Кіріспе

Өлімнің символдары туралы шолу. Өлімнің символдары – түрлі мәдениеттерде, діндерде және қоғамдарда өліммен байланысты мотивтер, суреттер мен түсініктер.

Суреттер

Өлімді бейнелеу үшін әртүрлі суреттер қолданылады; олар өлі денелер мен олардың бөліктерінің тікелей бейнелеуінен бастап, уақыттың жылдам өтіп, барлық адамдар өлшектігі туралы ишараларға дейін жетеді. Адам бас сүйегі – көптеген мәдениеттер мен діни дәстүрлерде кездесетін өлімнің айқын және жиі кездесетін символы. Адам қаңқалары, кейде жануарлардың қаңқалары мен бас сүйектері де өлімнің тікелей бейнесі ретінде қолданылуы мүмкін; Қазақорманның (Grim Reaper) дәстүрлі бейнесі – қара капюшонды, орақ ұстаған қаңқа – осындай символизмнің бір түрі. Қазақорманның өзінде қаңқа шіріген денені білдіреді, ал киімі дін қызметкерлерінің жерлеу рәсімдерін өткізгенде киетін киімнің символы болып табылады. Бас сүйектің де маңызы зор, себебі ол адам өлгеннен кейін танылатын жалғыз белгісі болып қалады. Еуропалықтар сонымен қатар табыттар мен зираттарды қайтыс болған адамның байлығы мен мәртебесін көрсету үшін пайдаланған, бұл тірілерге де, өлгендерге де еске салғыш болған. Яғни, өлімнің сөзсіздігін көрнекті немесе символдық түрде еске түсіру. Сағаттар, құм сағаттары, күн сағаттары және басқа да уақыт өлшегіштер уақыттың өтіп бара жатқанын еске салады. Қабір немесе мазардың символы, әсіресе көрнекті немесе ерекше жерде орналасқан, өлімді бейнелеу үшін қолданылуы мүмкін, мысалы, Николас Пуссеннің «Et in Arcadia ego» деген атақты картинасындағыдай. Өмірден кейінгі өмірдің суреттері де өлімнің символы болып табылады. Мұнда, ежелгі египеттіктер өлгендердің өмірін егжей-тегжейлі суреттер түрінде бейнелеген. Христиандық халықтық дінде өлгендердің рухтары көбінесе қанатты періштелер немесе періштеге ұқсас жаратылыстар ретінде бейнеленеді, олар бұлттардың арасында мекендейді; мұндай өмірден кейінгі өмірдің бейнесі өлімнен кейінгі өмірді күлкілі түрде бейнелейтін суреттерде жиі қолданылады. Индустар да аза тұту мен жерлеу кезінде ақ киім киеді. Виктория дәуірінде қарадан басқа күлгін және сұр түстер де аза түстері деп есептелген. Сонымен қатар, Аян кітабының 6-тарауында Өлім төрт аттының бірі ретінде бейнеленеді және ол ақ түсті атқа мінген.