Кіріспе

Аристотельдің логика бойынша алты еңбегінің стандартты жинағы – Аристотельдің логика бойынша еңбектері. Органон (Ὄργανον, "құрал, мүше, орган" деген мағынаны білдіреді) – Аристотельдің логикалық талдау және диалектика бойынша алты еңбегінің стандартты жинағы. Органон атауын Аристотельдің ізбасарлары, перипатетиктер берген, олар логиканың философияның "құралы" екенін стоиктерге қарсы қорғады. Аристотель өзінің логикалық еңбектерін атағанда ешқашан "Органон" атауын қолданбаған. М. Бартеломей Сент-Илаирдің сөзіне сәйкес, бұл кітап 15-шы ғасырға дейін "Органон" деп аталмаған, ал трактаттар, шамамен, Андроник Родосскийдің заманында бір томға жиналған; ал оны 6-шы ғасырда Боэций латын тіліне аударған. Категориялар (лат. Categoriae) – Аристотельдің барлық нәрсенің 10 түрлі жіктелуін енгізеді: зат, мөлшер, сапа, қатынас, орын, уақыт, қалпы, жағдай, әрекет және құбылыс. Түсіндіру туралы (лат. De Interpretatione) – Аристотельдің ұғым және пікір туралы түсінігін, сондай-ақ оң, теріс, жалпы және жеке пікірлер арасындағы түрлі қатынастарды ұсынады. Аристотель 7-тарауда және 8-тараудағы қосымшасында қарсылықтар квадратын немесе Апулей квадратын талқылайды. 9-тарау болашақ мүмкіндіктер мәселесімен айналысады. Алдыңғы аналитика (лат. Analytica Priora) – оның силлогизм әдісін (логика терминін қараңыз) енгізеді, оның дұрыстығын дәлелдейді және индуктивті қорытындыны талқылайды. Posterior Analytics (лат. Analytica Posteriora) – анықтама, дәлелдеу, индуктивті ойлау және ғылыми біліммен айналысады. Тақырыптар (лат. Topica) – дұрыс аргументтер құру мәселелерін және нақты емес, бірақ ықтимал қорытындыларды қарастырады. Осы трактатында Аристотель кейін Порфирий және схоластикалық логиктер талқылаған предикаттар туралы айтады. Софистикалық жаңылысулар туралы (лат. De Sophisticis Elenchis) – логикалық қателіктерді қарастырады және Аристотельдің риторика туралы трактатына маңызды сілтеме береді. Латындық схоластикалық дәстүріндегі Органон тек жоғарыда аталған алты еңбектерді қамтиды, ал араб ортағасырлық әлеміндегі тәуелсіз қабылдануында осы еңбектер тізіміне Аристотельдің "Риторикасы" мен "Поэтикасы" да қосылған.

Ықпал

Органон Аристотельдің Лицейде құрған мектебінде қолданылған, ал еңбектердің кейбір бөліктері логика бойынша лекцияның жоспары сияқты көрінеді. Аристотельдің өлімінен кейін оның баспагерлері (мысалы, Андроник Родосский б.з.д. 50 жылы) осы еңбектерді жинады. Батыс Рим империясының бесінші ғасырда құлауынан кейін Аристотельдің көптеген еңбектері Латындық Батыста жоғалып кетті. "Категориялар" және "Түсіндіру туралы" ерте орта ғасырларда қол жетімді болған жалғыз маңызды логикалық еңбектер болды. Бұларды Боэций латын тіліне аударған, оларға Порфирийдің "Кіріспесі" де қоса аударылды, ал оны Ибн әл-Мукаффа сирия тілі арқылы араб тіліне аударған. Басқа логикалық еңбектер 12 ғасырда латын тіліне аударылғанға дейін Батыс христиан әлемінде қол жетімді болған жоқ. Алайда, грек тіліндегі түпнұсқа мәтіндер Шығыс Рим империясының (Византия) грек тілінде сөйлейтін аймақтарында сақталған. 12 ғасырдың ортасында Венециялық Яков Константинопольде табылған грек қолжазбаларынан "Постериор аналитикасын" латын тіліне аударды. Аристотельдің кітаптары ертедегі мұсылман әлемінде қол жетімді болды, ал 750 жылдан кейін мұсылмандар олардың көпшілігін, Органонды қоса алғанда, көбінесе ертедегі сириялық аудармалар арқылы араб тіліне аударды. Оларды ислам және еврей ғалымдары зерттеді, соның ішінде раввин Мұса Маймонид (1135–1204) және батыста Аверроэ (1126–1198) ретінде белгілі мұсылман судья Ибн Рушд; екеуі де испандық Кордовадан шыққан, бірақ біріншісі Ибериядан шығып, 1168 жылы Мысырда қоныстанды. Барлық ірі схоластикалық философтар Органонға түсініктемелер жазды. Аквина, Окхам және Скот "Түсіндіру туралы" түсініктемелер жазды. Окхам мен Скот "Категориялар" және "Софистикалық жаңылыстар" туралы түсініктемелер жазды. Гроссетесте "Постериор аналитика" туралы ықпалды еңбек жазды. Ағарту дәуірінде логикаға рационалды зерттеудің негізі ретінде қызығушылық қайта жанданды, және бірқатар мәтіндер, ең сәттісі Пор-Рояль логикасы, педагогика үшін Аристотельдік логика терминологиясын жетілдірді. Бұл кезеңде логика, әрине, Аристотельдің логикасына негізделген болса да, Аристотельдің жазбалары зерттеудің негізі болып табылған жоқ. Бұл кезеңде логикалық жүйелерді толық деп санауға бейімділік болды, бұл өз кезегінде осы саладағы жаңаруды тежеді. Алайда, Фрэнсис Бэкон 1620 жылы өзінің "Жаңа Органоны" ("Novum Organum") жарыққа шығарды, ол өткір сынға ұшырады. Иммануил Кант Аристотельдің еңбегінен кейін жаңа нәрсе ойлап табуға болмайды деп есептеді, ал белгілі логика тарихшысы Карл фон Прантль логика туралы жаңа нәрсе айтқан кез келген логик "шатасқан, ақымақ немесе бұзық" деп мәлімдеді. Бұл мысалдар Аристотельдің логикаға қатысты еңбектерінің күшті әсерін көрсетеді. Шын мәнінде, ортағасырлық теология мен философияға тигізген әсеріне байланысты оны схоластиктер (ортағасырлық христиан ғалымдары) бұрыннан "Философ" деп білген. Оның ықпалы ерте заманауи дәуірге дейін жалғасты, ал Органон тіпті 18 ғасырдың басында мектеп философиясының негізі болды. 19 ғасырдың логикалық жаңалықтарынан бастап, әсіресе заманауи предикат логикасының қалыптасуынан бастап, Аристотельдік логика көптеген аналитикалық философтардың назарынан бір уақытқа шығып қалды. Алайда, логика тарихшысы Джон Коркоран және басқалар қазіргі заманғы математикалық логиканың негізін қалаған Джордж Буль мен Готлоб Фреге еңбектері Аристотельдің логикасының жалғасы және кеңейтілген нұсқасы екенін, оған қайшы келмейтінін немесе оны алмастырмайтынын көрсетті. Буль Аристотельдің логикасын толық қабылдады және қолдады, ал Фреге өзінің теориясының аристотельдік дәстүрмен үйлесімділігін көрсету үшін өзінің жаңашыл "Бегрифсшрифт" еңбегінің соңында Аристотельдің қарсылық алаңын қосты.