Кіріспе

АҚШ-тың Нью-Мексико штатының туы

АҚШ-тың құрамындағы субұлттық мемлекет – Нью-Мексико штатының ресми туы алтын (сары) түсті фонда Зия халқының қызыл күн символынан тұрады. Штаттың жергілікті американдық және испандық мұрасын көрсету үшін ол 1925 жылы ресми түрде қабылданды. Ту штатта ежелгі тамырлары бар Пуэбло халқының символын және екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы Санта-Фе-де-Нью-Мексиконы құрып, басқарған Испания туының түстерін үйлестіреді. Нью-Мексико туы АҚШ-тағы ең ерекше және танымал тулардың қатарында. Бұл – АҚШ штаттарының арасында көк түсі жоқ төрт тудың (Алабама, Калифорния және Мэриленд штаттарымен бірге) бірі, және осы төртеуінің ішінде ақ түсі де жоқ жалғыз ту. Оклахома штатымен бірге, Нью-Мексико штатының туында түпкілікті американдықтардың иконографиясы бейнеленген жалғыз штат. Символдың пропорциялары Нью-Мексико заңдарымен айқындалған: төрт сәуле тобы тік бұрыштарда орналасқан, екі ішкі сәуле сыртқы сәулелерден беспен бір бөлікке ұзын, ал ортадағы шеңбердің диаметрі символдың енінің үштен бірін құрайды.

Алдыңғы жалау

Штат ретіндегі алғашқы он үш жылында Нью-Мексиконың ресми туы болмады. 1915 жылғы Сан-Диегодағы әлемдік көрмесі, Нью-Мексиконың одаққа қабылдануынан үш жыл өткен соң, барлық АҚШ штаттарының тулары көрсетілген көрме залын ұсынды; ресми туы болмағандықтан, Нью-Мексико штатының астанасы Санта-Фе қаласының мэрі Ральф Эмерсон Твичелл жасаған бейресми туын көрсетті. "Твичелл туы" деп белгілі, ол жоғары сол жақ бұрышында АҚШ туы, тудың ортасында күміс әріптермен "New Mexico" деген сөз, жоғарғы оң жақ бұрышында "47" саны (Нью-Мексиконың 47-ші штат екенін көрсетеді) және төменгі оң жақ бұрышында штаттың мөрінен (кейбір тарихи сілтемелерде "The Sunshine State" деген сөздермен оралған) тұрды. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, қазіргі кезде сақталған жалғыз "Твичелл туы" Санта-Федегі Губернаторлар сарайында қойылған. Олар оны рұқсатсыз пайдаланудан қорғау үшін күресіп, оның ішінде авторлық құқықпен қорғауға тырысты, мемлекеттік символ ретінде қабылдануы кезінде және одан кейін, сондай-ақ символға зиян келтіру мүмкіндігінен қауіптенді. 2012 жылғы штат пен Зия халқының бірлескен естелік жазбасы штаттың рұқсатсыз бейнені иеленгенін мойындады. Ұзақ жылдар бойы қолданылғандықтан, символ енді авторлық құқыққа ие бола алмайды, ол қоғамдық доменге көшеді, бұл штат пен Зия халқы арасындағы даудың себебіне айналды, себебі ру осындай заңдардың ерекшеліктерін білмеген, ал 1924 жылғы Үндістердің азаматтығы туралы заңнан кейін ғана АҚШ азаматы болып саналды. "Мен Нью-Мексико штатының туына және біріккен мәдениеттер арасындағы татулықты білдіретін Зия символына құрмет көрсетемін" деген сөздер Нью-Мексиконың мемлекеттік мектептерінде АҚШ-қа адалдық сертінен кейін жиі айтылады. Солтүстік Америкалық Вексиллологиялық қауымдастығы 2001 жылы жүргізген 72 АҚШ және Канада туының сараптамасында Нью-Мексико туы бірінші орынды иеленді.