYETSK, /US//d//ə//n// /; Донецьк ; Донецк ), formerly known as Aleksandrovka, Yuzivka (or Hughesovka), Stalin, and Stalino, is an industrial city in eastern Ukraine located on the Kalmius River in Donetsk Oblast, which is currently occupied by Russia as the capital of the Donetsk People's Republic. The population was estimated at in the city core, with over 2 million in the metropolitan area (2011). According to the 2001 census, Donetsk was the fifth largest city in Ukraine. Administratively, Donetsk has been the centre of Donetsk Oblast, while historically, it is the unofficial capital and largest city of the larger economic and cultural Donets Basin (Donbas) region. Donetsk is adjacent to another major city, Makiivka, and along with other surrounding cities forms a major urban sprawl and conurbation in the region. Donetsk has been a major economic, industrial and scientific centre of Ukraine with a high concentration of heavy industries and a skilled workforce. The density of heavy industries (predominantly steel production, chemical industry, and coal mining) determined the city's challenging ecological situation. In 2012, a UN report ranked Donetsk among the world's fastest depopulating cities. The original settlement in the south of the European part of the Russian Empire was first mentioned as Aleksandrovka in 1779, during the reign of the Empress Catherine the Great. In 1869, the Welsh businessman John Hughes founded a steel plant and several coal mines in the region, and the town was named Hughesovka or Yuzovka (Юзовка) in recognition of his role ("Yuz" being a Russian language approximation of Hughes). During Soviet times, the city's steel industry expanded. In 1924, Yuzovka was renamed Stalin. In 1929, Stalin was renamed Stalino, and in 1932, the city became the centre of the Donetsk region. Renamed Donetsk in 1961, the city today remains a centre for coal mining and for the steel industry. Since April 2014, Donetsk and its surrounding areas have been one of the major sites of fighting in the ongoing Russo Ukrainian War, as pro Russian separatist forces battle against Ukrainian military forces for control of the city and surrounding areas. Throughout the war, the city of Donetsk has been administered by the pro Russian separatist forces as the center of the Donetsk People's Republic (DPR), with outlying territories of the Donetsk region divided between the two sides. Donetsk International Airport became the epicenter of the war in 2014 with almost a year long battle. as of 2022, Russia has full control of the city, with Ukrainian and Russian forces still in combat near the city.
Қор
Донецк аумағындағы алғашқы кенді аудандардың бірі Олександрівка (Донецк) болды. 1779 жылдан бастап оның орнында Александровская (Олександрівська) казак поселенісі болғандығы куәландырылған, ал кейіннен Олександрівська копальня (Юзівка) ашылды. Донецк қаласы 1869 жылы Уэльс кәсіпкері Джон Хьюз тарапынан құрылды, ол Александровкада болат зауыты мен бірнеше көмір шахталарын басқарды. Зауыт маңындағы жұмысшылар поселенісі Александровкамен бірікті және бұл жер Хьюзтің құрметіне Юзово/Юзове, кейін Юзовка/Юзівка (Юзово, Юзовка, Юзове, Юзівка) деп аталды. Қаланың алғашқы кезеңінде Уэльстен, әсіресе Мертир-Тидфил қаласынан иммигранттар келіп қоныстанды. 20 ғасырдың басында Юзовканың халқы шамамен 50 000 адамды құрады және 1917 жылы қала мәртебесіне ие болды. Юзовканың басты ауданы "Ағылшын отарлауы" деп аталады, ал қаланың британдық тарихы оның жоспарлауы мен архитектурасында көрініс береді.
Ресей-Украина соғысы
Президент Виктор Янукович Украинадан қашып, Ресейде пана іздегеннен кейін, Ресейдің қолдауымен сепаратистер Донецк қаласындағы басты мемлекеттік ғимарат – Облыстық мемлекеттік әкімшілік ғимаратын басып алды. Полиция қарсылық көрсетпеді. Апта соңында Донецк билігі аймақтың мәртебесі жөніндегі референдумға рұқсат бермеді, ал полиция Донецк облыстық мемлекеттік әкімшілік ғимаратын қайта басып алды. Донецк 2014 жылғы Украинадағы Ресейге жақын тұрған наразылықтардың орталықтарының біріне айналды. 2014 жылдың 7 сәуірінде Ресейді қолдайтын белсенділер Донецк облыстық мемлекеттік әкімшілік ғимарасын басып алып, Ресейдің араласуын сұрап, «Донецк Халық Республикасы» деп жариялады. 2014 жылдың 11 мамырында Донецкте өзін-өзі басқару туралы референдум өтті. Өзін-өзі жариялаған Донецк Халық Республикасының сайлау комиссиясының төрағасы Роман Лягин Донецк облысында дауыс бергендердің шамамен 90 пайызы Киевтен саяси тәуелсіздікті қолдағанын мәлімдеді. Украина референдумды мойындамады, ал Еуроодақ пен АҚШ сайлаудың заңсыз екенін мәлімдеді. Украина армиясы мен жартылай әскери жасақтарының ауыр атқылауы Донецкте азаматтардың қаза болуына әкеп соқты. Human Rights Watch екі тарапты да халық тұратын аймақтарда басқармайтын BM-21 «Град» зымырандарын қолдануды тоқтатуға шақырды және мұндай қару жүйелерін пайдалану халықаралық гуманитарлық құқықтың бұзушылығы болып табылады және соғыс қылмысы болуы мүмкін екенін айтты. Сондай-ақ, ол көтерілісшілерді тығыз қоныстанған аудандарда оларды орналастырудан аулақ болуға шақырды. 2015 жылғы IIHF Әлем чемпионатының I дивизионы, А тобы 2015 жылдың 18-24 сәуірінде Донецкте өткізу жоспарланған, бірақ Украина елдегі ағымдағы қақтығысқа байланысты төрағалықтан бас тартты. Донецк орнына турнир Польшаның Краков қаласында ұйымдастырылды. Ақырында Украина 2017 жылғы IIHF Әлем чемпионатының I дивизионының, қайтадан А тобының ұйымдастырушысы болды, бірақ оның астанасы Киевте. 2022 жылдың ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін Донецк аймағында украин күштері мен ресейлік күштер және олардың ДХР өкілдері арасында толыққанды шайқас болды. Ресейлік жергілікті билік өкілдері бірнеше рет Украина қарулы күштерін Донецкті атқылауда айыптады. 2022 жылдың 30 қыркүйегінде Ресей президенті Владимир Путин Донецк қоса алғанда, төрт аймақты Ресейдің құрамына қосу туралы жарлыққа қол қойды. Бұл аннексияны халықаралық қауымдастық халықаралық құқықтың бұзушылығы деп қарастырды.
География
Донецк далалық ландшафтта жатыр, төңірегінде шашыраңқы орман, төбелер, қоқыс үйінділері, өзендер мен көлдер орналасқан. Солтүстік шеттері көбінесе ауыл шаруашылығы үшін пайдаланылады. Калмий өзені қаланы оңтүстікте орналасқан Азов теңізімен байланыстырады, ол Донецк тұрғындары үшін танымал демалыс орны болып табылады. Қаланың төңірегінде кең егістік белдеуі созылып жатыр. Қала солтүстіктен оңтүстікке және шығыстан батысқа қарай созылған. Жақын маңда 2 суқойма бар: Нижнекальми (60 га) және "Донецк теңізі" (206 га). Қала арқылы 5 өзен ағып өтеді, олардың ішінде Калмий, Асмоливка (13 км), Черепашкина (23 км), Скоморошка және Бахмутка. Қала ішінде барлығы 125 қоқыс үйіндісі бар.
Климат
Донецк климаты орташа жылы жазғы континенттік (Köppen: Dfb). Қаңтар айындағы орташа температура , ал шілде айындағы – . Жылдық жауын-шашынның орташа саны 162 күнге жетеді, ал жылдық жауын-шашын мөлшері 556 миллиметрге дейін құрайды.
Экономика
Донецк және оның айналасындағы аумақтар тығыз урбанизацияланған және агломерацияланған. Жұмыс күші ауыр өнеркәсіпке, әсіресе көмір өндіруге қатысты. Қала Донец бассейніндегі (Донбас) ауыр өнеркәсіп және көмір шахталарының маңызды орталығы болып табылады. Қаланың астында көмір шахталары орналасқан, онда соңғы кезде шахта апаттарының саны артып келеді, ең соңғы апат Засядько шахтасында болды, оның салдарынан 100-ден астам жұмысшы қаза тапты. Донецк экономикасы жылына 120 миллиард рубльден астам жалпы өндіріс көлеміне ие 200-ге жуық өнеркәсіптік ұйым мен 20 000-нан астам шағын және орта кәсіпорынды қамтиды. Қаланың көмір өндіру өнеркәсібі 17 көмір шахтасы және екі байыту фабрикасын қамтиды; металлургия өнеркәсібі қаланың барлық аймақтарында орналасқан 5 ірі металлургия зауытынан тұрады; инженерлік нарық 67 ұйымнан, ал тамақ өнеркәсібі 32 ұйымнан тұрады. 1998–2001 жылдар аралығында қалада тұрғын үйлер, газ желілері және сумен жабдықтау желілері салынды. Донецк қазіргі таңда тоғыз бауырлас қалаға ие. 1962–1996 жылдары Германияның Магдебург қаласы Донецкпен экономикалық серіктестік байланыста болды. 2012 жылы Forbes журналы Донецкті Украинадағы бизнес үшін ең қолайлы қала деп таныды. Донецк бес көрсеткіш бойынша рейтингтің жоғары сатысында тұрды: адам капиталы, азаматтардың сатып алу қабілеті, инвестициялық ахуал, экономикалық тұрақтылық, сондай-ақ инфрақұрылым және тұрмыстық жағдай. Қаладағы сауда орталықтарының бірі – Донецк қаласының жабық сауда орталығы.
Спорт
Донецк – ірі спорт орталығы, дамыған инфрақұрылымы бар, және көп рет халықаралық жарыстар өткізді – Дэвис кубогы, УЕФА Чемпиондар лигасы. Қала өкілдері футбол, хоккей, баскетбол, бокс, теннис, жеңіл атлетика және басқа да спорт түрлеріндегі мемлекеттік деңгейдегі спортшылар болып табылады. Донецктегі ең танымал спорт – футбол. Донецкте екі ірі кәсіби футбол клубы бар: 2014 жылға дейін «Донбас Аренада» ойнаған, бірақ қазір «Олимпик» стадионында ойнайтын «Шахтер Донецк» және қазір «Чернигов» стадионында ойнайтын «Олимпик Донецк». 2021 жылға дейін екеуі де Украина Премьер-лигасында ойнады, бірақ 2021 жылы «Олимпик» Украина Бірінші лигасына түсті. «Шахтер Донецк» бірнеше рет Украина чемпионаты мен Украина кубогын жеңіп алды, ал 2009 жылы Украинадан шыққан екінші команда (ФК «Динамо» Киевтен кейін) ретінде Еуропа кубогын – УЕФА кубогын жеңіп алды. Донецкте сондай-ақ әйелдер футбол клубы WFC Donchanka болды, ол Украина әйелдер лигасының тарихындағы ең табысты клубтардың бірі еді, бірақ 2014 жылы жұмысын тоқтатты. Донецкте 2009 жылы ашылған «Донбас Арена» футбол стадионы орналасқан. Бұл стадион Шығыс Еуропадағы «Элита» санатындағы стадиондар үшін УЕФА стандарттарына сәйкес жобаланып, салынған алғашқы стадион болды. Польша мен Украинаның 2012 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатына бірлесіп ұсынған өтініші қабылданғанда, Донецктегі «Донбас Арена» «D» тобының үш матчын, бір ширек финалдық және бір жартылай финалдық матчты қабылдауға таңдалды. «РСК Олимпийский» стадионы резервтік стадион ретінде таңдалды. Донецк, жақын орналасқан Мариупольмен бірге, 2009 жылғы 19 жасқа дейінгі УЕФА Еуропа чемпионатының қабылдау қалалары болды. Донецк атынан жарыс өткізген стадиондар – «Олимпийский РСК» (финалдық матчты қабылдады) және «Металлурх» стадионы. Донецкте 2011 жылдан бері «Дружба Аренада» ойнайтын «Донбасс» хоккей клубы орналасқан (бірақ 2014 жылы жұмысын тоқтатып, 2015 жылы Друживкаға көшті). Бұл клуб 2011 жылғы Украина хоккей чемпионатының жеңімпазы атанды және елдегі элиталық деңгейдегі жалғыз команда. Бір маусым Ресейдің Жоғары лигасында ойнағаннан кейін клуб аренасын Континенталдық хоккей лигасының талаптарына сәйкес жаңартты және 2012 жылы лигаға қосылды. КХЛ-ға көшкен кезде клуб жергілікті «фермалық» клуб құрып, Украина чемпионатында «HC Donbass 2» деген атпен ойнады, ол 2012 және 2013 жылғы ұлттық чемпионаттарда жеңіске жетті. 2013 жылы Донецк 2012–2013 жылғы IIHF Континенталдық кубогының мұз хоккейінен Суперфиналды қабылдады, оны «HC Donbass» жеңіп алды, сондай-ақ 2013 жылғы IIHF Әлем чемпионатының І дивизионы – «B» тобын қабылдады, онда Украина 1-орынды иеленді және «A» тобына жолдама алды (екі жарыс та «Дружба Аренада» өтті). Команда 2015 жылы жұмысын қайта бастағаннан кейін КХЛ-ден шығып, ақырында Украина хоккей лигасына түсті, онда соңғы бес чемпионаттың төртеуін жеңіп алды. Донецк сондай-ақ баскетбол клубы «BC Донецкке» үй иесі болды, ол Украина баскетбол Суперлигасында ойнады және 2012 жылғы чемпиондық атақты жеңіп алды. Клуб «Дружба Аренада» ойнады, сондай-ақ Донецк 2015 жылғы FIBA EuroBasket турнирін қабылдауға лайық деп танылған 6 украин қаласының бірі болып таңдалды. Алайда, соғыс жағдайына байланысты клуб 2014 жылдан кейін ойынды тоқтатты, ал 2015 жылғы FIBA турнирі елден шығарылды. Қалада сол кездегі белгілі, бірақ қазір жойылған бірнеше клубтар болды. «МФК Шахтер Донецк» клубы бес рет Украина футзал чемпионатында жеңіске жетті, бірақ 2011 жылдың қаңтарында маусымның ортасында қаржылық қиындықтарға байланысты таратылды (сол кезде Украинадағы ең титулды клуб). Сол кездегі ең үздік совет волейбол командаларының бірі – «ВК Шахтер Донецк», 1992 жылы совет волейбол чемпионатында жеңіске жеткен соңғы команда. Команда тәуелсіз Украина лигасындағы алғашқы екі чемпионатта (1992 және 1993 жылдары) жеңіске жетті (1992 жылғы Украина чемпионаты Донецкте өтті), 1993 жылы Украина кубогын жеңіп алды, бірақ қаржылық мәселелерге байланысты 1997 жылы лигада төмендеді, ал екінші лигада бір маусым өткеннен кейін жабылды. Донецк 1978, 1979 және 1980 жылдары КСРО теннис чемпионатын қабылдады, сондай-ақ 2005 жылғы Дэвис кубогының бірнеше теннис матчтарын өткізді. Донецкте 2002 мен 2008 жылдар аралығында өткен және ATP Challenger Series-тің бөлігі болған Александр Коляскин мемориалы болды, ал Донецк 2012 жылы құрылған ITF әйелдер турнирі «Viccourt Cup» үй иесі болып табылады. Донецк әрқашан жеңіл атлетиканың маңызды орталығы болды және түрлі шараларды қабылдады. Донецк 1978 және 1980 жылдарғы КСРО жеңіл атлетика чемпионаттарының қабылдау қалаларының бірі болды, ал 1984 жылы бұл жарыстың жалғыз қабылдау қаласы болды. Донецк 1977 жылы жасөспірімдер арасындағы Еуропа жеңіл атлетика чемпионатында да қабылдаушы болды. Бұл жарыстар «РСК Олимпийский» стадионында (сол кезде «РСК Локомотив» деп аталған) өтті. Жеңіл атлетиканың түрлі түрінен Донецк ең көп танымал – жоғары секіру. Көптеген мамандар Сергій Бубканы тарихтың ең үздік жоғары секірушісі деп санайды, ол осы қалада өсті және 1992 жылы Донецкте жыл сайынғы жоғары секіру жарысын – «Pole Vault Stars» жарысын ұйымдастырды. Бубка өзі осы жарыста үш рет әлемдік рекордты жаңартты (1990, 1991, 1993 жылдары). Оның 1993 жылдың 21 ақпанында Донецк Олимпиада стадионында орнатылған 6.15 метрлік жабық стадиондағы әлемдік рекорды 2014 жылға дейін бұзылмады. Ресейлік әйел жоғары секірушісі Елена Исинбаева 2004 жылдан 2009 жылға дейін осы жарыста жыл сайын жаңа әлемдік рекорд орнатты. 2015 жылғы IIHF Әлем чемпионатының І дивизионы мұз хоккейінен турнирі 2015 жылдың 18-24 сәуір аралығында Донецкте өткізуге жоспарланған, бірақ соғыс жағдайына байланысты Краков, Польшаға көшірілді.
Бірінші желісі даңғылы (Артема көшесі)
Бірінші желілік даңғыл, сондай-ақ Артем көшесі деп те аталады, Донецк қаласының басты артериясы саналады. Әдетте, қала бойынша кез келген туристік саяхат осы даңғылдан басталады. Көшеде жаңа және ескі архитектура үйлесімде, сонымен қатар шағын саябақтар, қонақүйлер, сауда орталықтары мен мейрамханалар орналасқан. Көрікті орындарға Ленин алаңы, Опера және балет театры, Көміршілер ескерткіші және Донецк драма театры кіреді.
Артем мүсіні (Федор Сергеев)
Артема көшесіндегі алты метрлік мүсін – кеңестік саясаткер Федор Сергеевтің еске алуына арналған.
Донецк опера және балет театры
1936 жылы салынған Донецк мемлекеттік академиялық опера және балет театры 1946 жылдан бері Донецк балеті труппасының үйі.
Донбас сарайы
Донецк қаласының орталығында орналасқан бұл 5 жұлдызды қонақ үй "The Leading Hotels of The World" қатарына қосылған Украинаның бұрынғы қонақ үйлерінің жалғызы болып табылады және World Travel Awards Association бойынша Украинаның үздік бизнес-қонақ үйі деп танылды. Ол 1938 жылы Шувалова мен Речаниковтың бұйрығымен салынған. Донецк қаласы нацистер басып алған кезде, гестапо қонақ үйді штаб ретінде пайдаланған; ғимарат соғыс жылдары ішінара қирады. Қонақ үй 2004 жылы қайта жаңартылғаннан кейін қайта ашылды.
Пушкин бульвары
Ұзын жасыл кеңістік, онда фонтандар, кафелер және Тарас Шевченко ескерткіші сияқты бірнеше мүсіндер орналасқан. Мерцалов пальмасы мүсіні де Пушкин бульварында орналасқан. 1896 жылы жергілікті темірші Алексей Мерцалов жасаған бұл мүсін, бір рельстен соғылып, патшалық Ресейдегі ауыр индустрияның шеберлігі мен күшін көрсете білуі керек еді.
Джон Хьюз ескерткіші
Донецк ұлттық техникалық университетінің алдында орналасқан 2001 жылғы мүсін, қаланың негізін қалаушы, валлийлік Джон Джеймс Хьюздың еңбегін құрметтейді. Ол Донецк қаласына өнеркәсіптік тарихын сыйлаған Юзовка болат зауытын салған.
Сәулет
Донецк, сол кездегі Юзовка, екіге бөлінді: солтүстік және оңтүстік. Оңтүстік бөлігінде қаланың зауыттары, теміржол станциялары, телеграф ғимараттары, ауруханалар мен мектептер орналасқан. Зауыттардан алыс емес жерде инженерлер мен басшылар тұратын ағылшын колониясы болды. Джон Хьюздің резиденциясы мен шетелдік жұмысшыларға арналған әртүрлі кешендер салынғаннан кейін, қаланың оңтүстік бөлігі көбінесе ағылшын стилінде салынды. Бұл ғимараттарда тіктөртбұрышты және үшбұрышты қасбеттер, жасыл шатырлар, ғимараттың үлкен бөлігін алып жатқан үлкен терезелер мен балкондар қолданылды. Қаланың бұл бөлігіндегі көшелер кең және тротуарлармен жабдықталған. Донецк архитектурасының қалыптасуына үлкен әсер еткен – «Новороссия» компаниясының бас архитекторы Молдингауер. Юзовканың оңтүстік бөлігінде сақталған ғимараттардың қатарында Джон Хьюздің (1891, ішінара сақталған), Болфурдың (1889) және Боссенің резиденциялары бар. Юзовканың солтүстік бөлігінде саудагерлер, шеберлер және бюрократтар тұрды. Мұнда базар залы, полиция бас штабы және Исаның Тәжімделу соборы орналасқан. Новый Светтың орталық көшесі мен оған жақын көшелер көбінесе бір немесе екі қабатты тұрғын үйлермен, сондай-ақ базарлар, мейрамханалар, қонақүйлер, кеңселер мен банктермен шектелген. Юзовканың солтүстік бөлігіндегі танымал сақталған ғимарат – «Ұлыбритания» қонақ үйі. Сталиноның алғашқы бас жоспары 1932 жылы Одессада архитектор П. Головченко жасады. 1937 жылы жоба ішінара қайта өңделді. Бұл жобалар қала құрылысы бюросының тарихындағы алғашқылардың бірі болды. XX ғасырдың екінші жартысындағы қала ғимараттарының көп бөлігі архитектор Павел Вигдергауздың жобалары бойынша салынды, ол 1978 жылы Донецк қаласының архитектурасы үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығына ие болды.
Дін
Донецк тұрғындары діни дәстүрлерге жатады, оның ішінде Шығыс православие шіркеуі, Шығыс католик шіркеулері, протестантизм және Рим католик шіркеуі, сондай-ақ ислам мен иудаизм. Діні бар адамдардың саны бойынша ең ірісі – Украина Православ шіркеуі (Мәскеу патриархаты) және Киев патриархатының Украина Православ шіркеуі. 2014 жылы Пасха мерекесінде "Донецк уақытша үкіметінің төрағасы Денис Пушилиннің" қолтаңбасымен еврейлерге арналған жарнама таратылды. Аталған жарнама Донецк қаласындағы еврей азаматтарын өздерін, мүлкін және отбасыларын Ресейшіл билік органдарына тіркеуге шақырды. Егер талаптар орындалмаса, азаматтығынан айырылып, мүлкі тәркіленетіні ескертілді. Бұл жарнама Донецк қаласындағы еврей халқының арасында қорқыныш пен алаңдау тудырды, олар оны Холокосттың көрінісі ретінде қабылдады. Пушилин бұл жарнамаларға қатысы жоқ екенін мәлімдеп, оларды қасақана жасалған әрекет деп атады.
Мұражайлар
Донецкте 140-қа жуық мұражай бар. Олардың ішінде екі ірі аймақтық мұражай – Донецк облысының тарих мұражайы және Донецк облыстық өнер мұражайы. Донецк облысының тарих мұражайы қаланың нағыз бейнесін ашады және түрлі-түрлі жергілікті тұрғындарға таныстырады. 1924 жылы құрылған мұражай 120 000-нан астам экспонатты қамтитын кең ауқымды көрме ұсынады: тарихқа дейінгі заманнан бастап, Джон Хьюз қала құрғанға дейін, өнеркәсіп пен көмір өндірісінің дамуына, Екінші дүниежүзілік соғысқа және Кеңес кезеңіне дейінгі мәліметтер бар. 2014 жылдың 21 тамызында Донецк қаласының мэрі Донецк облыстық тарих мұражайының шатыры мен қабырғалары сол күні таңертең артиллериялық оқтан қирағанын хабарлады. «Шахтар» футбол клубының мұражайы 2010 жылы ашылды. Бұл мұражай «Еуропаның жыл мұражайы» сыйлығына ие болған алғашқы украин мұражайы болды.
Жергілікті көлік
Донецк қаласындағы негізгі көлік түрлері: Донецк трамвайы, электр троллейбустары, автобустар және маршруткалар (жеке микроавтобустар). Қаланың қоғамдық көлік жүйесін біріккен "Донгорпастранс" коммуналдық компаниясы басқарады. Қалада 12 трамвай желісі (~130 км), 17 троллейбус желісі (~188 км) және шамамен 115 автобус желісі бар. Қаладағы трамвай және троллейбус жүйелерінің әрқайсысы 2 депомен қамтамасыз етілген.
Жол көлігі
Халықаралық E жол желісінің бөлігі саналатын тас жол қаладан өтіп, Ресейдегі Дондағы Ростов қаласына қарай жалғасады. Бұған қоса, қала арқылы тағы бір халықаралық жол – M 04 өтеді. Сонымен қатар, қаладан үш ұлттық украиндық тас жолы (N 15, N 20 және N 21) өтеді. Донецк қаласын айналып өтетін жолдың төртінші кезеңінің құрылысы 2014 жылы аяқталуға жоспарланған еді.
Әуе қатынасы
Донецк қаласында қоғамдық және теміржол көлігімен қатар халықаралық әуежай да болған. Ол 1940 жылдардың басында және 1950 жылдардың басында салынған. 1973 жылы және 2011-2012 жылдары қайтадан жаңартылған. 2014 жылдың 26 мамырындағы қақтығыстар салдарынан әуежай жабылды және содан бері көбінесе қирады. MH17 апатынан кейін Донецк үстіндегі әуе кеңістігі де жабылды.
Білім
Донецкте бірнеше университет бар, оның ішінде бес мемлекеттік университет, 11 институт, үш академия, 14 техникум, бес жеке университет және алты колледж. Ең маңызды және көрнекті білім беру мекемелеріне 1921 жылы құрылған Донецк ұлттық техникалық университеті ("Донецк политехникалық институты" 1960–1993 жылдары), сондай-ақ 1937 жылы құрылған Донецк ұлттық университеті жатады. Ұлттық техникалық университет Магдебург қаласындағы университетпен тығыз байланыс орнатқан. 1970 жылдан бері 100-ден астам Германиядан (Шығыс Германиядан) келген студенттер Донецктегі екі негізгі университеттің бірінде жоғары білім алды. Донецк қаласында сонымен қатар 1930 жылы құрылған Донецк ұлттық медицина университеті орналасқан, ол КСРО-дағы ең ірі медицина университеттерінің біріне айналды. Донецкте бірнеше ғылыми-зерттеу институттары мен Ислам университеті де бар. Сондай-ақ, Донецк қаласында 1960 жылы құрылған Прокофьев атындағы Донецк мемлекеттік музыка академиясы – консерватория орналасқан.