1990 жылғы STS-36 ғарыш миссиясы

Кіріспе

1990 жылы қорғаныс министрлігі үшін американдық экипажбен ғарышқа ұшу.

STS-36 – NASA ғарыш айлағының миссиясы, оның барысында «Space Shuttle Atlantis» АҚШ қорғаныс министрлігі (DoD) үшін құпия жүк – ықтимал «Misty» барлау спутнигін орбитаға шығарды. STS-36 – шатл бағдарламасының жалпы саны бойынша 34-ші миссия, «Atlantis» үшін алтыншы ұшу және төртінші түнгі ұшырылым болды. 1990 жылдың 28 ақпанында Флорида штатындағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылып, 1990 жылдың 4 наурызында жерге қонды.

Экипаждың отыру орындары

Орынды таңдау, ұшыру, қону. 1–4 орын Ұшу палубасында. 5–7 орын Ортаңғы палубада. S1 Крейтон Крейтон S2 Каспер Каспер S3 Тюот Муллан S4 Хилмерс Хилмерс S5 Муллан Тюот.

Миссияның қысқаша мазмұны

Атлантис STS-36 миссиясы аясында 1990 жылдың 28 ақпанында 02:50:22 EST уақытында ұшырылды. Ұшыру бастапқыда 1990 жылдың 22 ақпанына жоспарланған, бірақ экипаж командирінің ауруы мен қолайсыз ауа райы салдарынан бірнеше рет кейінге жылдырылды. Бұл 1970 жылғы «Аполлон-13» ғарыш сапарынан кейін экипаж мүшесінің денсаулығына байланысты кейінге қалған алғашқы ғарыш миссиясы болды. 1990 жылдың 25 ақпанына белгіленген алғашқы ұшыру әрекеті, ұшу қауіпсіздігі компьютерінің істенуіне байланысты тоқтатылды. 1990 жылдың 26 ақпанына жоспарланған келесі әрекет те ауа райының нашарлығына байланысты тоқтатылды. 1990 жылдың 28 ақпанында сәтті ұшырылған миссия, 00:00 мен 04:00 EST аралығындағы құпия ұшыру уақытына сәйкес келеді. Бұл миссияның ұшыру салмағы құпия саналды. Ұшыру траекториясы осы ұшуға тән еді және миссияға 62,00° орбиталық бұрылысқа жетуге мүмкіндік берді – бұл оның жүк тасымалдайтын құрылғысының орбитасы, ал шаттл ұшуының қалыпты максималды бұрылысы 57,00° болды. «Ит аяғы» деп аталған бұл траекторияда «Атлантис» қалыпты ұшыру азимуты бойынша ұшып, су үстінен өткеннен кейін жоғары ұшыру азимутына маневр жасады. Бұл маневр көліктің тиімділігін төмендеткенімен, Кеннеди ғарыш орталығынан қажетті орбитаға жетудің жалғыз жолы болды (бастапқыда ұшу Калифорниядағы Ванденберг әуе күштері базасынан ұшыруға жоспарланған, бірақ 1989 жылы ондағы шаттл ұшыру құрылғылары тоқтатылғанша). Құрлық үстінен ұшуға тыйым салатын ұшу ережелері күштен шығарылды, траектория көлікті Кап Хатеррас, Кап Код және Канаданың кейбір аймақтары арқылы немесе жақын жерлерінен өткізді. Жүк тасымалдайтын құрылғы ұлттық қауіпсіздік үшін маңызды деп есептелді, сондықтан қалыпты ұшу ережелерінен бас тартты. Қорғаныс министрлігінің операциясы ретінде STS-36 миссиясының жүк тасымалдайтын құрылғысы ресми түрде құпия болып сақталады. STS-36 бір спутникті, сондай-ақ AFP 731 деп аталған спутникті ұшырды. Спутниктің орбитаға шығуынан кейін басқа да нысандар (1990 019C G) пайда болды деген хабарлар тарады. USA 53 – бұл Advanced KH 11 фотоэлектрлік барлау спутнигі, ол суреттерді алу үшін толыққанды цифрлық бейнелеу жүйесін пайдаланды. KH 11 спутниктерінің мөлшері мен пішіні «Хаббл» ғарыш телескопына ұқсас деп есептеледі, өйткені спутниктер ұқсас контейнерлерде тасымалданды және негізгі айналарының диаметрі шамалас болды. «Мисти» лақап атымен танылған USA 53 спутнигі 1990 жылдың қазан және қараша айларында әуесқой спутниктік бақылаушылар тарапынан қысқа мерзімге байқалды. Миссияда «Егжей-тегжейлі 469 екінші мақсаттың» негізгі бөлігі болған, ұшу кезіндегі радиациялық дозаны анықтау (IDRD) экспериментіне қатысқан адам бас сүйегі де ұшырылды. Бұл NASA/DoD бірлескен эксперименті ғарышқа ұшу кезінде радиацияның адам бас сүйегіне қалай енетінін зерттеу үшін жоспарланған. Әйел бас сүйегі тінді бейнелейтін пластик матрицаға орналастырылып, он қабатқа бөлінді. Сәулелену деңгейін әртүрлі тереңдікте тіркеу үшін бас сүйегінің қабаттарына жүздеген термолюминесцентті дозиметрлер орнатылды. Бұл эксперимент, сондай-ақ STS 28 және STS 31 миссияларында да қолданылды, үш ұшудың барлығында шаттлдың ортаңғы палубасындағы шкафтарда орналастырылды және әртүрлі орбиталық бұрылыстардағы сәулелену деңгейін тіркеді. «Атлантис» 1990 жылдың 4 наурызында 10:08:04 PST уақытында Калифорния штатындағы Эдвардс әуе күштері базасында 23-ші ұшу жолағына қонды, осылайша STS-36 миссиясы аяқталды. Шаттл 15:00 шамасында PST уақытында Mate Demate Device құрылғысына сүйретілді. Миссиядан кейін қалдықтарды тазалаған команда шаттлдың жылудан қорғау жүйесінің (ЖҚЖ) тақтайшаларында 62 соққыны санады. Тақтайша инженерлері бір ғана тақтайшаны ауыстыру қажет екенін хабарлады. Тежегіштер мен шиналар қалыпты жұмыс істеді. Оң жақ негізгі қону тірегінің дөңгелек ұңғымасында, сұйық сутегі ажырату қуысында және екі негізгі қозғалтқыштың айналасында гидравликалық сұйықтықтың тамшылары байқалды.

Atlantis launched on the STS 36 mission on February 28, 1990, at 2:50:22 EST. The launch was originally set for February 22, 1990, but was postponed repeatedly due to the illness of the crew commander and poor weather conditions. This was the first time since Apollo 13 in 1970 that a crewed space mission was affected by the illness of a crew member. The first rescheduled launch attempt, set for February 25, 1990, was scrubbed due to a range safety computer malfunction. Another attempt, set for February 26, 1990, was scrubbed due to weather conditions. The successful launch on February 28, 1990, was set for a classified launch window, lying within a launch period extending from 00:00 to 04:00 EST. The launch weight for this mission was classified. The launch trajectory was unique to this flight, and allowed the mission to reach an orbital inclination of 62.00°, the deployment orbit of its payload — the normal maximum inclination for a shuttle flight was 57.00°. This so called "dog leg" trajectory saw Atlantis fly downrange on a normal launch azimuth, and then maneuver to a higher launch azimuth once out over the water. Although the maneuver resulted in a reduction of vehicle performance, it was the only way to reach the required deployment orbit from Kennedy Space Center (originally, the flight had been slated to launch from Vandenberg Air Force Base in California, until the shuttle launch facilities there were mothballed in 1989). Flight rules that prohibited overflight of land were suspended, with the trajectory taking the vehicle over or near Cape Hatteras, Cape Cod, and parts of Canada. The payload was considered to be of importance to national security, hence the suspension of normal flight rules. As a Department of Defense operation, STS 36's payload remains officially classified. STS 36 launched a single satellite, also described as AFP 731. Other objects (1990 019C G) reportedly appeared in orbit following its deployment. It was reported that USA 53 was an Advanced KH 11 photo reconnaissance satellite, using an all digital imaging system to return pictures. KH 11 satellites are believed to resemble the Hubble Space Telescope in size and shape, as the satellites were shipped in similar containers, and had comparable primary mirror diameters. USA 53, nicknamed "Misty", was tracked briefly by amateur satellite observers in October and November 1990. The mission marked another flight of an human skull, which served as the primary element of "Detailed Secondary Objective 469", also known as the In flight Radiation Dose Distribution (IDRD) experiment. This joint NASA/DoD experiment was designed to examine the penetration of radiation into the human cranium during spaceflight. The female skull was seated in a plastic matrix, representative of tissue, and sliced into ten layers. Hundreds of thermo luminescent dosimeters were mounted in the skull's layers to record radiation levels at multiple depths. This experiment, which also flew on STS 28 and STS 31, was located in the shuttle's mid deck lockers on all three flights, recording radiation levels at different orbital inclinations. Atlantis landed at 10:08:04 PST on March 4, 1990, at Edwards Air Force Base, California, on runway 23 ending the STS 36. The orbiter's rollout distance was Atlantis was towed to the
Mate Demate Device by around 15:00 PST. About 62 impacts in the shuttle's Thermal Protection System (TPS) tiles were counted by the debris team after the mission. Tile engineers reported that only one tile required replacement. The brakes and tires performed nominally. Drops of hydraulic fluid were observed in the right main landing gear wheel well, the liquid hydrogen disconnect cavity and possibly around two of the main engines.

Миссияның белгісі

Белгідегі отыз алты жұлдыз ғарыш көлігі жүйесінің миссиялық тізбегіндегі ұшу нөмірін көрсетеді; сонымен қатар жұлдыздар стильделген американдық тудың бөлігін құрайды, ол американдық ұлттық құсы – ақбас бүркіттің суретінің фоны болып табылады.