Кіріспе
Ахая, кейде Ахая деп те жазылады, Рим империясының провинциясы болды, Пелопоннес, Аттика, Беотия, Евбея, Киклад аралдары және Фтиотис, Этолия және Фокис аймақтарының бір бөлігін қамтыды. Солтүстікте ол Эпир Ветус және Македония провинцияларымен шектесетін. Бұл аймақ Рим Республикасымен б.з.д. 146 жылы Рим генералы Луций Муммийдің Коринфті тонауынан кейін қосылды, және ол "Ахаик" ("Ахаяны жаулап алған") деген лақап атын алды. Бастапқыда Римнің Македония провинциясының бір бөлігі болған, ол Август тарапынан жеке провинцияға айналдырылды. Ахая – сенаторлық провинция болғандықтан, әскерилер мен легиондардан босатылды және сенаторлар басқаруға ең беделді және ізделіспен қараған провинциялардың бірі еді. Афина – империя элитасының білім берудегі басты орталығы болды, тек Александрия ғана оған бәсекелесе алды, және империяның ең маңызды қалаларының бірі саналды. Б.з.д. екінші ғасырдың ортасында Грек қаласы Деметриада жасалған сот шешімдерін тіркеген жазуда, соттар жергілікті заңға және "римдіктердің жарлықтары мен үкімдеріне" сәйкес шығарылғаны айтылған, бұл Рим заңының Ахея соғысынан кейін бірнеше жыл өткен соң аймаққа қолданылатынын көрсетеді. Келесі онжылдықтарда көптеген грек қауымдастықтары Риммен "достық және одақтастық" шарты жасасуға ұмтылды, мұндай еркін мәртебеге қарағанда осыны тиімдірек деп санады. Шартылар, көбінесе жазулар арқылы куәландырылды, б.з.д. екінші ғасырдың соңында Эпидавр және Троэзенмен, б.з.д. 105 жылы Астипалеямен, б.з.д. 94 жылы Тириуммен жасалды. Қалалар, осы шартылар арқылы өз аумақтарын үлкен көршілерінен қорғауға тырысқан болуы мүмкін. Римге грек қауымдастықтары арасындағы дауларды шешу үшін көбірек жүгінуге шақырылды, бұл эллинистік кезеңде кең таралған мемлекетаралық төреліктерден гөрі әлдеқайда жиі кездесетін жағдай болды. Мұндай дауларда Римнің "достары мен одақтастары" көбінесе артықшылыққа ие болды.
Achaia , sometimes spelled Achaea, was a province of the Roman Empire, consisting of the Peloponnese, Attica, Boeotia, Euboea, the Cyclades and parts of Phthiotis, Aetolia and Phocis. In the north, it bordered on the provinces of Epirus vetus and Macedonia. The region was annexed by the Roman Republic in 146 BC following the sack of Corinth by the Roman general Lucius Mummius, who was awarded the surname "Achaicus" ("conqueror of Achaia"). Initially part of the Roman province of Macedonia, it was made into a separate province by Augustus. Achaia was a senatorial province, thus free from military men and legions, and one of the most prestigious and sought after provinces for senators to govern. Athens was the primary center of education for the imperial elite, rivaled only by Alexandria, and one of the most important cities in the Empire. issued a ruling, sentencing the revolutionaries to death. An inscription recording judicial decisions made in the Greek city of Demetrias in the mid second century BC says that the judgements were made in accordance with local law and "the edicts and judgements of the Romans", indicating that Roman law was already considered to apply to the region only a few years after the Achaean War. In the following decades, many Greek communities sought to establish treaty relationships of "friendship and alliance" with Rome, apparently finding this preferable to free status. Treaties are attested, mostly by inscriptions, with Epidaurus and Troezen in the late second century BC, Astypalaea in 105 BC, Thyrium in 94 BC. The cities probably sought these treaties as a way of safeguarding their territory from their larger neighbours. Rome was increasingly called upon by the Greek communities to arbitrate in disputes between them, instead of seeking inter state arbitration as had been common in the Hellenistic period. In these disputes, "friends and allies" of the Romans were usually favoured.
Митридалық және азаматтық соғыстар
Бірінші Митрида соғысы (б.з.д. 89–85 ж.) Аттика және Беотияда өтті, бұл екі аймақ Ахая провинциясының құрамына кіретін болды. Б.з.д. 89 жылы Понт патшасы Митридат VI Евпатор Азияның римдік провинциясын (Батыс Анатолияда) жаулап алды. Митридат содан кейін Архелайды (өзінің жетекші әскери қолбасшысы) Грекияға жіберіп, Афинада Аристонды тиран ретінде орнатты. Рим консулы Луций Корнелий Сулла Эпирге (Батыс Грекияда) қонды және Афинаға қарай жорық жасады. Ол Аттикаға қарай Беотия арқылы өтті. Сулла б.з.д. 87–86 жылдары Афина мен Пирейді қоршап алды, содан кейін Афинаны тонады және Пирейді қиратты. Одан кейін ол Архелайды б.з.д. 86 жылы Беотияда өткен Хероней шайқасында және Орхомен шайқасында жеңді. Рим үкімдігі сақталды. Соғыстан кейін Сулла Митридатты қолдаған грек қалаларын кешіріп, римдіктер бұрын берген заң жүйесін қалпына келтірді. Италияға ең жақын Рим Шығысының бөлігі ретінде Грекия Соңғы Республиканың азаматтық соғыстарының орталық аренасы болды. Юлий Цезарь мен Помпей арасындағы соғыс Цезарьдің б.з.д. 48 жылы Тессалиядағы Фарсал шайқасында жеңісімен аяқталды. Б.з.д. 46 жылы Юлий Цезарь Грекияны Македониядан алғаш рет жеке провинция ретінде бөліп, оны проконсулдың басқаруына қойды, бірақ б.з.д. 44 жылы оның өлтірілуінен кейін бұл шешім кері қайтарылды. Цезарь б.з.д. 146 жылдан бері тасталып келген Коринфті римдік колония ретінде қайта құруға бұйрық берді. Марк Юний Брут және Гай Кассий Лонгин басқаратын Цезарьдің өлтірушілері, 42 жылы Филиппи шайқасында Екінші Триумвираттың Октавиан мен Марк Антонийге жеңіліске ұшырағанға дейін, Грекияда азаттық соғысы кезінде орналасқан. Шабуылдан кейін Екінші Триумвират Грекияны Шығыспен бірге Марк Антонийге тапсырды, ол б.з.д. 31 жылы Актиум шайқасында Октавианнан жеңілгенге дейін оны бақылауда ұстады.
Принципаты
Актиум шайқасында Антоний мен Клеопатра жеңілгеннен кейін, император Август б.з.д. 27 жылы Грекияны, Фессалияны және Эпирдің бір бөлігін Македониядан бөліп шығарды. Жаңа провинция Ахая деп аталды және сенаторлық провинция болды (Македония да сенаторлық провинция болып қалды). Б.з. 15 жылы император Тиберий, сенаторлық проконсулдың басқарудағы кемшіліктеріне байланысты шағымдарға жауап ретінде, Ахая мен Македонияны императорлық провинцияларға айналдырып, екеуін де Мейзияның императорлық прокуроры Гай Поппей Сабиннің басқаруына берді. Сабин б.з. 35 жылы қайтыс болғаннан кейін, бұл жағдай жаңа прокурор Публий Меммий Регул басшылығымен б.з. 44 жылына дейін сақталды, содан кейін император Клавдий Македония мен Ахаяны қайта бөліп, оларды Сенатқа қайтарды. Рим императоры Нерон б.з. 66 жылы Грекияға сапар шекті және гректердің қатысуына тыйым салынған ережелерге қарамастан, ежелгі Олимпиада ойындарында өнер көрсетті. Ол барлық жарыста жеңіске жетті және келесі жылы Коринфте өткен Истмия ойындарында гректердің бостандығын жариялады, бұл шарадан 200 жыл бұрын Фламинин де осындай жариялаған болатын. Алайда, Веспасиан бұл бостандықты жойды, осыған қатысты ол: «Гректер еркіндіктің мәнін ұмытып қалған» деген әзіл айтқан. Адриан (117–138 жж.) гректерді, әсіресе Афинаны өте жақсы көретін. Ол өзін Тесей мен Периклдің мұрагері санайтын және император болғанға дейін Афинаның есімді архоны қызметін атқарған. 126 жылы Афинада конституциялық реформалар жүргізіп, барлық грек мемлекеттерінің өкілдері діни мәселелерді талқылау үшін Афинада және афиналық басшылық астында жиналатын «Пангеллендер кеңесін» құрды. Адриан сонымен қатар Олимпиялық Зевс храмын аяқтау сияқты ірі құрылыс жобаларына жауапты болды, ал афинялықтар оның құрметіне жақын жерде Адриан аркасын салды. Құрылыс жұмыстарын жергілікті беделді тұлғалар да жүргізді, олардың көпшілігі Рим азаматтары болып, императорлық элитаға қосылды, олардың ішінде ең танымалдары Герод Аттик болды. Маркоман соғыстары кезінде, 170 немесе 171 жылдары, Костобокилер Рим аумағына басып кірді, Балқан арқылы Ахаяға дейін оңтүстікке қарай жылжып, Элеусистегі Деметр мен Персефонаның киелі орнын тонады. Басқыншылардың көп бөлігі күші таусылғанмен, жергілікті қарсылық жеткіліксіз болды, сондықтан прокуратор Люций Юлий Вехилий Гратус Юлиан шабуылшылардың қалдықтарын тазалау үшін Грекияға шағын әскермен жіберілді.
Әкімшілік
Бұл аймақтың Афина, Дельфи, Феспи, Платая сияқты көптеген қалалары "еркін қалалар" болғандықтан, губернатордың билігіне бағынбаған. Траян билік еткен кезеңнен бастап олардың істерін қадағалау үшін жеке лауазымды адам – корректор тағайындалды. Уақыт өте келе бұл лауазым провинциялық губернатор лауазымымен біріктіріле берді. Сот істері бойынша губернаторға шағымдануға болады. Ол "кеңес" (консилиум) кеңесімен ақылдасып, сот өкілеттіктерін жиі кеңес мүшелеріне немесе басқа лауазымды тұлғаларға жүктеуге рұқсат берді. Сондай-ақ, провинцияда тұратын гректер мен римдік азаматтардан құралған төрешілер алқасы да болды. Провинциялардың, еркін қалалардың және римдік колониялардың шекараларына қатысты мәселелер көбінесе император шешімімен қарастырылды. Бұл билік органдарына тек белгілі бір сомадан асып түсетін, мәртебеге қатысты немесе өлім жазасын көздейтін істер бойынша ғана шағымдануға болады.
Мәдениет
Римдік бейбітшілік грек тарихындағы ең ұзақ бейбіт кезең болды, және Грекия Рим мен грек тілді шығыс жартысы арасындағы теңіз саудасының маңызды торабына айналды. Грек тілі Шығыста және Италияда лингва франка ретінде қолданылды, ал Гален сияқты көптеген грек зиялылары өздерінің көптеген еңбектерін Римде жасады. Рим мәдениеті гректердің күшті ықпалында болды; Гораций айтқандай, "Graecia capta ferum victorem cepit" ("Тұтқынға алынған Грекия қатыгез жеңімпазын бағындырды"). Гомердің жырлары Вергилийдің "Энеидасына" шабыт берді, ал Сенека кіші сияқты авторлар грек стильдерін пайдаланды. Кейбір римдік ақсүйектер заманауи гректерді артта қалған және маңызсыз деп есептесе де, гректердің әдебиетін, философиясын және мұрасын құрметтеді. Осы кезеңде Грекия және Римнің шығыс бөлігінің көп бөлігі ерте христиан дінінің ықпалына түсті. Тарс қалалық Пауыл апостолы Филиппи, Коринф және Афинада уағыз айтты, және Грекия империяның ең христиандануға ұшыраған аймақтарының біріне айналды.
Еркін қалалардың римдік түзетушілерінің тізімі
Атауы Күні Атауы Ескертпелері Максимус шамамен 100 110 Еркін қалалардың түзетушісі Плиний Хаттар 8.24; Ариан Эпикт. 3.7 Гай Авидий Нигринус шамамен 114 Legatus Augusti pro praetore FD III 4, № 290–296; SEG 52.139 Бұрын Ахаяның губернаторы. Публий Пактумей Клеменс шамамен 122? Илаһи Адрианның Афина, Теспия және Платея қалаларына жіберген легаты CIL VIII 7059. Тит Приферний Геминнің күйеу баласы. Люций Эмилиус Юнкус шамамен 134 Legatus Augusti pro praetore; Әділет беруші; Еркін қалалардың түзетушісі Северус шамамен 139 Префект IG II² 1092 Секст Квинтилий Кондиан және Секст Квинтилий Валерий Максимус шамамен 170 және 175 Грекияның билеушілері Бірлесіп, рөлін губернаторлықпен біріктірген. Клаудиус Деметрий шамамен 193 198 Legatus Augusti pro praetore; Проконсул; Еркін қалалардың түзетушісі Тибер Клавдий Каллипиан Италик 198 211 Legatus Augusti pro praetore; Консул; Еркін қалалардың түзетушісі IG II² 4215. Рөлді басқарумен біріктірген. Эгнатиус Прокулус шамамен 198 211 Консулдық; Түзетуші IG V 1, 541. Тиберий Клавдий Суациан Прокул шамамен 200 206 Афина және Патрас қалаларының мұрағатшысы ILS 9488. Гней Клавдий Леонтикус шамамен 200 217 Ахаяның консулы және түзетушісі; Проконсул SIG3 877; FD III 4, 269–271, 331A B. Рөлді басқарумен біріктірген. Гай Лициний Телемах 209 Legatus Augusti pro praetore; Clarissimus; Афинаның мұрағатшысы IG II² 1077; 2963. Рөл мен басқаруды біріктірген? Паулин шамамен 200 235 Грекияның губернаторы және түзетушісі IG V 1, 538. Рөлді басқарумен біріктірген. Люций Игнатий Виктор Лоллиан шамамен 230 Clarissimus Консул; Ахайяның түзетушісі IG VII 2510.