Кіріспе

Америкалық өнертапқыш, "Торту" су асты кемесін (1740–1824/1826) құраған.

Дэвид Бушнелл (30 тамыз, 1740 – 1824 немесе 1826), Коннектикут штатының Вестбрук қаласында туған, американдық өнертапқыш, патриот, мұғалім және дәрігер болған. Бушнелл соғыста қолданылған алғашқы су асты кемесі – "Тортл" және жанасу арқылы іске қосылатын жүзуші минаны ойлап тапты. Ол Азаттық соғысының қатысушысы еді.

Ерте өмір

Дэвид Бушнелл 1740 жылдың 30 тамызында Коннектикут штатының Сейбрук қаласының шалғайлы аймағында дүниеге келді және 1753 жылы, қазіргі Вестбрук қаласында, Нехемия Бушнелл (1710 – 1762 жылға дейін қайтыс болған) және Сара (Сьюзан) Ингем Бушнеллдің фермасы бар шаруа отбасында крещениеден өтті. Ол бес баланың ағасы болды. Шамамен 1769 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол отбасылық Вестбрук фермасындағы жартылай үлесін ағасы Езраға сатып, 1771 жылы 31 жасында Йель колледжіне қабылданды.

"Қалпақ" субмаринасы

Бушнелл 1775 жылы Йель университетінде оқып жүргенде, соғыста қолданылған алғашқы су асты кемесін жасады. Ол судағы сыртқы түріне байланысты оны "Тасбақа" деп атады. Оның су асты кемесін суға батыру және көтеру үшін суды балласт ретінде пайдалану идеясы әлі де қолданылуда, сондай-ақ "Тасбақада" қолданылған бұрандалы пропеллер де қолданылуда. Йельде оқып жүргенде Бушнелл оқ-дәрінің су астында жарылатынын дәлелдеді. Ол осы білімін су асты минасын салуда ғана емес, кейіннен су бетінде жүзіп, соққыға ұшыраған торпедаларды жасауда да пайдаланды. Нью-Хейвендегі бай өнертапқыш, сағатшы және қола құюшы Айзек Дулиттлмен бірлесіп жұмыс істеп, ол алғашқы механикалық таймерлі бомбаны және кемелерге арналған алғашқы винттердің бірін жасады. Ол осы идеяларды біріктіріп "Тасбақаны" құрастырды, ол кемелердің корпусына уақыт бомбасын бекіту арқылы шабуыл жасауға арналған, ал корпустарға ену үшін қолмен айналдырылатын бұрғы және кемелік шүберек ұшы қолданылды. 1776 жылдың 7 қыркүйегінде Континентальдық армияның сержанты Езра Ли басқаратын "Тасбақа" Нью-Йорк портына тоқтаған британдық 64 зеңбірекке шабуыл жасады. Алайда, "Тасбақаның" шабуылы сәтсіз аяқталды. "Тасбақа" қайықпен тасымалданып жатқанда жоғалып кетті; қайық британдық фрегаттармен табылған және Блумингдейлден шығып бара жатқанда батырылды.

HMS Cerberus кемесіне шабуыл

Құсбегі қару ретінде тиімді емес екенін түсінген Бушнелл назарын торпедаларға (сол кездегі жарылғыш құрылғылар) бұрды. 1777 жылы Бушнелл Ниантик шығанағында минаны жарылтуға тырысты; мина "Цербер" жанындағы шағын қайыққа тиіп, жарылып, төрт теңізшіні өлтіріп, кемені қиратты, бірақ көздеген нысанаға зиян келтірмеді. 1778 жылы ол "Кегтер шайқасы" деп аталатын іс-қимылды бастады, онда бірнеше миналар Делавэр өзенімен төмен ағызылып, онда бекінген британдық кемелерге шабуыл жасады, екі жас қызығушылық танытқан баланы өлтіріп, британдықтарды ескертті. Шабуыл тиімсіз болды.

Континенттік армия қызметі

1778 жылы генерал Вашингтон "саперлер мен кеншілер корпусы" (яғни, жауынгерлік инженерлер) деп аталатын жаңа әскери бөлім құруды ұсынды және келесі жылдың жазында ол құрылды. Бушнеллге корпустың басшылығы 1779 жылғы 2 тамызда капитан-лейтенант шенімен берілді. 1779 жылғы 6 мамырда ол Миддлсекс округінде, қазіргі Дариен, Коннектикут штатында тұтқынға алынды, кейіннен айырбасталып босатылды. 1781 жылғы 8 маусымда Бушнелл Континенттік армияның капитаны болып тағайындалды және сол жылдың қыркүйек және қазан айларында Йорктаун қамалына қатысты. Бұл саперлер мен кеншілердің соғысқа қатысқан жалғыз мүмкіндігі болды. Бушнелл 1783 жылғы 3 маусымда әскерден босатылғанға дейін армияда қызмет етті. Одан кейін ол Коннектикут штатының «Цинциннати» қоғамының негізгі мүшесі болды, бұл қоғам Континенттік армия мен теңіз күштерінің қатысушылары болған офицерлер құрған ұйым. Революциядан кейін Бушнеллге Джордж Вашингтон медаль табыс етті.

Кейінгі өмірі

Бейбітшілік жарияланғаннан кейін ол Коннектикутқа оралды, онда 1787 жылға дейін тұрды, сосын кенеттен Францияға көшті. Франциядағы оның қызметі белгісіз, бірақ ол өнертапқыш Роберт Фултонмен бірлесіп суасты қайығының жобасын жасауға қатысқан болуы мүмкін деген болжам бар. 1803 жылы Бушнелл Дэвид Буш деген атпен Джорджия штатының Уоррентон қаласына қоныстанды. Ол Уоррентон академиясында оқытып, медицинамен шұғылданды. Ол 1824 жылы Уоррентонда қайтыс болды және қала зиратында белгісіз қабірге жерленді. Оның құрметіне Уоррентон зиратында кенотаф орнатылған.

Мұра

Дэвид Бушнеллдің "Торту" су асты кемесінің толық көлемді моделі Коннектикут штатының Гротон қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Су асты кемелері кітапханасы мен мұражайында қойылған. 1915 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері оның құрметіне "Бушнелл" деп аталған су асты кемесін Вашингтон штатының Бремертон қаласында суға түсірді. "Бушнелл" Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет етті және 1940 жылы USS Sumner деп қайта аталды. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылына куә болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зерттеу кемесі ретінде қолданылып, 1946 жылы қызметтен босатылды. 1942 жылдың 14 қыркүйегінде тағы бір "Бушнелл" атты су асты кемесі іске қосылды. "Бушнелл" Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет етті, кейіннен 1952 жылдан 1970 жылы қызметтен босатылғанға дейін Флорида штатының Ки-Уэст қаласында 12-ші су асты кемелері эскадрильясының флагманы болды. 2004 жылы Джорджия штатының Өкілдер палатасы 2004 жылдың 30 тамызын Джорджияда Дэвид Бушнелл күні деп жариялаған қаулы қабылдады.