Электр тогының соққысынан өлім және жарақаттар

Кіріспе

Электр тогынан өлім немесе жарақаттану

Электр тогынан өлім – денеден өткен электр тогының әсерінен туындаған өлім немесе ауыр жарақат. Бұл сөз "электро" және "атқару" деген сөздерден құралған, бірақ ол кездейсоқ өлім жағдайларында да қолданылады. "Электрлік жазалау" термині 1889 жылы АҚШ-та алғашқы электр орындығы қолданысқа енгенге дейін пайда болды және бастапқыда тек электр орындығы арқылы жазалауды білдірді, басқа электр тогынан болған өлімдерді емес. Бірақ, электр тогының соққысынан туындаған соттан тыс өлімдерді атау үшін ағылшын тілінде басқа сөз болмағандықтан, "электрлік жазалау" термині жаңа коммерциялық электр қуатынан болатын электр тогынан туындаған барлық өлім жағдайларын сипаттау үшін қолданыла бастады.

Шығу тегі

1746 жылы Нидерландыда Питер ван Мусшенбруктың зертханалық көмекшісі Андреас Кунейс Лейден банкасымен жұмыс істеп жатып күшті соққы алды, бұл адам жасаған электр тогынан туындаған алғашқы жарақат болып тіркелді. 19 ғасырдың ортасына қарай, жоғары кернеулі электр жүйелері театр сахналарын және маяктарды жарықтандыру үшін қолданыла бастады, бұл 1879 жылы Францияның Лион қаласындағы сахна шеберінің 250 вольттық сымға тиюінен болған алғашқы қазаға әкелді. 1880 жылдан кейін кеңінен тараған аркалық шамдарға негіделген көше жарықтандыру жүйелері (сол кезде 3000 вольттан жоғары кернеумен жұмыс істеген) осы жоғары кернеулі сымдарға тию нәтижесінде көптеген адамдардың өліміне себеп болды – бұл құрбанға ешқандай із қалдырмай, бірден өлім жазасын беруге ұқсас, ерекше жаңа құбылыс еді. Осының нәтижесінде 1890 жылдардың басында АҚШ-тың Нью-Йорк штатында электр орындығы арқылы өлім жазасын беру ресми түрде бекітілді, бұл асылуға қарағанда гумандырақ балама деп есептелді. 1881 жылы Нью-Йорк штатының Буффало қаласында жоғары кернеулі аркалық жарық жүйесінен туындаған өлімнен кейін Альфред П. Саутвик осы құбылысты сотталған қылмыскерлерді өлімге жіберудің құралы ретінде пайдалануға тырысты. Тіс дәрігері Саутвик өзінің құрылғысын тіс дәрігерлік креслоның үлгісінде жасады. Келесі тоғыз жыл Саутвик тарапынан насихаттаумен, Нью-Йорк штатының Джерри комиссиясының (оны Саутвик та құрамына кірген) электр арқылы өлім жазасын беруді ұсынуымен, 1888 жылдың 4 маусымындағы заңның қабылдануымен және 1889 жылдың 2 қаңтарында осы заңның штаттық өлім жазасының түрі ретінде бекітілуімен, сондай-ақ қолданылатын әдістің егжей-тегжейін нақтылау үшін дәрігерлер мен заңгерлерден құралған тағы бір штаттық комиссия құрылуымен өтті. Электр орындығын қабылдау 1889 жылы Томас Эдисонның тұрақты ток жүйесі мен өнеркәсіпші Джордж Вестингхаусқа тиесілі айнымалы ток жүйесі арасындағы «тоқтар соғысына» араласты. Сол жылы AC-ге қарсы белсенді Гарольд П. Браун комиссияға кеңесші болып тағайындалды. Браун, Эдисон Электрик және Вестингхаусқа қарсы басты бәсекелес Томсон-Хьюстон Электрик компаниясының көмегімен және кейде келісімдер арқылы, орындықты қуаттандыру үшін айнымалы токтың қабылдануын қамтамасыз етуге ұмтылды, бұл AC-ді қоғамдық қауіп ретінде және «атқыштардың тогы» ретінде көрсетуге бағытталған әрекет болды.

In the Netherlands in 1746 Pieter van Musschenbroek's lab assistant, Andreas Cuneus, received an extreme shock while working with a leyden jar, the first recorded injury from human made electricity. By the mid 19th century high voltage electrical systems came into use to power arc lighting for theatrical stage lighting and lighthouses leading to the first recorded accidental death in 1879 when a stage carpenter in Lyon, France, touched a 250 volt wire. The spread of arc light–based street lighting systems (which at the time ran at a voltage above 3,000 volts) after 1880 led to many people dying from coming in contact with these high voltage lines, a strange new phenomenon which seemed to kill instantaneously without leaving a mark on the victim. This would lead to execution by electricity in the electric chair in the early 1890s as an official method of capital punishment in the U. S. state of New York, thought to be a more humane alternative to hanging. After an 1881 death in Buffalo, New York, caused by a high voltage arc lighting system, Alfred P. Southwick sought to develop this phenomenon into a way to execute condemned criminals. Southwick, a dentist, based his device on the dental chair. The next nine years saw a promotion by Southwick, the New York state Gerry commission (which included Southwick) recommending execution by electricity, a June 4, 1888 law making it the state form of execution on January 2, 1889, and a further state committee of doctors and lawyers to finalize the details of the method used. The adoption of the electric chair became mixed up in the "war of currents" between Thomas Edison's direct current system and industrialist George Westinghouse's alternating current system in 1889 when noted anti AC activist Harold P. Brown became a consultant to the committee. Brown pushed, with the assistance and sometimes collusion of Edison Electric and Westinghouse's chief AC rival, the Thomson Houston Electric Company, for the successful adoption of alternating current to power the chair, an attempt to portray AC as a public menace and the "executioners' current".

Этимология

1889 жылғы мамыр айында Нью-Йорк штаты алғашқы қылмыскерін, көше саудагері және кісі өлтіруші деп танылған Уильям Кеммлерді, өлім жазасының жаңа түрінде атқа жазалауға үкім шығарды. Электр тогы арқылы жазалаудың жаңа түрін сипаттауға тырысқан таблоидтар «электро» және «атқа жазалау» сөздерінен жасалған «электрокуция» деген сөзді қолдана бастады. Бұл адамдар қарастырып жатқан жалғыз сөз таңдауы емес еді. The New York Times газетінің редакциондық бағанында «Westinghoused» (қолданылатын Westinghouse Electric айнымалы ток жабдықтарынан кейін), «Gerrycide» (электр креслосын қабылдауды ұсынған Нью-Йорк штатының өлім жазасы комиссиясын басқарған Элбридж Томас Джерриден кейін) және «Browned» (айнымалы токқа қарсы белсенді Харольд П. Брауннан кейін) сияқты сөздер келтірілген. Томас Эдисон «динаморт», «амперморт» және «электроморт» сөздерін ұсынды. The New York Times газеті «электрокуция» сөзін ұнатпады, оны «білімі жоқтардың мақтанышпен талпынуымен» алға жылжытылған деп сипаттады.

Медициналық аспектілер

Фиш пен Геддс: "20 мА токқа тию өлімге әкелуі мүмкін" деп мәлімдейді. Денеден электр тогының өтуі денсаулыққа қауіпті, бұл кернеутен ғана емес, токтың күшіне және оның қанша уақыт бойы ағуына байланысты. Дегенмен, дене арқылы үлкен ток өтуі үшін жоғары кернеу қажет. Бұл терінің құрғақ болғандағы жоғары қарсылығына байланысты, сондықтан ток өткізу үшін жоғары кернеу талап етіледі. Соққының қауірлығы токтың тіршілікке қажет ағза арқылы өтуіне де байланысты. Жүректің тоқтауына жеткілікті ток берген кез келген соққы өлімге алып келуі мүмкін. Төмен ток (70–700 мА) көбінесе жүректе фибрилляцияны тудырады, оны дефибриллятормен емдеуге болады, бірақ көмек келмесе, көбінесе өлімге соқтырады. Дене бетіне 30 мА айнымалы ток немесе 300–500 мА тұрақты ток тигенде де фибрилляция туындауы мүмкін. Күшті ток (> 1 А) күйік пен жасушалық зақымдану арқылы қайтымсыз зақымдарға әкеледі.