Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес физикалық химигі, ресейлік гандболшы
Soviet physical chemist
the Russian handball player
Николай Николаевич Семенов, кейде Семенов, Семионов немесе Семенов (Никола́й Никола́евич Семёнов; 15 сәуір 1896 [ескі стиль бойынша 3 сәуір 1896] – 25 қыркүйек 1986) – кеңес физигі және химигі. Семенов химиялық түрленулер механизмі жөніндегі еңбегі үшін 1956 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.
Nikolay Nikolayevich Semyonov , sometimes Semenov, Semionov or Semenoff (Никола́й Никола́евич Семёнов; 15 April 1896 [O. S. 3 April 1896] – 25 September 1986) was a Soviet physicist and chemist. Semyonov was awarded the 1956 Nobel Prize in Chemistry for his work on the mechanism of chemical transformation.
Өмір және мансап
Семенов Саратовта Елена Дмитриева мен Николай Алекс Семеновтің ұлы болып дүниеге келген. Петроград университетінің физика факультетін бітірген (1913–1917), онда Абрам Федорович Иоффенің шәкірті болған. 1918 жылы Самараға көшіп, Ресей азамат соғысы кезінде Колчак әскеріне қатысқан. Семенов алғашқы ғылыми еңбегін 1916 жылы жариялап, Батыс Сібірдегі Томск университетінде оқытушы болып жұмыс істеген. Санкт-Петербург мемлекеттік университетін бітірген соң Томск және Томск университетінің технология институтында ассистент және оқытушы болып жұмыс істеді, онда 1916 жылы алғашқы ғылыми жұмысын жариялады. 1920 жылы Петроград физика-техника институтының электрондық құбылыстар зертханасын басқарды, сондай-ақ институт директорының орынбасары болды. 1921 жылы филолог Мария Бореишев Ливеровскаяға (Жирмунскийдің шәкірті) үйленді, ол екі жылдан кейін қайтыс болды. 1924 жылдың 15 қыркүйегінде Николай Марияның немересі Наталья Николаевна Бурцеваға үйленді. Олардың екі баласы болды: ұлы Юрий Николаевич және қызы Людмила Николаевна. Сол қиын кезеңде Семенов Петр Капицамен бірге атом ядросының магниттік өрісін өлшеу тәсілін тапты (1922). Кейіннен Отто Штерн мен Вальтер Герлах бұл тәжірибелік құрылғыны жетілдіріп, оны Штерн-Герлах тәжірибесі деп атады. 1925 жылы Семенов Яков Френкельмен бірге будың конденсациясы мен адсорбциясының кинетикасын зерттеді. 1927 жылы газдардағы иондануды зерттей келе, «Электрон химиясы» атты маңызды кітабын жариялады. 1928 жылы Владимир Фокпен бірге диэлектриктердің жылулық бұзылу разрядының теориясын жасады. 1927 жылы Семенов газдардың иондануын және электрондардың химиясын зерттеді. 1928 жылы Владимир Фокпен бірге диэлектриктердің бұзылу разряды теориясын жасады. Петроград политехникалық институтында дәріс оқыды және 1928 жылы профессор атанды. 1931 жылы КСРО Ғылым академиясының Физикалық химия институтын құрды (1943 жылы Черноголовкаға көшірілді) және оның алғашқы директоры болды. 1932 жылы Кеңес ғылым академиясының толық мүшесі болып сайланды. Семеновтің идеялары реакциялар ғылымында және полимерлендіру реакцияларын өндіруде қолданылды. Оның идеялары биологиялық жүйелердегі катализдік зерттеулерде де пайдаланылады. Семенов Наталья Николаевна Семеновқа үйленді, және олардың бір ұлы мен бір қызы бар. Семенов 1986 жылдың 25 қыркүйегінде Мәскеуде қайтыс болды және Новодевичье бейіште жерленді.
Semyonov was born in Saratov, the son of Elena Dmitrieva and Nikolai Alex Semyonov. He graduated from the department of physics of Petrograd University (1913–1917), where he was a student of Abram Fyodorovich Ioffe. In 1918, he moved to Samara, where he was enlisted into Kolchak's White Army during Russian Civil War. Semyonov published his first research paper in 1916 and became a lecturer at the University of Tomsk in western Siberia. After graduating from Saint Petersburg State University, he worked as an assistant and lecturer at the Tomsk and Tomsk University Institute of Technology, where he published his first research paper in 1916. He returned to western Siberia, Petrograd and took charge of the electron phenomena laboratory of the Petrograd Physico Technical Institute in 1920. He also became the vice director of the institute. In 1921, he married philologist Maria Boreishe Liverovsky (student of Zhirmunsky). She died two years later. On September 15 1924, Nikolay married Maria's niece, Natalia Nikolaevna Burtseva. They had two children, one son Yurii Nikolaevich and one daughter Ludmilla Nikolaevna. During that difficult time, Semyonov, together with Pyotr Kapitsa, discovered a way to measure the magnetic field of an atomic nucleus (1922). Later the experimental setup was improved by Otto Stern and Walther Gerlach and became known as Stern–Gerlach experiment. In 1925, Semyonov, together with Yakov Frenkel, studied kinetics of condensation and adsorption of vapors. In 1927, he studied ionisation in gases and published an important book, Chemistry of the Electron. In 1928, he, together with Vladimir Fock, created a theory of thermal disruptive discharge of dielectrics. In 1927, Semyonov studied the ionization of gases, the chemistry of the electron. In 1928, he created the theory of the broken discharge of dielectrics with Vladimir Fock. He lectured at the Petrograd Polytechnical Institute and was appointed Professor in 1928. In 1931, he organized the Institute of Physical Chemistry of the USSR Academy of Sciences (which moved to Chernogolovka in 1943) and became its first director. In 1932, he became a full member of the Soviet Academy of Sciences. The ideas of Semyonov have been applied in the science of reaction and production of polymerization reactions. His ideas are also applied in catalysis studies in biological systems. Semyonov married Natalya Nikolaevna Semyonov and together they both have a son and a daughter. Semyonov died on September 25, 1986, in Moscow, and was buried at the Novodevichy Cemetery.
Елеулі еңбектері
Семеновтің химиялық трансформация механизміне арналған еңбегі тізбек теориясын әртүрлі реакцияларға (1934–1954 жж.) және, ең бастысы, жану процестеріне қолдануды толыққанды талдауды қамтиды. Ол тотығудың тармақтану теориясын ұсынды, бұл тотығу процестерінің индукциялық кезеңдерімен байланысты құбылыстарды жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді. Семенов өзінің мансабының көп бөлігін химиялық тізбекті реакциялар саласын дамытуға арнады. Ол өзінің жұмысын баяндаған екі маңызды кітап жазды. "Химиялық кинетика және тізбекті реакциялар" 1934 жылы, ал ағылшын тіліндегі нұсқасы 1935 жылы жарық көрді. Бұл кітап КСРО-да химиядағы тармақталмаған және тармақталған тізбекті реакциялардың толық теориясын әзірлеген алғашқы еңбек болды. "Химиялық кинетика және реактивтілік мәселелері" алғаш рет 1954 жылы жарық көрді, 1958 жылы қайта жаңартылды; сондай-ақ ағылшын, американдық, неміс және қытай тілдеріндегі басылымдары бар. Семенов – химия саласындағы Нобель сыйлығын алған жалғыз совет/орыс ғалымы (Сэр Сирил Норман Хиншелвудпен бірге), ол 1956 жылы осы еңбегі үшін сыйлықты алды. Семенов ұзақ жылдар бойы Коммунистік партия мен Кеңес Одағының жақтасы болды. 1953 жылы "Атом ғалымдарының бюллетені" Кеңес Одағын ғылыми цензураны қатаң жүргізуде айыптағаннан кейін, ол барлық айыптауларды жоққа шығаратын совет жауабын дайындауға қатысты. Ол сондай-ақ 1971 жылы совет ғалымдарының АҚШ президенті Ричард Никсонға Анжела Дэвистің сот процесіне наразылық білдірген ашық хатына қол қойған ең белгілі ғалым ретінде танылды. Семенов платина катализделген C-H байланысын белсендіруді ашқан орыс органометалл химияшысы Александр Шиловты тәрбиеледі.
Semyonov's outstanding work on the mechanism of chemical transformation includes an exhaustive analysis of the application of the chain theory to varied reactions (1934–1954) and, more significantly, to combustion processes. He proposed a theory of degenerate branching, which led to a better understanding of the phenomena associated with the induction periods of oxidation processes. He spent most of his career focusing and developing the field of chemical chain reactions. Semyonov wrote two important books outlining his work. Chemical Kinetics and Chain Reactions was published in 1934, with an English edition in 1935. It was the first book in the U. S. S. R. to develop a detailed theory of unbranched and branched chain reactions in chemistry. Some Problems of Chemical Kinetics and Reactivity, first published in 1954, was revised in 1958; there are also English, American, German, and Chinese editions. He is the only Soviet/Russian Chemistry Nobel Laureate, who received the Nobel Prize in Chemistry (together with Sir Cyril Norman Hinshelwood) for his work in 1956. Semyonov had long been a supporter of the Communist Party and the Soviet Union. After the Bulletin of the Atomic Scientists accused the Soviet Union of heavy scientific censorship in 1953, he coauthored the Soviet response which denied all accusations. He is also noted as being the most famous signatory to a 1971 public letter from Soviet scientists to United States president Richard Nixon, on displeasure in the murder trial of Angela Davis. Semyonov trained Russian organometallic chemist Alexandr Shilov, who discovered platinum catalyzed C H activation.