Кіріспе

Ұлттық ту
Оңтүстік Африканың басқа да тулары

Оңтүстік Африканың туы 1994 жылдың наурыз айында жобаланып, 1994 жылдың 27 сәуірінде қабылданды. Бұл ту Оңтүстік Африканың 1994 жылғы жалпы сайлауы кезінде 1928–1994 жылдар аралығында қолданылған бұрынғы тудың орнына келді. Тудың жоғарғы бөлігінде қызыл және төменгі бөлігінде көк түсті, тең енді горизонталь жолақтары бар, олар орталық жасыл жолақпен бөлінген. Бұл жасыл жолақ көлденең "Y" пішініне ажыратылады, оның екі тармағы тудың тік жағының бұрыштарында аяқталады (және тудың диагональдарымен бірге жүреді). "Y" пішіні қара түсті тең қабыршалы үшбұрышты қамтиды, оның тармақтары жіңішке сары немесе алтын жолақтармен бөлінген. Қызыл және көк жолақтар жасыл жолақтан және оның тармақтарынан жіңішке ақ жолақтармен ажыратылған. Тудың ұш жағындағы жолақтардың арақатынасы 5:1:3:1:5. Тудың үш түсі Оңтүстік Африка Республикасының туынан алынған, ол өз кезегінде Нидерланд туынан және Ұлыбритания туынан (Union Jack) алынған, ал қалған үш түсі Африка Ұлттық Конгресінің туынан алынған. Тудың атаулары: "Seskleur" және "Rainbow Flag".

Түстер

Түстік Африка туы қабылданған кезде әлемдегі жалғыз ұлттық ту болып, негізгі дизайнында алты түстен тұратын және ешқандай мөр мен ою-өрнексіз еді. Дизайн мен түстер ел туының тарихындағы басты элементтердің шолуы. Түстердің өзінде ешқандай маңызды мәні жоқ. Туды жасаған Фредерик Гордон Брауннелл, тудың жасыл Y пішіндес бөлігінің ағылшын шіркеуінің дін қызметкерлері киетін шашубльдерінен шабыдаланғанын, және ол ағылшын болып өскендіктен оны қосуға ықпал еткенін айтты. Әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдарында, соның ішінде ресми мемлекеттік жарияланымдарда және үкімет шенеуніктерінің сөздерінде тудың түстерінің мағынасы мен символикасы туралы түсіндірмелер жарияланады. Ту төрт түстен – Vierkleur-ден тұрады, және Оңтүстік Африканың минералды байлығын көрсететін қара және алтын түстермен толықтырылған. Түстердің үшеуі – қара, жасыл және алтын – Африка Ұлттық Конгресінің туында кездеседі. Қалған үш түс – қызыл, ақ және көк – қазіргі Нидерланд және Ұлыбритания туларында қолданылады; ақ және көк түстер сондай-ақ Оңтүстік Африканың ескі туында да болған. 1994 жылдың 20 сәуірінде жаңа туды жариялаған Оңтүстік Африка Республикасының бұрынғы президенті Ф.В. де Клерк өзінің «Соңғы сапар: жаңа бастама» атты автобиографиясында, ағылшын-африкалықтар қалаған қара қызылдың орнына қызыл немесе кейбір африкалықтар қалаған қызғылт сары түс таңдалғанын айтты.

19021910 жыл

1899-1902 жылдар аралығындағы Екінші ағылшын-буар соғысы 1902 жылғы 31 мамырда Веренигинг шартымен аяқталды, нәтижесінде қазіргі Оңтүстік Африка британдық одақ туының астына қарады. Бұрынғы буар республикалары – Оранж еркін мемлекеті және Зуйд-Африка республикасы (Трансвааль) – бұрынғы Кейп және Натал колонияларымен бірге британдық колонияларға айналды. Олардың әрқайсысы британдық дәстүр бойынша отарлық туға ие болуға құқылы болды.

1910-1928 жылдар

1910 жылғы 31 мамырда осы төрт колония бірігіп Оңтүстік Африка Одағын құрды. Осыдан кейін колониялық тулар қолданыстан шығып, жаңа Оңтүстік Африка тулары пайда болды. Тағы да, британдық доминион ретінде Британдық одақ туы ұлттық ту ретінде сақталды және стандартты британдық байрақ үлгісі Оңтүстік Африканың ерекше туларын жасау үшін негіз ретінде қолданылды. Британ империясының басқа да аймақтарында болғандай, Қызыл және Көк тулар теңіздегі сауда және мемлекеттік кемелердің ресми тулары болды, ал Британдық Әскери-теңіз министрлігі оларды Оңтүстік Африканың елтаңбасынан алынған қалқанмен безендіруге рұқсат берді. Бұл тулар Одақтың ұлттық туы ретінде қолдануға арналмағанмен, кейбір адамдар оларды солай пайдаланды. Бұл тулар негізінен теңізде қолданылса да, құрлықта да қолданылды. Ағылшын-бур соғысынан кейін сақталған араздықтарға байланысты бұл тулар көпшілік тарапынан үлкен қолдауға ие болған жоқ. Бұрынғы бур республикаларынан келген голланд шаруаларының ұрпақтары – африканерлер оны британдық ту деп қарады, ал ағылшын тілінде сөйлейтіндер оны тек Одақ туы ғана емес деп ойлады.

1994 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Қазіргі Оңтүстік Африканың ұлттық туы алғаш рет 1994 жылғы 27 сәуірде, 1994 жылғы сайлау күні көтерілді. Дегенмен, бастапқыда бұл ту тек уақытша деп жоспарланған, ал оның дизайны бір апта ғана бұрын бекітілді. Жаңа туды таңдау 1990 жылы Нельсон Мандела түрмеден босатылғаннан кейін қолға алынған келіссөздер процесінің бір бөлігі болды. 1993 жылы жалпыұлттық сайыс өткізілгенде, Ұлттық символдар комиссиясына 7000-нан астам эскиздер келіп түсті. Алты эскиз іріктеліп, халыққа және Келіссөздер кеңесіне ұсынылды, бірақ олардың ешқайсысы құлшыныспен қолдау таппады. Содан кейін бірнеше дизайн студияларына қосымша ұсыныстар беру үшін жүгінілді, бірақ олар да қанағаттандыра алмады. Парламент 1993 жылдың соңында жаңа ұлттық туға лайықты үміткерсіз демалысқа шықты. 1994 жылдың ақпан айында Африка Ұлттық Конгресінің және сол кездегі Ұлттық партия үкіметінің бас келіссөзшілері Сирил Рамафоса мен Роелф Майерге ту мәселесін шешу міндеті жүктелді. 1994 жылғы 15 наурызда соңғы дизайн қабылданды, ол мемлекеттік геральдист Фред Брауннелл жасаған эскизден алынған, ол бұрын Намибия туын да жасағанын мәлімдеген. Бұл уақытша ту алғаш рет 1994 жылғы 27 сәуірде, яғни елдің алғашқы толыққанды сайлауы басталған күні көтерілді, нәтижесінде 1994 жылғы 10 мамырда Нельсон Мандела Оңтүстік Африканың алғашқы демократиялық жолмен сайланған президенті болып тағайындалды.