Кіріспе

Математикалық операция – дифференциалдық геометриядағы кері шегіну операциялары, әсіресе дифференциалдық нысандардың кері шегінуі және тензор (ішкі анықтама).

Тегіс көптүрліліктер арасындағы тегіс бейнелеу болсын және сонда 1-нысандар кеңістігінен (котангенттік бундельдің қималарының сызықтық кеңістігі) 1-нысандар кеңістігіне байланысты сызықтық бейнелеу болады. Бұл сызықтық бейнелеу кері шегіну деп аталады (by ) және көбінесе деп белгіленеді. Жалпы алғанда, кез келген ковариантты тензорлық өріс – әсіресе кез келген дифференциалдық форма – бойынша кері шегінуге түсірілуі мүмкін.

Егер бейнелеу диффеоморфизм болса, онда кері шегіну, алға жылжытумен бірге, кез келген тензорлық өрісті -ден -ге немесе керісінше түрлендіру үшін қолданылуы мүмкін. Атап айтқанда, егер -ның ашық ішкі жиындары арасындағы диффеоморфизм болса және координаталардың өзгеруі ретінде қарастырылса (мысалы, көптүрліліктегі әртүрлі координаттық жүйелер арасында), онда кері шегіну және алға жылжыту ковариантты және контравариантты тензорлардың трансформациялық қасиеттерін сипаттайды, бұл тақырыпқа дәстүрлі (координатаға тәуелді) тәсілдерде қолданылады. Кері шегіну идеясы негізінде бір функцияны екіншісімен құрастыру болып табылады. Дегенмен, бұл идеяны әртүрлі контекстерде біріктіру арқылы өте күрделі кері шегіну операцияларын құруға болады. Бұл мақалада ең қарапайым операциялар қарастырылады, содан кейін оларды күрделірек операцияларды құру үшін қолданады. Шамамен айтқанда, кері шегіну механизмі (алдын ала құрастыруды пайдалану) дифференциалдық геометриядағы бірнеше құрылымдарды контравариантты функторларға айналдырады.

Тегіс функцияларды және тегіс карталарды кері тарту

Жай (немесе тегіс) көптіктер мен арасында тегіс бейнелеу болсын, және деп есептейік. Онда, функциясының бейнелеу арқылы кері тартылуы — көптіктерде анықталған тегіс функция болады, ол келесідей анықталады: . Сол сияқты, егер функциясы көптіктің ашық жиынында тегіс болса, онда дәл сол формула көптіктің ашық жиынында да тегіс функцияны анықтайды. (Шефтер тілінде, кері тартылу — көптіктегі тегіс функциялар шефінен, бейнелеу арқылы алынған көптіктегі тегіс функциялар шефіне морфизмді анықтайды.) Көбірек айтқанда, егер функциясы кез келген басқа көптікке тегіс бейнелеу болса, онда функциясы да көптікке тегіс бейнелеу болады.

Құрамында тораптар мен секциялар бар

Егер - бұл векторлық бумбл (немесе тіпті кез келген талшықты бумбл) үстінде, ал - тегіс бейнелеу болса, онда кері тартылған бумбл - бұл векторлық бумбл (немесе талшықты бумбл) үстінде, оның үстіндегі талшығы арқылы беріледі. Бұл жағдайда, алдын ала құрастыру қималары бойынша кері тартылу операциясын анықтайды: егер - бұл үстіндегі қима болса, онда кері тартылған қима - бұл үстіндегі қима болады.

Көп сызықты формалардың кері тартылуы

Φ: V → W векторлық кеңістіктер V және W арасындағы сызықтық бейнелеу болсын (яғни, Φ – L(V, W) елемі, сондай-ақ Hom(V, W) деп белгіленеді), ал F – W кеңістігіндегі көпсызықты форма (тензор деп те аталады – тензорлық өріспен шатастырылмау керек) (0, s) рангінде, мұнда s – көбейтіндідегі W факторларының саны. Онда F-тің Φ бойынша кері бейнелеуі Φ*F, V кеңістігіндегі көпсызықты форма болып табылады, ол F-ті Φ арқылы алдын ала құрастыру арқылы анықталады. Нақтырақ айтқанда, V кеңістігіндегі v1, v2, ..., vs векторлары берілгенде, Φ*F келесі формуламен анықталады:

Бұл V кеңістігіндегі көпсызықты форма. Осылайша, Φ* – W кеңістігіндегі көпсызықты формалардан V кеңістігіндегі көпсызықты формаларға (сызықтық) оператор. Арнайы жағдайда, егер F – W кеңістігіндегі сызықтық форма (немесе (0,1) тензор) болса, яғни F – W* элементі, W-дың жұптас кеңістігі, онда Φ*F – V* элементі болады, сондықтан Φ бойынша кері бейнелеу жұптас кеңістіктер арасындағы сызықтық бейнелеуді анықтайды, ол Φ сызықтық бейнелеуіне кері бағытта әрекет етеді:

Тензорлық тұрғыдан алғанда, кері бейнелеу ұғымын кез келген рангідегі тензорларға, яғни W-дағы r көшірмесінің тензорлық көбейтіндісінде мәндерді қабылдайтын W кеңістігіндегі көпсызықты бейнелеулерге кеңейтуге талпыну табиғи. Бірақ, мұндай тензорлық көбейтіндінің элементтері табиғи түрде кері бейнеленбейді: оның орнына V ⊗ V ⊗ ... ⊗ V кеңістігінен W ⊗ W ⊗ ... ⊗ W кеңістігіне берілген келесі итеру операциясы бар:

Дегенмен, Φ инверттік болса, кері бейнелеу инверстік функция Φ−1 арқылы итеру операциясын қолдану арқылы анықталады. Бұл екі құрылымды біріктіру кез келген рангідегі (r, s) тензорлар үшін инверттік сызықтық бейнелеу бойынша итеру операциясын береді.

Котангентті векторлардың кері тартылуы және 1-формалар

Тегіс манифольдтар арасында тегіс бейнелеу болсын. Онда , немесе деп белгіленетін бейнелеудің дифференциалы – бұл тангенттік бундельден кері тартылған бундельге дейінгі векторлық бундель морфизмі (үстінен ). Сондықтан, бейнелеудің транспозициясы – бұл бундельдік карталау, ол котангенттік бундельге дейін барады. Енді, егер – бұл қимасы (1-формасы) болса, оны арқылы алдын ала құрастырып, кері тартылған қимасын аламыз. Жоғарыдағы бундельдік карталауды (нүкте бойынша) осы қимаға қолдансақ, бойынша кері тартылған 1-форманы аламыз, ол үшін келесідей анықталады:

мұндағы – ішінде, ал – ішінде.

Автоморфизмдер арқылы кері тарту

Алдыңғы бөлімнің құрылымы, егер φ — көптүрліліктен өзіне диффеоморфизм болса, репрезентациялық теориялық тұрғыдан түсіндіріледі. Бұл жағдайда туынды dφ — бұл қима. Бұл, φ-нің жалпы сызықтық топтың (GL(n, ℝ) мүшесі) бейнелеуі арқылы, көптүрлілік M-нің фрейм шоғырына байланысты кез келген шоқтың қималарына кері әсерін тудырады.

Pullback және Lie туындысы

Ли деривативін қараңыз. Векторлық өріспен анықталған кеңістіктегі диффеоморфизмдердің жергілікті бір параметрлік тобына ескіше идеяларды қолданып, параметр бойынша дифференциалдау арқылы байланысты шоғырға қатысты Ли деривативінің түсінігі алынады.