Кіріспе
Ресейлік инженер-электрик Павел Николаевич Яблочков (кейде Яблочкофф деп те жазылады; Павел Николаевич Яблочков; 14 қыркүйек 1847 [е.с. 2 қыркүйек 1847] – 31 наурыз 1894 [е.с. 19 наурыз 1894]) – ресейлік инженер-электрик, кәсіпкер және Яблочков шамның (электрлік көміртекті доға шамның бір түрі) және трансформатордың ойлап табушысы.
Pavel Nikolayevich Yablochkov (also transliterated as Jablochkoff; Павел Николаевич Яблочков; September 14 1847 [O. S. September 2 1847] – March 31 1894 [O. S. March 19 1894]) was a Russian electrical engineer, businessman and the inventor of the Yablochkov candle (a type of electric carbon arc lamp) and the transformer.
Өмірбаян
Яблочков 1866 жылы Николаев инженерлік институтын, қазіргі әскери инженерлік техникалық университетті (Ресейлік әскери инженерлік техникалық университеті) және 1869 жылы Санкт-Петербургтегі техникалық гальваникалық мектепті әскери инженер ретінде бітірді. Әскерде қызметтен кейін Яблочков 1873 жылы Мәскеуге көшіп келді, онда ол Мәскеу-Курск темір жолындағы телеграф кеңсесінің басшысы болып тағайындалды. Ол электр жарығы, электр машиналары, гальваникалық элементтер мен аккумуляторлар саласындағы болашақ өнертабыстарының негізін қалау үшін электр техникасы бойынша шеберхана ашты. Яблочковтың маңызды өнертабысы – доғалы шамның алғашқы моделі, ол вольталық доғаны басқару үшін реттегіш қажет ететін бәсекелес шамдардың механикалық күрделілігін жойды. Ол сол жылы Парижге барды, онда "электр шамның" өнеркәсіптік үлгісін жасады (француздық патент № 112024, 1876). Парижде ол доғалы жарық идеясын Zénobe Gramme тұрақты ток динамоларымен жабдықталған, бір фазалы ауыспалы токпен қамтамасыз ететін инвертормен жабдықталған электр жарығының толық жүйесіне дамытты. Яблочков жүйесі алғаш рет 1877 жылдың қазан айында Лувр дүкендерінің Халле-Маренгосында алты Яблочков шамдарымен жарыққа шықты. 1880 жылға қарай жүйе 120 шамға дейін өсті, 84 шам бір уақытта 100 ат күші бар бу машинасымен қуатталды және екі жарым жыл бойы әр түнде жұмыс істеді. Ол Авеню дель Операның жарты миль (0,8 км) ұзындығында, Place du Théâtre Français (қазіргі André Malraux алаңы) және Place de l'Opéra төңірегінде 64 доғалы шам орнатуға жетті. Ол алғаш рет 1878 жылдың ақпан айында жарыққа шықты. Яблочков шамдарына жоғары кернеу қажет болды, көп ұзамай тәжірибешілер доғалы шамдарды 7 миль (11 км) тізбекте қуаттауға болатынын хабарлады. Яблочков шамдары Лонтин Серрин реттегіш доғалы шамдарынан артық болды, олардың әрқайсысына жеке Грамм генераторы қажет болды. 1880 жылдан бастап Париж ипподромындағы 20 Серрин шамдары, 20 генератормен қуатталған, 68 қосымша Яблочков шамдарымен ауыстырылды, бұл екі жылдық оң тәжірибеге негізделген, 60 шам тек үш генератормен қуатталды. Осы модель қазіргі заманғы беру және тарату жүйелерінің негізі болды. Патентте айтылғандай, мұндай жүйе "бір электр қуатының көзінен әртүрлі жарық интенсивтілігі бар бірнеше жарық приборларын жеке-жеке қамтамасыз етуге мүмкіндік берді". 1879 жылы Яблочков "Электр жарық компаниясын, П.Н. Яблочков өнертабы және серіктестері" және Петербургте электр зауытын құрды, ол кейін әскери кемелер мен фабрикалар үшін жарық шығаратын болды. Оның доғалы шамдарына халықаралық бәсекелестік болды. Олардың қызмет ету мерзімі бір жарым сағатты құрады, ал Чарльз Ф. Бруштің шамдары екі есе ұзақ қызмет етті. 1880-жылдардың ортасынан бастап Яблочков электр энергиясын өндіру мәселелерімен көбірек айналысты. Ол қазіргі заманғы индуктордың көптеген ерекшеліктеріне ие "магниттік динамоэлектр машинасы" құрастырды. Яблочков отын энергиясын электр энергиясына айналдыру бойынша кең ауқымды зерттеулер жүргізді, сілтілік электролитті гальваникалық элемент ұсынды және регенеративті элемент (автоаккумулятор деп аталатын) жасады. Яблочков Ресейдегі (1880 және 1882) электр көрмелеріне, Париж (1881 және 1889) және Электриктердің бірінші халықаралық конгресіне (1881) қатысты. Көрме мен конгреске қатысқаны үшін француздық Құрмет легионы орденімен марапатталды.
Жеке өмір
Яблочков белсенді масон болды. 1876 жылы ол Шотландиялық ритуалдың Франциядағы Жоғарғы Кеңесіне қабылданды. Париждегі үш ложаның "Құрметті Басшысы" болғаннан кейін, 1887 жылдың 25 маусымында Жоғарғы Кеңес қарастырысында "Космос" атты жаңа ложа құрды. Осы арқылы ол Париждегі жас және бай орыс эмигранттарын ложаға тартуды жоспарлады. Оның ложасының мүшесі Максим Ковалевский болды, ол кейіннен Ресейде масондықты қайта жандандыруға және Ресей халықтарының Ұлы Шығысын құруға дайындық жұмыстарын жүргізуге көмектесті.
Мұра
1947 жылы КСРО электртехника саласындағы ең үздік жұмыстар үшін Яблочков атындағы сыйлықты тағайындады. Айдың Яблочков кратері оның құрметіне аталған.