Кіріспе

Lockheed WC-130 – АҚШ Әуе күштері ауа райын зерттеу үшін пайдаланатын жоғары қанатты, орташа қашықтықтағы ұшақ. Ұшақ – C-130 Hercules көлік ұшағының модификацияланған нұсқасы, арнайы ауа райы өлшеу құралдарымен жабдықталған, соның ішінде драпсонды жіберу/қабылдау жүйесі бар. Оны метеорологтар тропикалық дауылдар мен қысқы борандарға еніп, қозғалысы, мөлшері және қарқыны туралы деректер алу үшін пайдаланады. АҚШ Әуе күштерінің Ауа райы қызметі (AWS) 1962 жылы алғашқы C-130 Hercules ұшағын кеңестік одақтың 1961 жылдың қыркүйегінде атмосфералық қару сынақтарын қайта бастауынан кейін ауа үлгілерін алу миссияларын жүргізу үшін алды. Сол кезде Әуе күштері WB-50 ауа райын зерттеу ұшақтарын WB-47E ұшақтарымен алмастыру процесінде болды, бірақ 1965 жылға қарай AWS WC-130 ұшағының адамдармен жабдықталған ауа райын зерттеу рөліне жақсырақ сай келетініне көз жеткізді. Осы жылдан бастап Әуе күштері мен Әуе күштерінің резерві бес түрлі нұсқада барлығы 50 WC-130 ұшағын пайдаланды. WC-130J Weatherbird – қазіргі 53-ші ауа райы зерттеу эскадрильясының ауа райы туралы мәліметтерді жинау платформасы. Операциялық миссиялар кезінде тек бір WC-130 ұшағы жоғалды – H үлгісінің 65-0965 нөмірі, 1974 жылдың 12 қазанында Филиппиннің солтүстік-шығысында «Бесс» тайфунында ұшып бара жатқанда. Алдыңғы ауа райын зерттеу ұшағы, H үлгісінің 65-0968 нөмірі, 2018 жылдың 2 мамырында Пуэрто-Рико Ұлттық әуе күзетінің құрамында зейнеткерлікке шығар алдындағы соңғы рейсі кезінде жоғалды. Халықаралық клиенттерге сатылғаннан кейін екі WC-130B үлгісі апатқа ұшырады, ал тағы бір WC-130B ұшағы дауыл кезінде жерде жойылды.

Даму

1954 жылы Әуе-метеорологиялық қызмет (AWS) өзінің WB 29 Superfortress ұшақтарын негізгі ауа райын барлау платформасы ретінде жеті эскадрильяда орналастырылған WB 50D паркімен алмастырды. 1956 және 1960 жылдар аралығында WB 50 ұшағының алты апаты экипаждың толық құрамының жоғалуына және 66 экипаж мүшесінің қаза болуына әкелді. Ұшақтың металдық шаршауы және басқа да конструкциялық мәселелері 1965 жылға дейін қызметін тоқтатуға себеп болды. AWS үшін C 130 Hercules ең қолайлы балама болып саналды, бірақ бюджеттік шектеулер миссия үшін жаңа ұшақтарды сатып алуға кедергі келтірді. Әуе күштерінің штабы ауа райын барлауды бюджет қысқартулары немесе қымбат бағдарламаларға қаражат қажет болған кезде әрдайым екінші деңгейлі маңызды деп есептеді. 1958 жылы үлкен ICBM қаруларын жасауға бағытталған күш-жігері нәтижесінде екі AWS эскадрильясы таратылды, ал 1960 жылдың наурыз айында тағы үш эскадрилья жабылды. WB 50 ұшақтарының мәселелері, 1960 жылдың мамыр айында отынның ағып кетуіне байланысты барлық 66 ұшақтың жерге қондырылуымен күрделенді, бұл толық тоқтату процесін 1963 жылға дейін жылдамдатты. AWS бұл шешімге қарсы күресті, бірақ AWS ұшу миссиясының тоқтатылуы әлемдегі жоғары деңгейдегі операциялық командирлерді, соның ішінде АҚШ Тынық мұхиты әскерлерінің бас қолбасшысын алаңдатты. Стратегиялық әуе күштерінің қолбасшысы генерал Томас С. Пауэр WB 50 ұшақтарын SAC-тің кезең-кезеңмен қызметтен шығарып жатқан B 47 ұшақтарымен ауыстыруды ұсынды.

Осы уақытта КСРО-мен ядролық қаруды атмосферада сынауға қатысты екіжақты мораторий үшінші жылына енген кезде, бұл мораторийді бақылайтын және кемінде бес USAF құрамасы жүзеге асырып жатқан жасырын ауа үлгілерін алу бағдарламасын бірыңғай басқарушы агенттің басшылығына біріктіру туралы ұсыныс жасалды. AWS миссияны қолдады және 1961 жылдың ақпанында өзін жалғыз басқарушы агент деп атаған жоспарды ұсынды. ЛеМей, қазір Әуе күштерінің Бас штабының бастығы, 1961 жылдың 31 тамызында жоспарды бекітті. Келесі күні КСРО ядролық сынақтарды қайта бастады. Әуе күштерінің штабы 1962 жылдың сәуір айында AWS жалғыз үлгі алу басқарушы агенті болған кезде тапсырылатын бес жаңа C 130B ұшағын сатып алуға рұқсат берді. Бұл ұшақтар ауа райына қатысты миссияларды орындайтын алғашқы C 130 ұшақтары болды. 15 WC 130H ұшағының біріншісі 1973 жылы құтқару командалық-бақылау ұшағынан (бұрын C 130E ұшақтарынан өзгертілген) түрлендірілді. Кейбір түрлерінің қызмет мерзімі 53-ші, 54-ші, 55-ші және 56-шы ауа райын барлау эскадрильяларымен жұмыс істеген кезде ұзақ болды. E және H модельдері қызметте ең ұзақ болды, тиісінше 28 және 32 жыл. Жеті бастапқы ауа райын барлау эскадрильясының төртеуі WC 130 ұшақтарын алды, ал қазіргі таңда 53-ші WRS әрекет етуде және Әуе күштерінің резервтік командасына (AFRC) қарасты. 1999 жылы енгізілген WC 130J моделі қазіргі уақытта 53-ші WRS үшін ауа райын барлау платформасы болып табылады, бұл Миссисипи штатындағы Кислер әуе базасындағы Әуе күштерінің резервтік командасының 403-ші қанатының бөлігі. Ауа райын барлау миссиясынан алынған WC 130 ұшақтарының көпшілігі кейіннен AFRC және Ұлттық гвардияның басқа қанаттарына қайта таратылды, олардың түпкілікті тактикалық тасымалдау рөлінде немесе оқу ұшақтары ретінде қайта қолданылуына мүмкіндік берді, ал қалғандары шетелдік әуе күштеріне сатылды.

Миссия

WC 130 тропикалық циклонды болжау үшін маңызды ақпаратты ұсынады және Ұлттық Ураган орталығының негізгі ауа-райы деректерін жинаушысы болып табылады, оны Ұлттық мұхитты зерттеу және атмосфера басқармасының WP 3D Orion ұшағы толықтырады. Олар тропикалық циклон мен дауылдың ішіне, мұхит бетінен әртүрлі биіктікте, дауылдың қарқындылығына қарай еніп, зерттейді. Бұл барлау ұшақтарының ең маңызды міндеті – дауылдың ортасында жоғары тығыздықпен, жоғары дәлдікпен ауа-райы деректерін жинау. Бұл дауылдың ортасына немесе дауылдың көзіне енуді де қамтиды. Бұл өте маңызды ақпарат спутниктік байланыс арқылы дереу Ұлттық Ураган орталығына жіберіледі, бұл дауылдың қозғалысын және күшін дәл болжауға көмектеседі.

WC-130B (1962-1973)

1962 жылы Калифорниядағы Макклеллан әуе базасындағы 55-ші ауа райын барлау эскадрильясына ауа үлгілерін алуға арналған конфигурацияда бес жаңа C-130B жеткізілді. Операциялық сынақтар мен бағалаудан кейін үш ұшақ 54-ші, 56-шы және 57-ші WRS эскадрильяларына таратылды, ал 55-ші эскадрильясы қалған екеуінің біреуін Аляскадағы Эйелсон әуе базасына дислокациялады. 1965 жылы барлық ұшақтар Warner Robins Air Materiel Area (WRAMA) базасында зондтық жүйелермен жабдықталды және Пуэрто-Рикодағы Ramey әуе базасындағы 53-ші WRS эскадрильясына, «Жылдамдықпен іздеу» миссиясы үшін жіберілді. Жаңа тағайындалған WC-130 үшін осындай мыңдаған миссиялардың алғашқысы 1965 жылдың 27 тамызында «Бетси» дауылының ортасына бағытталды, сол кездегі тарих бойынша ең қиратушы дауылдардың бірі. 1969 жылдың тамызында «Камилл» дауылынан кейін және WB-47 бағдарламасының тоқтатылуымен бірге, C-130 платформаларын көбейту және метеорологиялық жабдықтарды жаңарту арқылы тропикалық дауылдарды барлау мүмкіндігін арттыру мақсатында «Seek Cloud» жобасын қаржыландыру үшін қаражат бөлінді. 1970-1971 жылдары Тынық мұхиты әуе күштерінен қосымша 12 C-130B көлігі алынып, жаңа жабдықтар жиынтығымен жаңартылды. Біреуі жақын арада Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқаруға (NOAA) берілді, ал қалған 11 әскери қызметке жіберілді, үш ұшақ 54-ші эскадрильяға WC-130A ұшақтарының орнына, ал қалғандары 53-ші эскадрильяға, ол «Seek Cloud» жаңартуларын алғаннан кейін бес түпнұсқалық B үлгісінің төртеуін басқа эскадрильяларға берді. Алға және бүйірге қарап тұратын ауа райы радарларын жасау әрекеттері сәтсіз аяқталды. C-130B-ның екінші партиясы бірнеше жыл қызмет еткеннен кейін, барлық ұшақтар модификацияланып, резервтік күштерге берілді. WC-130B төрт Allison T56 A-7A турбовинтті қозғалтқыштарымен жабдықталған, круиздік жылдамдығы , әрекет радиусы , пайдалы жүктемесі және қызмет ету биіктігі құрады.

WC-130E (1965-1993)

1965 жылы Әскери-әуе күштері Гуамдағы Андерсон әуе базасындағы 54-ші ауа райын барлау эскадрильясындағы алты WB-47E ұшағының орнына алты E үлгісін сатып алды. Тактикалық әуе командасынан (TAC) үш тәжірибелі жүк тасымалдаушы ұшақ ауыстырылды, ал үш жаңасы алынды. Барлығы AMT-1 зондтау жүйесімен жабдықталды және 54-ші WRS эскадрильясына берілді, онда олар 1972 жылға дейін болды. 1972 жылдан 1987 жылға дейін, олар 53-ші WRS эскадрильясына толықтай берілгенге дейін, E үлгілері барлық операциялық ауа райын барлау эскадрильяларының қажеттіліктеріне жұмылдырылды. 1989 жылы олар WC-130H үлгісінде бұрын орнатылған Omega навигациялық жүйесін пайдалана отырып, "I Wars" деп аталған жақсартылған ауа райын барлау жүйесімен жаңартылды және 1993 жылы қызметтен шығарылғанға дейін үздіксіз операциялық қызметте болды.

WC-130A (19671970)

Үш C 130A көлігі 1966 жылы Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік-Шығыс Азияда жаңбыр жаудыру операциясы – "Попай" операциясын жүргізу үшін TAC-тен алынды. 1967 жылдың басында олар AMT 1 зондтық жүйесін орнату арқылы қосымша ауа райын зерттеу миссиясы үшін қайта жабдықталды. Екі көлік Таиландтың Удорн Корольдік әуе күштері базасында, үшіншісі Андерсон әуе базасында техникалық қызмет көрсету және экипажты ауыстыру үшін кезекпен орналастырылды. 54-ші WRS экипаждары SEA аймағының барлық бөліктерінде синоптикалық ауа райын зерттеу миссияларын орындады. 1971 жылы жаңартылған үлгілермен ауыстырылғаннан кейін олардың үшеуі де C 130A стандартына қайта оралды.

WC-130H (19732005)

АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғыстағы қатысуы азайып, бюджеттік қысқартулар салдарынан, Аэроғарыштық құтқару және қалпына келтіру қызметіне (Әскери әуе көпірінің командасындағы Әуе-метеорологиялық қызметтің серіктес агенттігі) қарастырылған бірқатар HC 130H CROWN ұзақ радиусты әуе бақылаушылары артық болды. Конгресс пен американдық қоғамдағы жадта Камилл дауылы әлі де жаңа болғандықтан және Әскери әуе көпірі бас штабында AWS-тің ұшу миссиясын сақтап қалуға ниетті болғандықтан, AWS 1972 жылдың наурыз айында Әуе күштері бас штабына өзінің 16 WC 130B ұшағын қолдағы HC 130H ұшақтарымен тең санымен алмастыруды ұсынды. Өтініш 1972 жылдың желтоқсанында мақұлданды, бірақ бір айдан кейін өзгертілді. AWS-ке үш WC 130B ұшағын сақтап қалу және қалған 13-ін 11 HC 130H ұшағына айырбастау бұйырылды. WRAMA үшін Seek Cloud жабдығын WC 130B ұшақтарынан жаңа WC 130H ұшақтарына ауыстыруға 4,5 миллион доллар қаражат бөлінді, ал ауыстыру 1973 жылдың маусымы мен 1974 жылдың шілдесі аралығында жүзеге асырылды. 1975 жылы тағы төрт HC 130H ұшағы қайта жаңартылды. Барлығы 15 HC 130H құтқару Hercules ұшағы Seek Cloud жабдығымен жабдықталды және WC 130H деп тағайындалды, олар ауа райын бақылау эскадрильяларындағы барлық 16 WC 130B ұшақтарын алмастырды. WC 130H ұшақтары күшті Allison T56 A 15 турбовинтті қозғалтқыштарымен және қосымша жанармай көлемін қамтамасыз ететін қанатқа орнатылған жанармай бактерілерімен жабдықталды, бұл WC 130H ұшағының максималды круиздік жылдамдықтағы ( (KIAS), (KTAS)) әрекет ету радиусын ұлғайтты. Соңында қызметте қалған WC 130 ұшақтарының саны онға дейін азайды, оның ішінде 53-ші ауа райын бақылау эскадрильясында жеті және Әуе күштері резервінде үш ұшақ болды. Адамды жұмылдырып, ауа райын бақылау 1991 жылы AWS ұшу миссиясынан бас тартып, 53-ші ауа райын бақылау эскадрильясын таратып, миссияны және қалған ұшақтарын Әуе күштері резервтік командасына (AFRC) беру арқылы азайды. Бірақ 1992 жылы Эндрю дауылының салдары "дауылдарды іздеу" және оларды орындау үшін қажетті заманауи жабдықтардың қажеттілігін тағы да көрсетті, ал 53-ші эскадрилья 1993 жылы AFRC-тің толық штатты бөлімшесі ретінде қайта құрылды. WC 130 ұшақтары оған қайта берілді, бірақ H модельдері өмірлік циклын аяқтады және 1999-2005 жылдар аралығында барлығы жаңа, технологиялық тұрғыдан дамыған J нұсқасымен алмастырылды.

WC-130J (1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

WC 130J 1965 жылдан бері зауыттан жаңа түсетін алғашқы нұсқасы болды. Он данасы сатып алынып, 53-ші WRS бөліміне берілді, қазіргі таңдағы Қорғаныс министрлігінің жалғыз толық құрамды ауа райы барлау бөлімі. Жаңа үлгінің бастапқы операциялық қабілеттілігі 2005 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымына дейін кейінді. Lockheed Martin C 130J Super Hercules ұшағының жаңғыртылуы WC 130-дың қабілетін және қауіпсіздігін едәуір арттырды. WC 130J ұшағында кемінде бес экипаж мүшесі болады: ұшқыш/ұшақ командирі, орынбасар ұшқыш, жауынгерлік жүйелер офицері, әуедегі барлауды жүзеге асыратын метеоролог және ауа райы барлау жүк тиеушісі. 53-ші WRS бөлімі жиырма әуе экипажын (оның ішінде толық штаттан он және жартылай штаттан он) ұстайды, бұл олардың қабілеттерін сақтау үшін, Кеслер әуе базасынан күніне бес рет және орналасқан жерлерден екі рет ұшуды қамтамасыз ету үшін Ұлттық дауылдар операциялық жоспарының талаптарын орындауға мүмкіндік береді. Ауа райы туралы деректерді өлшеу құралдары және зондтарды түсіру және тіркеу жүйелері ұшақтағы жүк бөлімінің алдыңғы жағында орналасқан, алынып-қойылатын платформаларда бекітілген, бұл ұшаққа стандартты жүк миссиясын орындауға да мүмкіндік береді. Ұшақ ауада жанармай толықтыруға жабдықталмаған, бірақ қанаттарына орнатылған қосымша жанармай бактерілерімен ол 18 сағатқа жуық уақыт бойы оптималды круиздік жылдамдықпен ұшуға қабілетті. Экипаж ауа райы туралы деректерді минут сайын жинап, хабарлайды. Әуедегі барлау метеорологы компьютерлік ауа райы барлау жабдығын пайдаланады, «көлденең деректер» өлшемдерін (сондай-ақ «Recco» деп те аталады) жасайды және дауыл аймағындағы ұшу директоры ретінде әрекет етеді. Метеоролог сондай-ақ турбуленттілік, мұз, көріну, бұлттардың түрлері мен мөлшері және мұхит бетіндегі желдер сияқты басқа метеорологиялық жағдайларды бағалайды. ARWO осы құралдарды дауылдың ортасын анықтау және қысым, температура, шөл нүктесі және желдің жылдамдығы сияқты атмосфералық жағдайларды талдау үшін пайдаланады, нәтижесінде Ұлттық дауыл орталығына жіберілетін Vortex Data Message хабары жасалады. WC 130J ұшағындағы ауа райы жабдығының маңызды бөлігі – GPS Dropsonde Windfinding System, цилиндр пішіндес құрал, ұзындығы шамамен және диаметрі және салмағы шамамен. Dropsonde жоғары жиілікті радио және басқа сенсорлық құрылғылармен жабдықталған және су үстінде ұшақтан түсіріледі. Құрал теңіз бетіне түскенде температура, ылғалдылық, барометрлік қысым және жел туралы деректерді өлшеп, ұшаққа жібереді. Dropsonde кішкентай парашют арқылы тежеледі және тұрақтандырылады. Advanced Vertical Atmospheric Profiling System (AVAPS) жүйесін пайдалану арқылы Dropsonde System Operator NHC-ға қажетті «тік деректерді» (сондай-ақ «Drops» деп те аталады) жасайды, деректерді қабылдап, талдап, спутниктік байланыс арқылы жіберуге дайындайды. 2007 жылдың мамырынан 2008 жылдың ақпанына дейін барлық он WC 130J ұшағы төртінші қозғалтқыштың оң жақ қанатында орналасқан, ұшақтың астындағы желдің жылдамдығы мен жаңбыр мөлшерін үздіксіз өлшейтін, сатылы жиілікті микротолқындық радиометрмен (SFMR немесе «Смурф») жабдықталды. WC 130J тропикалық дауылдарды болжау үшін маңызды деректерді ұсынады. WC 130J әдетте дауылдардың ортасындағы (көзінде) метеорологиялық деректерді жинау үшін шамамен 10000 фут (3048 м) биіктікте дауылдарға еніп ұшады. Ұшақ әдетте тропикалық дауылдың құрылымы туралы егжей-тегжейлі деректерді жинау үшін дауыл ортасынан шамамен 100 миль (161 км) радиуста ұшады. Жиналған ақпарат дауылдар туралы алдын ала ескертулерді жасауға және дауылдарды болжау мен ескертулердің дәлдігін 30%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Жиналған деректер тікелей Флорида штатының Майами қаласында орналасқан Ұлттық дауыл орталығына жіберіледі, ол Атлантика аймағындағы дауылдарды бақылап, ескерту қызметін көрсететін Сауда департаментінің ауа райы агенттігі болып табылады.

Апаттар мен оқиғалар

Swan 38 – 1974 жылғы 12 қазанда АҚШ Әуе күштерінің 54-ші ауа райын зерттеу эскадрильясына бекітілген, жаңадан модернизацияланған WC 130H (65 0965) және оның алты экипаж мүшесі "Бесс" тайфуны кезінде жоғалып кетті. Ұшақ пен оның экипажының ешқандай із-түсі табылмады.