Кіріспе

Герхард Карл Эрих Гентцен (24 қараша 1909 жыл - 4 тамыз 1945 жыл) – неміс математигі және логик. Ол математиканың негіздері, дәлелдеу теориясы саласында, әсіресе табиғи дедукция және тізбекті есептеулерге маңызды үлес қосты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін неміс азаматы ретінде Прагадағы чех түрмесінде қамауда болып, 1945 жылы аштықтан қайтыс болды.

Өмір және мансап

Гентцен Геттинген университетінде Пол Бернейстің шәкірті болды. Бернейс 1933 жылғы сәуірде «арий емес» деп қызметтен босатылды, сондықтан Герман Вейл ресми түрде оның ғылыми жетекшісі болды. Гентцен 1933 жылғы қарашада «Штурмбатальонға» (SA) қосылды, бірақ оған ешқандай мәжбүрлеу болған жоқ. Дегенмен, ол Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Бернейспен байланысын үзбеді. 1935 жылы ол Иерусалимдегі Абрахам Френкельмен хат алмасып, нацистік мұғалімдер одағы оны «Таңдалған халықпен байланыс ұстайтын» деп айыптады. 1935 және 1936 жылдары Геттинген математика кафедрасының меңгерушісі Герман Вейл, 1933 жылы нацистік қысымнан қызметтен кеткенге дейін, оны Принстонның Жоғары оқу орталығына (Institute for Advanced Study) әкелуге күш салды. 1935-1939 жылдары Геттингенде Дэвид Гильберттің ассистенты болды. Гентцен 1937 жылы нацистік партияға мүше болды. 1939 жылғы сәуірде Гентцен академиялық қызметінің бір бөлігі ретінде Адольф Гитлерге адалдық ант берді. 1943 жылдан бастап ол Прагадағы неміс Карл Фердинанд университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. СС-пен жасалған келісім бойынша Гентцен V-2 жобасында жұмыс істеді. Гентцен 1945 жылғы 5 мамырда неміс оккупациялық күштеріне қарсы халық көтерілісі кезінде тұтқындалды. Ол Прагадағы неміс университетінің қызметкерлерімен бірге кеңестік тұтқын лагеріне қамалды, онда 1945 жылғы 4 тамызда аштықтан қайтыс болды.

Жұмыс

Гентценнің негізгі жұмысы математика негіздері, дәлелдеу теориясы, әсіресе табиғи дедукция және тізбектелген есептеулер саласында болды. Оның кесуді жою теоремасы дәлелдеу теориялық семантиканың тірегі болып табылады, ал оның "Логикалық дедукцияны зерттеулер" атты еңбегіндегі философиялық ойлары Людвиг Витгенштейннің кейінгі жұмыстарымен бірге инференциялық рөл семантикасының бастапқы нүктесін құрайды. Гентценнің бір мақаласы "арий" математикасын қолдаған Людвиг Бибербахтың құрған идеологиялық Deutsche Mathematik журналында қайта жарияланды. Гентцен 1936 жылы жарияланған мақаласында Пеано аксиомаларының дұрыстығын дәлелдеді. 1939 жылы аяқтаған "Habilitationsschrift" еңбегінде Пеано арифметикасының дәлелдеу теориялық күшін анықтады. Бұл, оның 1936 жылғы дұрыстық дәлелінде қолданған трансфинитті индукция принципінің Пеано арифметикасы шеңберінде дәлелденбейтінін тікелей дәлелдеу арқылы жасалды. Бірақ, принципті арифметикада бейнелеуге болады, сондықтан Гёдельдің толық еместік теоремасының тікелей дәлелі туды. Гёдель арифметиканың дәлелденбейтін формуласын құру үшін кодтау процедурасын пайдаланды. Гентценнің дәлелі 1943 жылы жарияланып, ординалдық дәлелдеу теориясының бастауын берді.

Өлімнен кейін

(Ағылшынша аударма). – Пол Бернейс баспасынан. – Пол Бернейс баспасынан. – Ян фон Плато жариялаған.