Кіріспе

1985 жылы Ларри Нивен мен Джерри Пурнеллдің ғылыми-фантастикалық романы. Footfall – 1985 жылы американдық жазушылар Ларри Нивен мен Джерри Пурнеллдің ғылыми-фантастикалық романы. Кітапта Альфа Центаврдан Күн жүйесіне үлкен ғарыш кемесімен келген, Буссард рамалық қозғалтқышымен (Bussard ramjet) басқарылатын Фитп (Fithp) деп аталатын шетелдік түрдің өкілдерінің келуі бейнеленген. Олардың ниеті – Жер планетасын жаулап алу.

Сюжет

Көрнекті шетелдік Фитптер нәсілі көп сандық мұрттары бар жас пілдерге ұқсайды. Олар адамдардан күшті технологиялық жетістіктерге ие, бірақ оның ешқайсысын өздері дамытқан жоқ. Ескі заманда олардың планетасында басқа түр басым болған. Алдыңғы түрлер қоршаған ортаға ауыр зиян келтіріп, өзінің және көптеген басқа түрлердің жоғалуына себеп болды, бірақ Фитптер өз технологиясын алған үлкен тас текшелерге жазылған білімдерін қалдырды. Екі қарсыластың үйірлері арасындағы қарулану жарысы түрдің жойылу қаупіне әкелді, сондықтан олар кім жұлдыздық кемеде кетіп, жаңа мекен табуға тырысатынын анықтау үшін бәс тікті. Жеңілген тараптың басшылары «Чтаптиск Фитп» («Саяхатшы үйір») құрамын құрды. Үйір «Ұйықтаушыларға» және «Ғарыш туғандарға» бөлінді, себебі жұлдыздық кеме бір уақытта ұрпақ кемесі де, ұйықтау кемесі де болды. Бастапқы басшылар ғарышқа негізделген өркениет құруға дайын, бірақ әлі де ұрпақтар бойы сақталған жаулау мақсатына адал. Фитптер үйірлік жануарлар, олар соғыс жүргізуде адамдардан өзгеше. Екі үйір кездескенде, қайсысы басым екені анық болғанша шайқасады. Содан кейін шайқас тоқтатылады және жеңілгендер жеңімпаздардың құрамына қосылады. Фитптер адамдардың бейбіт қарым-қатынас орнату әрекеттерінен қыңырсынып, шатасады. Олар келген кезде әлі де әлемдік держава болып табылатын Кеңес ғарыш станциясына шабуыл жасайды, онда кеңестік және американдықтар оларды қарсы алуға күтеді. Олар әскери нысандар мен маңызды инфрақұрылымды жояды. АҚШ конгрессмені Уэс Доусон және кеңестік ғарышкерлер ғарыш станциясының қираған орындарынан тұтқындалады. Адам кейіпкерлері екі негізгі топқа бөлінеді: Жерде қалғандар және Фитптердің ғарыш кемесіне тұтқын ретінде алынғандар. Азаматтар соғыстың АҚШ-тағы күнделікті өмірге тигізетін әсерін көрсету үшін пайдаланылады, ал әскери және үкіметтік қызметкерлер оқиғаларға стратегиялық шолу жасайды. Ғылыми фантастика жазушылары шетелдік технология мен мінез-құлық бойынша техникалық кеңесшілер ретінде жұмыс істейді; кейіпкерлер шынайы жазушылардың негізінде жасалған, соның ішінде Нивен («Нат Рейнольдс»), Пурнелл («Уэйд Кертис») және Роберт Ансон Хайнлайн («Боб Ансон»). Бастапқы шабуылдан кейін Фитптер Солтүстік Американың орталығында, негізінен Канзас және оның айналасында жер күштерін орналастырды. Олар бастапқыда лазерлік және кинетикалық қарулармен шабуылдарды тойтарып, бірақ кеңестік және американдық ядролық шабуыл олардың плацдармын жояды. Ядролық қару туралы білетін, бірақ тазалаушы қаруды қолдануды ұнататын Фитптер, адамдардың «өздерінің егістік жерлеріне радиоактивті от себуге» дайындығын қаталдық деп санайды. Фитптер басып кіру әрекетінің жеңілісіне жауап ретінде Үнді мұхитына үлкен астероидты тастайды, оның құлауы жаһандық масштабта экологиялық зиянға әкеледі, әсіресе Үндістанның толық жойылуына. Содан кейін Фитптер Оңтүстік Африкаға басып кіреді және оның көп бөлігін табысты бағындырады. Көптеген жағдайларда Фитптерге халық үстінен билігін сақтап қалуға тырысатын адам басшылары көмектеседі. АҚШ Вашингтон штатында ядролық бомбамен жұмыс істейтін үлкен, қатты қаруланған ғарыш кемесін құпия түрде салады, бұл Project Orion деп аталатын нақты концепция. Кемеге Люциферді аспаннан қуған Михаил періштесінің есімі берілген. Қауіпсіздік бұзылған кезде, Михаил мерзімінен бұрын ұшып шығады және Михаилдың бортындағы бір адамнан тұратын қарулы кемелер мен үлкен ғарыш кемелерінің көмегімен қажет болған жағдайда босатылатын кішкентай жау «цифрлік» кемелерімен шайқасады. Ол ауыр зақымдалғанмен, шетелдік аналық кемені қуалайды. Кемелердің бірі Фитп кемесіне соқтығысып, оны қатты зақымдайды, сондықтан ол Михаилдан қашып құтыла алмайды. Жерде АҚШ президенті Дэвид Коффи Фитптерден шартты түрде капитуляциялану туралы ұсыныс алады. Коффи Фитптерге ғарышқа кетуге рұқсат беруге дайын және олардың технологиясын және әйелдер мен балаларын жоюға қарсы. Ол кеңесшілерінің қарсылығына ұшырайды, олар Фитптердің қашып кетуіне және қайта топтасуына жол беру арқылы бүкіл адамзатты қауіпке тігеді деп санайды. Коффи қысымға беріліп, бас тартқанда, ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі адмирал Каррелл президентті айналып өтіп, шетелдіктердің ұсынысын қабылдамай, қансыз төңкеріс жасайды. Адамдардың шетелдік кемедегі саботаж актісі Фитп қозғалтқыштарын тоқтатады, бұл Михаилға ауыр зақым келтіруге мүмкіндік береді, бұл Фитптерді адамзатты күштірек түр ретінде мойындауға және адам «үйірінің» бөлігі болуға мәжбүрлейді. Соңғы сахнада Фитп басшысы арқасына жатып алып, бұрынғы тұтқын болған Доусонның кеудесіне аяғын қоюына рұқсат береді, бұл Фитптердің формалды капитуляциялау белгісі.

Уақыт шкаласы

1915 ж. шамасында: Чтаптиск Фитп ("Саяхатшы Отары") Альфа Центавриді Жерге қарай, "Туктун Флишитхи" ("Хабар жеткізуші") ғарыш кемесімен аттанады. 1919 жыл: Ұйықтағандар өлім ұйқысына кетеді. 1976 жылдың қыркүйегі: "Туктун Флишитхи" Күнді айналып, Сатурнға қарай маневр жасайды. 1976 жылдың қарашасы: "Туктун Флишитхи" Сатурнға жетеді. 1980 жылдың маусым айы: "Туктун Флишитхи" қайта жабдықталды. 1981 жылдың маусым айы: Фитптер "Фут" астероид колониясында орналасады. 1985 жылдың сәуірінде "Туктун Флишитхи" Жерге қарай сапар бастайды. 1985 жылдың мамыр айында Гавайидегі адам-астрономдар Жерге қарай бағытталған белгісіз ғарыш кемесін анықтайды. 1985 жылдың маусымы: Фитптің алғашқы шабуылы. Кинетикалық қару Жерде қиратушылық әсер туғызады, спутниктер құлатылады. Кеңес ғарыш станциясы "Космоград" жойылды, ал аман қалған жолаушылар тұтқындалды. 1985 жылдың шілдесі: Фитп Канзасқа шабуыл жасайды. Содан кейін "Джейхок соғыстары" басталады – ғарыштан қолдау көрсетілгенімен, Фитп күштеріне қарсы жүргізілген конвенциялық шабуыл, ол тез жеңіліске ұшырайды. Шамамен екі аптадан кейін американдықтар мен кеңестіктер бірігіп ядролық соққы береді, Фитп күштерін жеңіп, Канзастың көп бөлігін қиратады. 1985 жылдың тамызы: "Қадам". Фитптер "Аяқты" Үнді мұхитына тастайды. Цунамилер айналасындағы құрлықтарды қиратады, ал бүкіл планета тұзды жаңбырлармен жабылады. Үндістан дерлік жойылды, ал Фитп Африканың көп бөлігін сәтті басып алады. 1986 жылдың шілдесі: "Майклдың ұшуы", нәтижесінде Чтаптиск Фитп Уэс Доусонға ресми түрде тапсырылады.

Қабылдау

Kirkus Reviews "Әсте жоғары бағаланып, көбінесе толыққанды емес" деп түсіндірді. Романды бұрынғы Niven–Pournelle бірлескен туындыларына қарағанда "көбірек жалықтыратын және азырақ ойлы" деп бағалады, "қажетсіз" қосалқы сюжеттері мен "мыңдаған адамнан тұратын ауыр актерлік құрамы" бар екенін айтты, бірақ Фитп қоғамын "әсіресе жақсы жасалған" деп мақтады. Дейв Лэнгфорд Footfall-ды White Dwarf #71 үшін қарап, "Олардың кемшіліктері блокбастерлік кемшіліктер: қарқынға жетуге 100 бет керек, көптеген кейіпкерлер артық, ал мега-өлімдер бетке алып жазылмайды. [ ] Дегенмен, мен оның көп бөлігін екі рет оқыдым және адреналин таусылды" деді. Джеймс Николл оны "көп ұзақ романның орташалығы мен жалықтырушылығы" деді, кейіпкерлерді нашар бейнелегенін және астероидтың соққысының әсерін ғылыми тұрғыдан дұрыс емес көрсеткенін айтты, бірақ оның осы жанрдағы көптеген басқа туындылардан жақсы екенін мойындады және Фитпті бейнелегені үшін Нивенді мақтады. Footfall 1986 жылғы үздік роман үшін Hugo сыйлығына және 1986 жылғы үздік ғылыми-фантастикалық роман үшін Locus сыйлығына ұсынылды, сондай-ақ New York Times бестселлерлер тізімінде бірінші орынға ие болды.