Көз алдындағы бейнелер және олардың пайда болу себептері

Кіріспе

Бастапқы бейнеге қысқа мерзімге қаралғаннан кейін көздің алдында көрініп тұратын бейне. Кейінгі бейне – қалыпты құбылыс (физиологиялық кейінгі бейне) немесе патологиялық жағдай (палинопсия) болуы мүмкін. Иллюзорлық палинопсия – физиологиялық кейінгі бейнелердің патологиялық күшеюі. Кейінгі бейнелердің пайда болуына себеп – торшадағы фотохимиялық белсенділік көздер бастапқы тітіркендіргішке ұшырамағаннан кейін де жалғасады. Осы мақаланың қалған бөлігі физиологиялық кейінгі бейнелерге арналған. Камераның жарқырауы сияқты жарық көзіне қысқа уақыт қарағаннан кейін көздің алдында қозғалып жүргендей сезілетін күңгірт аймақ – физиологиялық кейінгі бейнеге бір мысал. Палинопсия – көру қардың жиі кездесетін белгісі.

Теріс кейініс

Теріс суреттер торқабықта пайда болады, бірақ көздің торқабығынан мидың қалған бөлігіне сигналдарды жеткізетін торқабық ганглий жасушаларының нейрондық бейімделуі арқылы, басқа торқабық сигналдары сияқты өзгертілуі мүмкін. Кез келген сурет әдетте, микросакадалар деп аталатын кішкентай көз қозғалыстары арқылы торқабық бойынша жылжытылады, бұл бейімделудің алдын алады. Дегенмен, егер сурет өте қарқынды және қысқа болса, немесе сурет үлкен болса, немесе көз өте тұрақты болса, бұл кішкентай қозғалыстар суретті торқабықтың бейімделмеген бөліктерінде ұстай алмайды. Жарық ортадан қараңғы ортаға ауысқанда, мысалы, жарық қарлы күні үй ішіне кіргенде, кейінірек суреттерді көруге болады. Олар мидың төменгі жағындағы нейрондық бейімделулермен бірге жүреді, бұл фотосуреттегі түс балансын реттеуге ұқсас жұмыс істейді. Бұл бейімделулер динамикалық жарықта көруді тұрақты ұстауға тырысады. Адаптация әлі де жүріп жатқан кезде бірыңғай фонды қарау, көрудің локальды аймақтары мида енді қажет емес адаптацияларды пайдалана отырып өңделуіне байланысты, адамға кейінірек суретті көруге мүмкіндік береді. Түс көрудің Янг-Гельмгольц үш түстік теориясы көзде үш түрлі фоторецептор бар екенін болжайды, олардың әрқайсысы белгілі бір көрінетін жарық диапазонына сезімтал: қысқа толқынды конустар, орта толқынды конустар және ұзақ толқынды конустар. Алайда, үш түстік теория кейінірек суреттердің барлық құбылысын түсіндіре алмайды. Атап айтқанда, кейінірек суреттер бейімделу стимулының толықтыратын түсі болып табылады, ал үш түстік теория бұл фактіні ескермейді. Үш түстік теорияның кейінірек суреттерді ескермеуі, Эвальд Херинг (1878) ұсынған және Хурвич пен Джеймсон (1957) одан әрі дамытқан сияқты, қарсы процестер теориясының қажеттілігін көрсетеді. Оң бейнеге ие болатын стимул, әдетте, адаптация процесі арқылы теріс кейінірек суретті жылдам тудырады. Бұл құбылысты бастан кешіру үшін, жарық көзіне қарап, содан кейін қараңғы жерге қарауға болады, мысалы, көзді жұбып. Біріншісінде оң әсердің жоғалуын, содан кейін ұзаққа созылатын теріс әсерді көруге болады. Сондай-ақ, жарқын емес кездейсоқ нысандардың кейінірек суреттерін көруге болады, бірақ олар секундық үлесіне ғана созылады және көпшілік байқамайды.

Negative afterimages are generated in the retina but may be modified like other retinal signals by neural adaptation of the retinal ganglion cells that carry signals from the retina of the eye to the rest of the brain. Normally, any image is moved over the retina by small eye movements known as microsaccades before much adaptation can occur. However, if the image is very intense and brief, or if the image is large, or if the eye remains very steady, these small movements cannot keep the image on unadapted parts of the retina. Afterimages can be seen when moving from a bright environment to a dim one, like walking indoors on a bright snowy day. They are accompanied by neural adaptation in the occipital lobe of the brain that function similar to color balance adjustments in photography. These adaptations attempt to keep vision consistent in dynamic lighting. Viewing a uniform background while adaptation is still occurring will allow an individual to see the afterimage because localized areas of vision are still being processed by the brain using adaptations that are no longer needed. The Young Helmholtz trichromatic theory of color vision postulated that there were three types of photoreceptors in the eye, each sensitive to a particular range of visible light: short wavelength cones, medium wavelength cones, and long wavelength cones. Trichromatic theory, however, cannot explain all afterimage phenomena. Specifically, afterimages are the complementary hue of the adapting stimulus, and trichromatic theory fails to account for this fact. The failure of trichromatic theory to account for afterimages indicates the need for an opponent process theory such as that articulated by Ewald Hering (1878) and further developed by Hurvich and Jameson (1957). A stimulus which elicits a positive image will usually trigger a negative afterimage quickly via the adaptation process. To experience this phenomenon, one can look at a bright source of light and then look away to a dark area, such as by closing the eyes. At first one should see a fading positive afterimage, likely followed by a negative afterimage that may last for much longer. It is also possible to see afterimages of random objects that are not bright, only these last for a split second and go unnoticed by most people.

Бос пішінде

Жалпы алғанда, кейінірек пайда болатын бейне – бұл бастапқы бейнеге әсер ету тоқтағаннан кейін де көріне беретін оптикалық иллюзия. Түсті жапсырманы ұзақ уақыт қарау нәтижесінде, оған толықтыратын түстің кейінірек пайда болатын бейнесі туындайды (мысалы, сары түс көкшіл кейінірек бейнесін тудырады). "Бос пішіндегі кейінірек бейне" әсері контраст әсерлері деп аталатын әсерлер класына жатады. Бұл әсерде, бірнеше секунд бойы түсті фонға бос (ақ) пішін ұсынылады. Фондық түс жоғалып (ақ түске айналып) кеткен кезде, пішін ішінде бастапқы фонға ұқсас иллюзорлық түс сезіледі. Әсердің механизмі әлі толыққанды түсініксіз, және келесі механизмдердің бірі немесе екеуі арқылы туындауы мүмкін:

Бос пішін түсті фонда көрсетілген кезде, түсті фон бос пішіннің ішінде иллюзорлық толықтыратын түсті ("индукцияланған түс") тудырады. Түсті фон жоғалғаннан кейін, "бос пішіннің" ішінде "индукцияланған түстің" кейінірек пайда болатын бейнесі пайда болуы мүмкін. Осылайша, пішіннің күтілетін түсі "индукцияланған түске" толықтыратын болады, демек бастапқы фонның түсіне ұқсас болады. Түсті фон жоғалғаннан кейін, фонның кейінірек пайда болатын бейнесі индукцияланады. Бұл индукцияланған түс бастапқы фонның толықтыратын түсіне ие. Мүмкін, осы фонның кейінірек пайда болатын бейнесі "бос пішінде" бір мезгілдегі контрастты тудырады. Бір мезгілдегі контраст – бұл түстің (немесе ахроматикалық стимулдың) көрінісіндегі өзгерістердің психофизикалық құбылысы, ол қоршаған ортаның орташа түсінің (немесе жарықтығының) болуынан туындайды.