Кіріспе

Түркия облысы

Тарих

Қазба жұмыстары Чорум ауданының палеолит, неолит және кальколит дәуірінің 4-ші кезеңінде мекенделгенін көрсетеді. Осы кезеңдерге қатысты қалдықтар Бююк Гюллюдже, Эскияпар және Кушсарайда табылды. Кейін Чорум және оның төңірегі хеттердің билігінде болды. Боғазкөле ауданында Анатолиядағы ең маңызды хеттік орындарының бірі – ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген Хаттуса орналасқан, ол б.з.б. 1700 жылдан б.з.б. 1200 жылға дейін Хет империясының астанасы болды. Басқа маңызды хеттік орындарға Язилыкая және Алачахөйүктегі ашық аспандағы храмдар, патшалық қабірлер және Боғазкөйдегі қазба жұмыстары кіреді, оның ішінде хеттер мен ежелгі египеттіктер арасындағы сауда байланыстарын дәлелдейтін тақташалар бар. Кейінірек, фригиялықтар сияқты басқа өркениеттер де осы жерге келді және олардың іздері Чорумның солтүстігіндегі Пазарлыда қалды. Фригиялықтардан басқа, киммерийліктер, мидиялықтар, парсылықтар, галаттар, римдіктер, византиялықтар, сельжук түркілері, данишмендтер, моңғол империясы (илханаттар), эретнидтер, Кади Бурхан әд-Дин және, ақырында, Осман империясы да осы жерге келді. Хеттік археологиялық ескерткіштерімен қатар, провинцияда сельжук және Осман кезеңдеріне жататын көптеген қамалдар, көпірлер мен мешіттер сақталған. 1980 жылы Ұлтшыл қозғалыс партиясының белсенділері алеви түркі азшылығына қарсы Чорум қырғынын жасады, нәтижесінде 57 адам қаза тауып, 200-ден астам адам жарақаттанды.

География

Чорум провинциясы – таулар мен жоғары платолардың қосылған аймағы. Оның бір бөлігін Кызылырмак және Ешильырмак өзендері суарады. Облыста қалалар мен кенттерден жаяу серуендеуге және экскурсияларға арналған көптеген тартымды жоғары жайылымдар мен таулар бар. Чорум сондай-ақ Жердің географиялық орталығы деп белгілі. 2003 жылы Холгер Айзенберг жоғары ажыратымды ETOPO2 жаһандық цифрлық биіктік моделін (DEM) қолданып, әр 2' (экваторға жақын 3,7 км) дерек нүктелерімен қайта есептеу жүргізіп, Түркияның Чорум аймағында 40°52′N 34°34′E координаталарын анықтады (Анкарадан солтүстік-шығысқа қарай 180 км), бұл Вудстың есептеуін растады. Ай қаңтар ақпан наурыз сәуір мамыр маусым шілде тамыз қыркүйек қазан қараша желтоқсан Орташа ең жоғары °C 4,2 6,5 11,5 17,4 21,8 25,6 28,9 29,1 25,6 19,5 12,1 6,0 Орташа ең төмен °C 4,3 3,8 1,1 3,7 7,0 9,8 12,1 12,0 8,7 4,7 0,3 2,3 дереккөз: www.meteor.gov.tr

Халық саны

Ауданның халық статистикасы Аудан 1831* 1849 1893 1907 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2007 Чорум 10.075* 49.057 80.973 60.752 88.056 118.536 144.569 168.985 189.748 221.699 Алача 26.787 46.444 54.315 56.657 56.724 53.403 53.193 Баят 22.836 27.078 31.957 36.294 30.574 Боғазқале 9.973 8.190 Додурга 13.550 10.439 Искилип 11.450* 43.442 43.271 52.362 53.722 66.611 55.618 67.434 72.569 52.569 45.327 Каргы 31.564 32.261 31.247 26.762 20.388 Лачин 11.960 9.425 Межитөзү 31.928 36.752 44.319 34.598 35.496 34.911 31.246 26.064 Оғұзлар 11.154 9.083 Ортакөй 9.580 11.016 12.420 13.073 11.820 Османджық 4.349* 17.639 29.473 29.184 33.494 42.960 53.849 63.018 52.490 53.758 Сүңүрлү 67.607 39.793 40.405 62.429 76.382 90.006 100.000 88.327 80.840 Уғурлудағ 18.111 16.265 Барлығы 202.601 247.602 341.353 446.389 518.366 571.831 608.660 597.065 ( ) белгісімен көрсетілген мәліметтер – аудан аудан болғанға дейінгі кезеңдер.