Кіріспе

Діни киім, діни киім.

Коп (pluviale ("жаңбыр жамылғысы") немесе cappa ("каппа")) – алдыңғы жағы ашық және көкірек тұсында лентамен немесе қысқышпен бекітілетін литургиялық ұзын мантия немесе плащ. Ол кез келген литургиялық түсте болуы мүмкін. Копты Англикан шіркеуінің кез келген дәрежедегі дін қызметкерлері және белгілі бір жағдайларда рұқсат алған мирян дін қызметкерлері кие алады. Егер оны епископ киетін болса, көбінесе митрамен бірге тағылады. Қысқыш, көбінесе әсем әшекейленген, морс деп аталады. Көркем өнерде періштелер жиі коп киген күйінде бейнеленеді, әсіресе ерте Голланд суреттерінде.

Тарих

Алғашқы кезде діни қызметкерлер киген кебіннің сипаты көп өзгерген жоқ. Ол жартылай дөңгелек пішінде немесе басқа материалдан жасалатын. Екі киім де православиелік фелонионға ұқсас. Қазіргі копелерде капот жоқ. Кейбір ерте үлгілерде үшбұрышты капот болған, ол процессия кезінде басты қорғау үшін жасалған, бірақ уақыт өте келе ол қалқан тәрізді кестемен ауыстырылды, кейде шеттері немесе шашақтарымен әшекейленген. 8-9 ғасырлардағы суреттерде бейнеленген ерте шашубльдерде капот стилі бар, бұл шашубль мен копенің ортақ тегі болғанын көрсетеді. Галлияда кукулла (капюшон) деп аталатын нәрсе Кассинес монахтары үшін каппа деп аталғаны анықталды. Бұл сөз Алькуиннің хаттарында да бірнеше рет кездеседі. Алькуин өзіне жіберілген казуланы әрқашан миссада киюді ниеттенгенін екі рет айтқан, бұл сол кездегі мұндай киімдер материалдары мен құрылысы бойынша ерекше литургиялық емес екенін, бірақ олар иесінің таңдауы бойынша ғибадатханаға арналғанын, оны кәдімгі киімі ретінде де қолдануға болатынын көрсетеді. Казуланың литургиялық мамандану процесі салыстырмалы түрде ертерек аяқталды, ал тоғызыншы ғасырдың соңына дейін казула жасаушы өз еңбегін миссалық киімге немесе күнделікті сыртқы киімге арнағанын жақсы білген болуы мүмкін. Бірақ каппа немесе копе жағдайында бұл мамандану кезеңі әлдеқайда кейінірекке созылды. 801 жылы Сент-Рикьердегі инвентаризацияда кездесетін екі жүз каппа немесе копе, 831 жылы олардың саны 377-ге дейін өсті, олар жай ғана шапандар деп саналды, көбінесе қарапайым материалдан жасалған және жалпы киімге арналған. Олардың хорға қолданылуы, әсіресе қыс мезгілінде, діни қызметте әдептілік пен салтанаттылықты арттырады деп есептелген болуы мүмкін. 831 жылы Сент-Рикьер шотының бірі қоңыр түсті және алтынмен кестеленген деп айтылған. Бұл, әрине, билеушінің кигенін білдіреді, бірақ оның әлі де киелі киім ретінде қарастырылғанын дәлелдей алмайды. Шын мәнінде, Эдмунд Бишоптың тұжырымдарына сәйкес, ол дәлелдерді бірінші болып мұқият тексерген, тек он екінші ғасырда ғана бай материалдан жасалған копе шіркеудің рәсімдерінде кеңінен қолданыла бастады, сол кезде ол канторлардың ерекше киімі ретінде қарастырылды. Дегенмен, сол кезде де киіміне сәнді копе киген діни қызметкерлердің кез келгені, тіпті шашын қырқызуға дайын болған адам да кие алатын. "Каппа-скиссаның орнына, сол тігілмеген копе орта ғасырдың соңында синодтар мен жарлықтарда дін қызметкерлеріне қайта-қайта бұйырылды".

Католик шіркеуі

Осының барлық түрлі формаларында плащ (коп) өзінің мәні мен пішінін едәуір өзгерткен жоқ. Плащ – діни қызметкерлердің барлық дәрежесінде литургиялық шараларда киетін киім, бірақ ол діни қызметкер мен оның қасиетті қызметшілері қасиетті жаралыны тойлау кезінде ешқашан киілмейді. Паптық жоғары жаралыда плащты "көмекші діни қызметкер" – жаралыны өткізетін епископқа көмектесетін діни қызметкер – киеді. Сарум рәсімінде хор мүшелеріне де әр түрлі уақытта плащ (коп) тағайындалған. 30 қараша 1952 жылғы жарлық cappa magna-ның ұзындығын шамамен жартысына дейін қысқартуды бұйырды. 1969 жылғы "Кардиналдардың, епископтардың және кіші прелаттардың киімдері, атақтары және гербтері туралы нұсқаулықта" былай делінген:

cappa magna, әрқашан күміссіз, енді міндетті емес; оны тек Римнен тыс жерлерде, өте ерекше салтанатты жағдайларда ғана қолдануға болады. Ол 1969 жылға дейінгі литургиялық кітаптарға сәйкес тойлауларда ғана қолданылады, мысалы, 2009 жылы Мәсіх Патшасының Жоғарғы Діни қызметкері институтының диакондары тағайындалған кезде. Иерусалимнің латын патриархы күміспен астарланған қысқы каппаны қолданады, өйткені ол 1852 жылғы Османдық фирманы – қасиетті жердегі діни орындарға қамқорлық жасайтын әртүрлі діни топтар арасындағы нәзік қарым-қатынасты реттейтін күрделі және өзгермейтін ережелерге бағынады. Бұл аномалия ең айқын Рождество қарсаңында Бейтлехемдегі түн ортасындағы жаралы кезінде көрінеді.

Англикандық Қауымдастық

Англия шіркеуінің ең алғашқы «Ортақ дұғалар кітабында» жамылғыны пайдалануды жалғастыру көзделген. 1549 жылғы ағылшын реформасынан кейінгі «Дұғалар кітабында» қасиетті тағам кезінде дін қызметкері «киім немесе жамылғы» киюі керек екені нақты көрсетілген. Әсіресе ағылшын кафедральдық соборларында дін қызметкерінің немесе епископтың қасиетті тағам кезінде жамылғы киюі жиі кездесетін. Қазіргі Англикан қауымдастығында жамылғы киюге болады. Оқырмандар сияқты мирян дін қызметкерлеріне белгілі жағдайларда жамылғы киюге рұқсат етіледі, сондай-ақ дін қызметкерлері үшін епархиялық шараларда жамылғы кию дәстүрі бар. Кентберри архиепискобы монархтың тәж кию рәсімі кезінде жамылғы киеді. Елизавета II Вестминстер аббаттығының канондарына тәж кию сыйлығы ретінде әсем жамылғылар жиынтығын сыйға берді.

Лютерандық конфессиялар

Көптеген лютеран дінге жататын шіркеулерде көпек әдетте тек процессиялар мен Құдай қызметтерінде (таңғы және кешкі дұғалар) киіледі. Америкадағы Евангелистік лютеран шіркеуінде епископ, қасиетті тамақтандыру рәсімін басқармайтын кезде көпек киеді. Норвегия және Дания шіркеулерінде көпек тек епископтардың пайдалануына арналған. Лютеран шіркеуінің дін қызметкерлері оны жиі кимейді, бірақ соңғы онжылдықтарда оның қолданылуы артқан. Швеция шіркеуінде епископтар көпекті митра, скипетр және кеуде кресімен бірге үнемі киеді. Көпек дін қызметкерлері үшін де салтанатты және рәсімдік жағдайларда, мысалы, крещение, үйлену және жерлеу рәсімдерін өткізгенде киілуі мүмкін. Епископтар мен дін қызметкерлері көпекті евхаристиялық киім ретінде кимейді, оның орнына екеуіне де альба тағайындалады.

Университеттер

Кембридж университетінің академиялық киімінің бір бөлігі ретінде, ақ түсті жүнмен жиектелген, ішкі жағы жүнмен астарланған және кең жағалы каппа клауза деп аталатын, қызыл түсті өте жұқа матадан тігілген шапан қолданылады. Бұл шапан бұрын діни ғылым докторының ресми киімі болған, бірақ қазір вице-канцлер дәреже тағайындаған кезде киетін ресми киімге айналған. Профессорлар, дипломдық комиссия төрағалары мен олардың орынбасарлары жоғары докторлық дәреже алуға үміткерлерді ұсыну кезінде де осындай шапан киеді. Кейп киімі қолданылатын тағы бір орын – Оңтүстік университеті (АҚШ), онда шапан шеті жүнмен әшекейленген.