Жапон әдебиетінің классикасы: Нацумэ Сосэкидің "Боччан" романы. 1906 ж. жазылған, мектеп оқушылары арасында танымал, мораль, юмор және авторлық тәжірибе.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1906 жылы жазылған Натсуме Сосекидің романы. «Ботчан» (坊っちゃん) – жапон жазушысы Натсуме Сосекидің 1906 жылы жазған романы. Бұл – жапон әдебиетінің ең танымал туындыларының бірі, оны көптеген адамдар мектеп оқу жылдарында оқиды. Романның негізгі тақырыбы – мораль, бірақ оның қатарında юмор мен сарказм да кеңінен қолданылған.
1906 novel by Natsume Sōseki
the novel written in 1906
Botchan (坊っちゃん) is a novel written by Japanese author Natsume Sōseki in 1906. It is one of the most popular Japanese novels, read by many during their school years. The central theme of the story is morality, but there are generous amounts of humor and sarcasm alongside it.
Өмірбаян
Бұл оқиға автордың Шикоку аралындағы Мацуяма қаласына мұғалім ретінде жіберілген кездегі жеке тәжірибесіне негізделген. Сосеки Токиода туған, ал Мацуямада тұруы – оның туған жерінен тысқары алғашқы тәжірибесі болды. Романның оқиғасы сыншылардың пікірінше, қазіргі Ehime префектуралық Мацуяма Хигаши орта мектебі болып табылатын мектепте өтеді.
The story is based on the author's personal experience as a teacher dispatched to Matsuyama on the island of Shikoku. Sōseki was born in Tokyo, and dwelling in Matsuyama was his first experience living elsewhere. The novel is set at a middle school identified by critics as Matsuyama's present day Ehime Prefectural Matsuyama Higashi High School.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Ботчан (жас шебер) – романның бірінші тұлғадан баяндаушысы. Ол Токиода бейбақ, тәуекелге баратын жасөспірім болып өседі. Алғашқы тарауда ол бастауыш мектептің екінші қабатынан секіріп өзін жарақаттайды, көрші жігітпен төбелес кешеді, содан кейін көшеттерді жауып тұрған сабанға күрес (сумо стилінде) түсіп, көршінің сәбіз егісін таптап кетеді. Ата-анасы тыныш, оқуға құмар ағасын артық жақсы көреді. Ботчан да жергілікті тұрғындар арасында жақсы қаралмайды, өйткені ол жергілікті бұзақы ретінде танымал. Отбасының қарт қызметшісі Кио ғана Ботчанның мінезінде жақсылық көреді. Ботчанның анасы қайтыс болғаннан кейін Кио өзін оның әл-ауқатына толыққанды арнап, жеке жәрдемақысынан сыйлықтар мен көмек көрсетеді. Бастапқыда Ботчан оның қамқорлығын жақтырмайды, бірақ уақыт өте келе оның адалдығын бағалай бастайды, ақырында ол аналық бейнесі мен моральдық үлгісіне айналады. Анасы қайтыс болғаннан кейін алты жыл өткен соң, Ботчан орта мектепті бітіріп жатқанда, әкесі ауырып қайтыс болады. Ағасы отбасылық мүлікті сатады және Ботчанға 600 иен береді, содан кейін өзінің мансабын бастау үшін кетеді. Ботчан бұл ақшаға үш жыл бойы физика оқиды. Бітірген соң Шикоку аралындағы Мацуяма қаласында орта мектепте математика сабақтарын беретін жұмысқа орналасады. Ол "Дого Онсен" ыстық бұлағына жиі барады. Ботчанның Мацуямадағы қызметі қысқа (екі айдан кем) болғанымен, оқиғаларға толы болады. Оның мақтандығы мен тез ашуланғыштығы студенттермен және қызметкерлермен бірден қақтығысқа әкеледі. Студенттер оның әрбір қадамын бақылап, жатақханадағы "түнгі кезек" кезінде оны қорқытып, одан қатты кек алады. Студенттердің жасаған бұзғыншылықтары – интрига мен зұлымдықтың кең ауқымындағы алғашқы шабуыл ғана болып шығады. Мектеп директорының орынбасары (Қызыл жейде) және ағылшын тілі мұғалімі (Скуош) жергілікті әдемі қыздың (Мадонна) махаббатына ие болуға тырысады, осыдан орта мектеп қызметкерлері арасында екі лагерь пайда болады. Ботчан бастапқыда кейіпкерлердің ниетін түсініп, оларды ажыратуға күш салады. Бірнеше қателіктерден кейін ол Скуош пен бас математика мұғалімі (Поркупин) қақтығыста моральдық тұрғыдан жоғары тұрғанына көз жеткізеді. Өзін білімді адам ретінде көрсеткен Қызыл жейде, шын мәнінде, сыртқы әдемілікке ғана көңіл бөледі және тек өзінің мүддесін ойлайды. Оқиға дамыған сайын Қызыл жейде өзінің қарсыластарын жоюды жоспарлайды. Ол Уранариді (Скуошті) мансабын дамыту сылтауымен алысқа жіберуден бастайды. Содан кейін ол көшедегі төбелес пен газеттегі байланыстарын пайдаланып, математика мұғалімдерін (Ботчан мен Поркупин) жамандап, Поркупиннің отставкаға кетуіне мәжбүрлейді. Ботчан мен Поркупин жүйеге қарсы тұра алмайтындарын түсінеді, сондықтан олар кек алудың жолын ойлап табады. Олар Қызыл жейденің жиі баратын жерін, ыстық бұлақтар қаласына жақын орналасқан қонақ үйін бақылайды және оны және оның серігі Хангерді гейшалармен түн өткізгеннен кейін таңертең үйге жасырын кіргенде ұстайды. Қызыл жейде әдеттегідей сөздік шеберлігімен олардың ешқандай құқық бұзушылықтың тікелей дәлелі жоқ екенін айтады. Ботчан мен Поркупин бұл техникалық мәселені Қызыл жейде мен Йошикаваны сол жерде ұрып жеңіске жетеді. Әділеттілікті қолмен орындағаннан кейін Ботчан отставка туралы хатын поштаға тастап, бірден портына беттейді. Ол Токиоға оралып, жұмыс тауып, Киомен қарапайым шаңырағын құрып, өмір сүреді. Кио пневмониядан қайтыс болғаннан кейін, ол оны өз отбасының қабіріне құрметпен жерлейді.
Botchan (young master) is the first person narrator of the novel. He grows up in Tokyo as a reckless and rambunctious youth. In the opening chapter he hurts himself jumping from the second floor of his elementary school, fights the boy next door, and tramples a neighbor's carrot patch by wrestling (sumo style) on the straw that covers the seedlings. His parents favor his older brother, who is quiet and studious. Botchan is also not well regarded in the neighborhood, having a reputation as the local roughneck. Kiyo, the family's elderly maidservant, is the only one who finds anything redeeming in Botchan's character. After Botchan's mother passes away, Kiyo devotes herself fervently to his welfare, treating him from her own allowance with gifts and favors. Botchan initially finds her affection onerous, but over time he grows to appreciate her dedication, and she eventually becomes his mother figure and moral role model. Six years after his mother's death, as Botchan is finishing middle school, his father falls ill and passes away. His older brother liquidates the family assets and provides Botchan with 600 yen before leaving to start his own career. Botchan uses this money to study physics for three years. On graduating, he accepts a job teaching middle school mathematics in Matsuyama on the island of Shikoku. He frequents Dōgo Onsen, a hot springs. Botchan's tenure in Matsuyama turns out to be short (less than two months) but eventful. His arrogance and quick temper immediately lead to clashes with the students and staff. The students retaliate excessively by tracking his every movement in the small town and traumatizing him during his 'night duty' stay in the dormitory. Mischief by the students turns out to be just the first salvo in a broader web of intrigue and villainy. The school's assistant head teacher (Red Shirt) and English teacher (Squash) are vying for the hand of the local beauty (Madonna), and two camps have formed within the middle school staff. Botchan struggles initially to see through the guises and sort out the players. After several missteps, he concludes that Squash and the head mathematics teacher (Porcupine) hold the moral high ground in the conflict. Red Shirt, who presents himself as a refined scholar, turns out to be highly superficial and self serving. As the story progresses, Red Shirt schemes to eliminate his rivals. He begins by having Uranari (Squash) transferred to a remote post on the pretext of furthering his career. Next he uses a contrived street brawl and his newspaper connections to defame both mathematics teachers (Botchan and Porcupine) and to force Porcupine's resignation. Botchan and Porcupine realize that they cannot beat the system, so they scheme a way to get even. They stake out Red Shirt's known haunt, an inn near the hot springs town, and catch him and his sidekick Hanger on sneaking home in the morning after overnighting with geisha. With his usual eloquence, Red Shirt points out that they have no direct proof of any wrongdoing. Botchan and Porcupine overcome this technicality by pummeling both Red Shirt and Yoshikawa into submission on the spot. After dispensing justice with his fists, Botchan drops a letter of resignation into the mail and immediately heads for the harbor. He returns to Tokyo, finds employment, and establishes a modest household with Kiyo. After Kiyo dies of pneumonia, he has her respectfully interred in his own family's grave plot.
Негізгі кейіпкерлер
Ботчан (жас шебер): Романның бірінші тұлғадан баяндаушысы. Токиода туып өскен, ол өзінің Эдокко (Токиолық адам) тегімен қатты мақтанады. Токио физика академиясын (қазіргі Токио ғылым университеті) бітіріп, Шикоку аралындағы Мацуяма қаласында орта мектепте математика пәнін оқытады. Кио (мағынасы "таза"): Токиодағы Ботчан отбасының ескі қызметшісі. Өмірдің сынақтарына ерлікпен төтеп беретін құлаған аристократ. Уранари (мәнісі "піспеген қабақ"): Дөңгелек беті мен ақшыл терісі үшін Уранари деп аталған. Нағыз аты Кога, ол орта мектептің ағылшын тілі мұғалімі. Уранари – өте мұңды, бірақ мәдениетті, әдепті адам. Өте қарапайым және өзін-өзі кемсітеді, бірақ жергілікті сұлуға (Мадоннаға) жасалған ұсыныс оны қызғанышпен толған бәсекелестіктің ортасына қояды. Ямаараши (мағынасы "қырғи"): Нағыз аты Хотта, ол орта мектептің математика пәнінің жетекшісі. Ямаараши Айдзуден. Ол денелі және дауысы құлшынысқан адам. Өзін әділдіктің жақтаушысы деп санайды және қақтығыстан қашпайды. Қызыл жейде: Қызыл жейде деп аталуының себебі – ол ыстық ауа-райында да қызыл мақта жейде киеді. Нағыз аты белгісіз. Қызыл жейде – орта мектептің меңгерушісі және әдебиет бойынша докторлық дәрежесі бар жалғыз қызметкер. Өзін білімді ғалым ретінде көрсетеді. Ол Уранаридің келініне (Мадоннаға) көз тігіп, оны басып алу жоспары романның негізгі қақтығысын тудырады. Нодайко (далалық түймедақ): Нағыз аты Йошикава, ол орта мектептің сурет салу мұғалімі. Нодайко – Қызыл жейденің адал көмекшісі және оның жоспарларына ынталы қатысушы. Тануки (жапондық есік): Нағыз аты белгісіз. Ол орта мектеп директоры және сырттай ғалым. Өзінің кәсіби беделімен және қағидаларға қатаң бағынуымен мақтанады, бірақ көбінесе Қызыл жейде сахна артында манипуляциялайтын қуыршақ рөлін ойнайды.
Botchan (young master): The first person narrator of the novel. Born and raised in Tokyo, he is fiercely proud of his Edokko (Tokyo man) pedigree. He graduates from the Tokyo Academy of Physics (currently Tokyo University of Science), and takes a job teaching middle school mathematics in Matsuyama on the Island of Shikoku. Kiyo (meaning "pure"): The old maidservant of Botchan's family in Tokyo. She is a fallen aristocrat, dealing heroically with what life has dealt her. Uranari (meaning "unripe calabash"): Nicknamed Uranari due to his plump face and pale complexion. His real name is Koga, and he is the middle school English teacher. Uranari is a very melancholic, but refined, gentleman. He is humble and self effacing in the extreme, but his arranged engagement to the local beauty (Madonna) puts him in the eye of a tempest as a jealous rivalry unfolds. Yamaarashi (meaning "porcupine"): His real name is Hotta, and he is the middle school's head mathematics teacher. Yamaarashi hails from Aizu. He has a strong physical presence and a booming voice. He sees himself as a champion of justice and does not shrink from confrontation. Red Shirt: Nicknamed so because he always wears a red flannel shirt, even in hot weather. His real name is not given. Red Shirt is the middle school's head teacher and the only staff member with a doctoral degree (in literature). He presents himself as the sophisticated scholar. He sets his sights on Uranari's fiancée (Madonna), and his scheme to usurp her creates the central conflict of the novel. Nodaiko (Field radish): His real name is Yoshikawa, and he is the middle school art teacher. Nodaiko is Red Shirt's obsequious sidekick and an eager cohort in his schemes. Tanuki (Japanese raccoon dog): His real name is not given. He is the middle school principal and a pseudo intellectual. He prides himself on his professional demeanor and adherence to protocol, but he often plays the role of a puppet who is manipulated behind the scenes by Red Shirt.
Қосалқы кейіпкерлер
Ботчанның ағасы: Оның есімі айтылмаған. Ол жақсы оқиды, денесі әлсіз, сұрғылт, және әйелше келген. Ол ата-анасының сүйіктісі, Ботчанмен арақатынасы жаман. Бұл аға Ботчанмен пікір таласында да, шогиде (жапон шахматында) да жеңіске жетеді, бірақ төбелеске келгенде жеңіледі. Икагин: Ботчанның Мацуямадағы алғашқы үй иесі. Ол Ботчанның шайын рұқсатсыз ішіп, оған антиквариаттар мен ескі заттарды сатып тырысады. Ботчан оның сату әдістерін қабылдамағанда, оны жалған айыппен үйден шығарып жібереді. Мадонна: Орта мектеп ұстаздары Мисс Тойаманы осылай атайды. Ол – Уранаримен бұрыннан келісім бойынша күйеуге шығуға тиіс, бірақ Қызыл жейде оған құштар.
Botchan's older brother: His name is not given. He is studious, pale in complexion, and somewhat effeminate. He is the favorite of the parents and not on good terms with Botchan. This older brother gets the upper hand over Botchan in argument and in shogi (Japanese chess), but he comes out on the losing end of their physical altercations. Ikagin: Botchan's first landlord in Matsuyama. He helps himself freely to Botchan's tea while pressure selling him antiques and curiosities. When Botchan rejects his sales tactics, he has Botchan removed as a tenant on false pretenses. Madonna: Nickname used by the middle school staff to refer to Miss Toyama. She is the local beauty who is engaged to Uranari by previous arrangement but coveted by Red Shirt.
Негізгі тақырыптар
Ботчанның Жапонияның төрт негізгі аралының бірі – Шикокудағы Мацуяма туралы ойлары мен бақылаулары. Ботчан жылдам жаңарып келе жатқан Мейдзи дәуіріндегі Токиода өсіп, соңынан дәстүрлі Мацуямаға көшіп келеді. Мацуяманың мәдениеті мен әдет-ғұрыптары оны жиі қыңырқатады. Ботчанның санасы мен бойы үшін Яма Араши мен Қызыл көйлек арасындағы күрес. Қызыл көйлек Ботчанның ақыл-ойы мен моральдық қағидаларын бұза ма, әлде ол Яма Арашипен бірігіп, Қызыл көйлек бейнелейтін элиталық мәдениетке, дәстүр мен моральдан алыстауға, тек өзімшілдік үшін жасалған күреске қатыса ма? Осы сұрақ романның көп бөлігінде көтеріледі. Ботчан жазылған кезде Жапонияда батыстану процесі қарқынды жүріп жатты, нәтижесінде дәстүрлі жапондық құндылықтар мен өмір салты, әсіресе Токио сияқты ірі қалаларда жоғалып бара жатты. Сосекидің өзі ағылшын әдебиетін оқу үшін Лондонда үш жыл оқыған. Кейінгі туындыларында Сосеки Қызыл көйлектің қарсыласы – өзінің бейнесі екенін аңғартады; ол – жапондық құндылықтар мен мораліне қайшы келетін еуропалық мәдениетті беткей ғана түсінген элиталық зиялы.
Botchan's observations and thoughts about Matsuyama, on Shikoku, one of the four main islands of Japan. Botchan grows up in the rapidly modernizing Meiji era Tokyo before moving to the more traditional Matsuyama. He is often confounded by the culture and customs of Matsuyama. The battle for the heart and mind of Botchan between Yama Arashi and Red Shirt. Will Botchan's common sense and moral grounding be corrupted by Red Shirt, or will he team up with Yama Arashi to battle the elitist culture and its break from tradition and morals, for purely selfish gain, that Red Shirt represents? This is the question posed through much of the novel. At the time of the writing of Botchan, Japan was in the midst of a rapidly accelerating westernization, where traditional Japanese values and way of life were disappearing, especially in big cities such as Tokyo. Soseki himself had spent three years in London as a student of English literature. In his later works, Soseki seems to imply that the antagonist Red Shirt represents the author himself; an elitist intellectual who has only a shallow understanding of European culture, at odds with Japanese values and morals.
Бейімделулер
Жиро Танигучи романның бір бөлігін өзінің он томдық сериясына бейімдеді – ол 1986 жылдан бастап Жапонияда жарық көрді және ағылшын тілінде "Ботчан заманы" деп аталды. Француз тілінде (Au temps de Botchan), итальян тілінде ('Ai tempi di Bocchan) және испан тілінде (La epoca de Botchan) басқа аудармалар да Coconino Press баспасынан шықты. Испан тіліндегі жаңа аударма Editorial Impedimenta баспасынан жарық көрді. Романның 1935 жылы P. C. L., 1953 жылы Tokyo Eiga, ал 1958, 1966 және 1977 жылдары Shochiku студияларымен фильмге бейімделуі жасалды. Көптеген теледидарлық бейімделулердің арасында Осаму Дезакидің жетекшілігімен түсірілген 1980 жылғы TMS Entertainment фильмі және 1986 жылғы анимациялық нұсқасы бар, ол жапон әдебиетінің анимациялық классикасы (青春アニメ全集) аниме сериясының екі эпизоды түрінде шықты және Солтүстік Америкада Central Park Media компаниясымен таратылды.
Jiro Taniguchi adapted parts of the novel into his ten volume series—published in Japan beginning in 1986—called The Times of Botchan in English. Other translations have appeared in French (Au temps de Botchan), Italian ('Ai tempi di Bocchan) and Spanish (La epoca de Botchan), all published by Coconino Press. A new translation has also appeared in Spanish, published by Editorial Impedimenta. There were film adaptations by Toho predecessor P. C. L. in 1935; Tokyo Eiga in 1953; and Shochiku in 1958, 1966, and 1977. Numerous television adaptations have included the 1980 TMS Entertainment film supervised by Osamu Dezaki and the 1986 animated version in the form of two episodes of the anime series Animated Classics of Japanese Literature (青春アニメ全集), which was released in North America by Central Park Media.