Кіріспе

Жапония империясындағы 1890 жылғы жарлық

Жапония императоры Мэйдзи 1890 жылдың 30 қазанында «Білім беру туралы императорлық жарлықты» (教育ニ関スル勅語) бекітті, ол Жапония империясындағы білім берудің басшылық принциптері жөніндегі үкімет саясатын баяндады. 315 таңбадан тұратын бұл құжат барлық маңызды мектеп шараларында оқылып, оқушылардың оны жаттап алуы талап етілді.

Өмірбаян

Мейдзи қалпына келтіруінен кейін Мейдзи үкіметінің басшылығы жылдам жаңғыртудың (батыстандырудың) ортақ мақсаттарын императорлық институтқа негізделген саяси жүйені қолдау және оның заңдылығын нығайту арқылы баса көрсету қажеттігін сезінді. 1870 және 1880 жылдары Мотода Нагазане және басқа консерваторлар білім беру және қоғамдық мораль саласындағы басшылық ретінде конфуциандық принциптерді қайта жаңғыртуды ұсынды. Бірақ Иноуэ Коуаши және Жапонияның "жаңғыртуын" қолдағандар бұл ескі феодалдық тәртіпке қайтаруға әкелуі мүмкін деп ойлады және "императорға бағытталған" философияны ілгерілетуге тырысты. Премьер-министр Ямагата Аритомо Рескрипт жобасын дайындауға рұхсат берді, ол негізінен Иноуэ Коуашимен жазылған, бірақ Мотода Нагазане және басқалар да үлес қосты. Рескрипт жарияланғаннан кейін, ол император Мейдзидің суретімен бірге елдегі барлық мектептерге таратылды.

Егжей-тегжейлер

Рескрипт конфуциандық дәстүрлі идеалдарды күшейтті және 1930-шы, 1940-шы жылдары милитаризмнің өркендеуіне көптеген жағдайлармен әсер етті. Рескрипт халықтан "қоғамдық игілікті одан әрі дамытуды және ортақ мүдделерді қолдауды; Конституцияны әрдайым құрметтеуді және заңдарды сақтауды; төтенше жағдай туғанда, өздеріңізді батыл түрде Мемлекетке арнауды; және осылайша біздің Императорлық Тақтының аспан мен жермен бірге гүлденуін қорғап, сақтауды" талап етті. Рескрипттің негізінде Жапонияның ерекше kokutai (мемлекеттік құрылысы) қайырымды билеушілер мен адал поддандылар арасындағы тарихи байланысқа негізделген, ал білім берудің басты мақсаты – қасиеттерді, әсіресе адалдық пен ұл-қыздарына құрметті тәрбиелеу болды. Азиядағы Екінші дүниежүзілік соғыс Жапонияның капитуляциясынан кейін аяқталған соң, американдық оккупациялық билік мектептерде Императорлық Рескриптті ресми оқуға тыйым салды, ал Ұлттық диета оны 1948 жылғы 19 маусымда ресми түрде жойды.

Кикучи Дайроку және білім беру туралы императорлық рескрипті

1907 жылы Кикучи Дайроку Лондон университетінен ақпан айының ортасынан бастап шамамен бес айға білім беру туралы лекция оқуға шақырылды. Оның лекцияларының негізгі тақырыбы – білім беру жөніндегі императорлық жарлық болды. Лекция оқу туралы өтініш алғаш Лондондағы сол кездегі елші Хаяши Тадасуға (1905 жылдың желтоқсанынан бастап) жеткізілді. Алғашқыда Саваянаги Мацутаро лекция оқуға тағайындалған еді, бірақ Лондонға жолда Римде елге қайтарылып алынды, соның салдарынан Кикучи оның орнына лекция оқыды. Лекцияларға дайындалу мақсатында ол императорлық жарлықты ағылшын тіліне аударды.