Альфред Бестер: Ғылыми-фантастика авторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Америкалық ғылыми фантастика авторы (1913–1987)
ғылыми фантастика авторы

Альфред Бестер (18 желтоқсан 1913 – 30 қыркүйек 1987) – американдық ғылыми фантастика авторы, теле- және радиосценарийлер авторы, журнал редакторы және комикстерге арналған сценарийлер авторы. Ол ең алдымен 1953 жылы Хьюго сыйлығын жеңіп алған «Бұзылған адам» сияқты ғылыми фантастикалық туындыларымен танымал. Ғылыми фантастика авторы Гарри Харрисон: «Альфред Бестер – қазіргі заманғы ғылыми фантастиканы ойлап тапқан бірнеше жазушының бірі» деп жазды. Өліміне аз уақыт қалғанда Америка ғылыми фантастика жазушылары қауымдастығы (SFWA) Бестерді тоғызыншы Ұлы шебер деп атады, бұл сыйлық 1988 жылы оның өлімінен кейін табысталды. Бестер Пенсильвания университетінде оқыды, онда ол Филомат қоғамының мүшесі болды. 1935 жылы «Пенн Квакерс» футбол командасында ойнады және өзінің айтуынша, «фехтовальдық команданың ең табысты мүшесі» болды. Ол Колумбия құқық мектебіне түсті, бірақ ол одан шаршап, оқуын тастады. Бестер мен Ролли Гулько 1936 жылы үйленді. Ролли Бестер – Бродвей, радио және теледидар актрисасы, ол «Суперменнің оқиғалары» радио бағдарламасында алғаш рет Лоис Лейн рөлін сомдады. 1960 жылдары ол мансабын өзгертіп, Нью-Йорктегі «Ted Bates & Co.» жарнама агенттігінің вице-президенті, актерлерді іріктеу директоры және бастығы болды. Бестерлер 48 жыл бойы, Роллинің өліміне дейін бірге өмір сүрді. Бестер өмірінің көп бөлігін Нью-Йоркте өткізді, бірақ 1950 жылдардың ортасында бір жылдан астам уақыт Еуропада тұрды және 1980 жылдардың басында Роллимен бірге Пенсильвания штатына көшіп кетті. Олар сол жерге қоныстанғаннан кейін Пенсильвания штатының Оттсвилл қаласындағы Гейгел Хилл-роудта тұрды.

SF-тің алғашқы мансабы, комикстер, радио (19391950)

Университет карьерасынан кейін 25 жастағы Альфред Бестер қоғамдық қатынастар саласында жұмыс істеген кезде ғылыми фантастика жазуға бет бұрды. Бестердің алғашқы жарияланған әңгімесі "Сынған аксиома" болды, ол 1939 жылғы сәуір айындағы "Thrilling Wonder Stories" журналында жарық көрді. Бұл Роберт А. Хайнлайнның қатыспауды таңдаған байқауы еді, себебі жүлдесі тек 50 доллар болатын және Хайнлайн өзінің 7000 сөзді жарияланбаған әңгімесін "Astounding Science Fiction" журналына сөзіне бір центтен немесе 70 долларға сатудың тиімдірек екенін түсінді. Бірнеше жылдан кейін Бестер "Publishers Weekly" журналында Хайнлайнмен сұхбаттасты, және ол (әзілдеп) "Сен - жамандық жасағансың. Мен "Thrilling Wonder" байқауында жеңіске жеттім, ал сен маған 20 доллармен жеңіліс сыйладың" деді. Алайда, Бестер байқаудың жеңімпазы болғандықтан, Морт Вайзингер оны "1930 жылдардың соңындағы ғылыми фантастика авторларының бейресми түскі жиындарымен таныстырды". Ол Генри Каттнер, Эдмонд Гамильтон, Отто Биндер, Малколм Джеймсон және Манли Уэйд Веллманмен танысты. 1939 және 1940 жылдары Вайзингер Бестердің тағы үш әңгімесін "Thrilling Wonder Stories" және "Startling Stories" журналдарында жариялады. Ол сонымен қатар "Жасыл фонарь" сияқты тақырыптарды жасады, супер злодей Соломон Грандиді және "Ең жарқын күні, ең қара түнде" деген басталатын "Жасыл фонарь антының" нұсқасын құрды. Бестер Ли Фалктің "Фантом" және "Мандраке сиқыршы" комикстері үшін жазды, ал олардың авторы Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен кезде. Бұл комикстерге Бестердің қаншалықты әсер еткені жөнінде көп болжам бар. Бір теория бойынша, Бестер Фантомға "Уокер" тегін берген. Комикс индустриясында төрт жыл жұмыс істегеннен кейін, 1946 жылы Бестер әйелі Ролидің (көрікті радио актрисасы) "Ник Картер, шебер детектив" шоуына әңгімелерді іздеп жатқанын айтқаннан кейін радио сценарийлеріне көшті. Келесі бірнеше жылда Бестер "Ник Картер", сондай-ақ "Қараңғылық", "Чарли Чан", "Неро Вольфтың жаңа оқиғалары" және басқа да шоулар үшін жазды. Кейін ол "CBS радиолық құпия театры" үшін жазды. 1948 жылы американдық телеарналар пайда болғаннан кейін Бестер теледидар үшін де жазуды бастады, бірақ бұл жобалардың көпшілігі аса танымал болған жоқ. 1950 жылдың басында, сегіз жылдық үзілістен кейін Бестер ғылыми фантастикалық әңгімелерді қайтадан жазуға кірісті. Алайда, "Астоудингке" "Ібілістің өнертабысы" ("Одди мен Ид") әңгімесімен оралғаннан кейін, ол 1950 жылдың ортасында редактор Джон Кэмпбелл Л. Рон Хаббард пен Саентологияның алға құрлысы болған Дианетикамен айналысқан кезде журналға жазуды тоқтатты. Содан кейін Бестер "Galaxy Science Fiction" журналына жүгінді, онда ол H. L. Голдтан ерекше редакторды және жақсы дос таба алды. Нью-Йоркте ол Нью-Йорктің ғылыми фантастика жазушыларының клубы "Hydra Club"-та араласты, оның көрнекті мүшелері Исаак Азимов, Джеймс Блиш, Энтони Бухер, Аврам Дэвидсон, Джудит Меррил және Теодор Стерджен болды.

After his university career, 25 year old Alfred Bester was working in public relations when he turned to writing science fiction. Bester's first published short story was "The Broken Axiom", which appeared in the April 1939 issue of Thrilling Wonder Stories This was the very same contest that Robert A. Heinlein famously chose not to enter, as the prize was only $50 and Heinlein realized he could do better selling his 7,000 word unpublished story to Astounding Science Fiction for a penny a word, or $70. Years later, Bester interviewed Heinlein for Publishers Weekly and the latter told of changing his mind for Astounding. Bester says that he replied (in jest), "You sonofabitch. I won that Thrilling Wonder contest, and you beat me by twenty dollars." However, as Bester was the winner of the contest, Mort Weisinger also "introduced me to the informal luncheon gatherings of the working science fiction authors of the late thirties." He met Henry Kuttner, Edmond Hamilton, Otto Binder, Malcolm Jameson and Manly Wade Wellman there. During 1939 and 1940 Weisinger published three more of Bester's stories in Thrilling Wonder Stories and Startling Stories. Green Lantern, among other titles. He created super villain Solomon Grundy and the version of the Green Lantern Oath that begins "In brightest day, In blackest night". Bester was also the writer for Lee Falk's comic strips The Phantom and Mandrake the Magician while their creator served in World War II. It is widely speculated how much influence Bester had on these comics. One theory claims that Bester was responsible for giving the Phantom his surname, "Walker". After four years in the comics industry, in 1946 Bester turned his attention to radio scripts, after wife Rolly (a busy radio actress) told him that the show Nick Carter, Master Detective was looking for story submissions. Over the next few years, Bester wrote for Nick Carter, as well as The Shadow, Charlie Chan, The New Adventures of Nero Wolfe and other shows. He later wrote for The CBS Radio Mystery Theater. With the advent of American network television in 1948, Bester also began writing for television, although most of these projects were lesser known. In early 1950, after eight years away from the field, Bester resumed writing science fiction short stories. However, after an initial return to Astounding with the story "The Devil's Invention" ( "Oddy and Id"), he stopped writing for the magazine in mid 1950 when editor John Campbell became preoccupied with L. Ron Hubbard and Dianetics, the forerunner to Scientology. Bester then turned to Galaxy Science Fiction, where he found in H. L. Gold another exceptional editor as well as a good friend. In New York, he socialized at the Hydra Club, an organization of New York's science fiction writers, whose notable members included Isaac Asimov, James Blish, Anthony Boucher, Avram Davidson, Judith Merril, and Theodore Sturgeon.

Жойылған адам кезеңі: 1951-57

Ғылыми фантастика жазудың алғашқы кезеңінде (1939–1942) Бестер "Адам және Ева жоқ" сияқты әңгімелермен ғылыми фантастика саласындағы қысқа әңгімелер авторы ретінде танымал болды. Дегенмен, Бестер ең үлкен даңқын 1950 жылдары жазып, жариялаған туындыларымен қабылдады, олардың ішінде "Бұзылған адам" және "Жұлдыздар – менің бағытым" (кейде "Тайгер! Тайгер!" деп те аталады) кітаптары бар.

Құртылған адам (1953)

Ең үздік ғылыми-фантастикалық роман үшін алғашқы Хьюго сыйлығын алған "Бұзылған адам" телепатияның салыстырмалы түрде кең таралған болашақ әлемде орын алатын полициялық процедуралық роман. Бестер қатал капиталистік, иерархиялық және бәсекелестік әлеуметтік ортаны жасайды, онда өтірік жоқ: белгілі бір дағдысы (немесе ақшасы) және құштарлығы бар дұрыс адам сіздің естеліктеріңізге, құпияларыңызға, қорқыныштарыңызға және өткен қателіктеріңізге тіпті сізден де жылдам қол жеткізе алатын қоғам. Алғаш рет 1952 жылдың қаңтарында "Галакси" журналында үш бөлімге бөлініп жарияланған "Бұзылған адам" 1953 жылы кітап түрінде шықты. Ол Голдқа арналды, ол оны жазу барысында көптеген ұсыныстар жасады. Бастапқыда Бестер кітапқа "Бұзу!" деген ат қоюды жоспарлаған, бірақ Голд оны одан бас тартуға көндірді.

Ол кім? (1953)

Бестердің 1953 жылғы «Кім ол?» романы (кейде «Жарыс тірлігі» деп те аталады) телешоудағы әртүрлі бағдарламалардың авторы алкогольдік мас күйден кейін оянып, біреудің өмірін құртуға тырысып жатқанын біледі. Бестердің сөзіне қарағанда, телешоуға қатысты бөлімдері оның «The Paul Winchell Show» бағдарламасындағы тәжірибесіне негізделген. Ғылыми фантастикалық элементтері жоқ заманауи романға көп назар аударылмады. Бірақ, ол Бестерге кітаптың арзан басылым құқықтарын сатудан (кітап арзан басылымда «Жарыс тірлігі» деген атпен шықты) жақсы табыс әкелді. Ол сондай-ақ кітапты фильмге түсіру құқығы үшін киностудиядан үлкен сома ақша алды. Әңгімеге сүйенген деректер бойынша, Джеки Глисон осы бағдарламаның авторы рөлінде ойнауға ниеттеніп, фильм құқығын алған; алайда «Кім ол?» романы бойынша фильм түсірілген жоқ. Дегенмен, фильм құқығынан түскен ақша Альфред пен Роли Бестерге келесі бірнеше жыл Еуропаға саяхаттауға мүмкіндік берді. Олар осы кезеңде көбінесе Италия мен Англияда тұрды.

Жұлдыздар - менің мақсатым (1956)

Бұл роман алғаш жарық көрген кезде көп сынға да, мақтауға да ілікті, бірақ уақыт өте келе өз алдына жеке классикалық туынды ретінде қадірленді. Ол киберпанк әдеби жанрының көреген алға басушысы деп есептеледі, себебі бұл жанрға атау берілгенге екі он жыл бұрын жарық көрген.

Журналдардағы көркем және көркем емес әдебиеттер: 1959-1962

Еуропалық саяхаты барысында Бестер «Holiday» танымал саяхат және өмір салты журналына Еуропаның әртүрлі аймақтары туралы көркем емес туындыларын сата бастады. Оның жұмысына әсерленген «Holiday» журналының редакторлары Бестерді Нью-Йорктегі штаб-пәтеріне шақырды және оған алыс елдер туралы саяхат мақалаларын жазуды тапсырды, сондай-ақ София Лорен, Энтони Куинн және сэр Эдмунд Хиллари сияқты жұлдыздармен сұхбаттасуды ұсынды. «Holiday» журналымен тұрақты жұмыс істеуінің нәтижесінде Бестердің ғылыми фантастикалық туындылары «Жұлдыздар – менің бағытым» жарық көргеннен кейінгі жылдары күрт азайды. Бестер 1958 және 1959 жылдары үштен бір әңгіме жариялады, оның ішінде 1958 жылғы «Мұхаммедті өлтірген адамдар» және 1959 жылғы «Пи-адам», екеуі де «Хьюго» сыйлығына ие болды. Дегенмен, 1959 жылдың қазан айынан 1963 жылдың қазан айына дейінгі төрт жыл бойы ол ешқандай көркем әдебиет жарияламады. Оның орнына ол «Holiday» журналындағы жұмысына (онда ол аға редактор болып тағайындалды), «The Magazine of Fantasy and Science Fiction» журналы үшін кітаптарды рецензиялады (1960 жылдан 1962 жылға дейін) және телевизиялық сценарийлерге қайта оралды.

Теледидар: 1959-1962 жылдар

1950 жылдары Бестер "Поль Винчелл шоуында" "Мен Хиросиманы еске аламын" атты сатирикалық очеркін ұсынды. Оның кейінірек жазған "Хобсонның таңдауы" әңгімесі осы очерк негізінде жазылған. 1959 жылы Бестер 1954 жылғы "Фондли Фаренгейт" әңгімесін "Қиындық пен андроид" деп теледидарға бейімдеді. 1959 жылдың 18 қазанында көрсетілген бір сағаттық драма Тед Купердің футуристикалық декорацияларымен 2359 жылы өтті. Роберт Алан Оуртур продюсерлік еткен NBC Sunday Showcase жобасында Кевин Маккарти, Рип Торн, Сюзанн Плешет және Телли Савалас ойнады. Бұл туындыны синдикатталған радио және теледидар сыншысы Джон Кросби қарады: "Қиындық пен андроид" 1960 жылғы Хьюго сыйлығының "Үздік драмалық қойылым" номинациясына ие болды және 1960 жылдың 5 қыркүйегінде қайта көрсетілді. Сол күні Питтсбургте өткен Дүниежүзілік ғылыми-фантастикалық конвентте Хьюго сыйлығы ("Таймз зонасы" сериалына) табысталды. Бестер 1960 жылдың 5 наурызында "Sunday Showcase" бағдарламасына "Кілтті абайсызда бұраңыз" атты түпнұсқалық телеспектакльмен оралды. Бұл сырлы оқиға саяхаттайтын цирк сахнасында Джули Харрис, Максимилиан Шелл және Фрэнсис Ледерердің қатысуымен көрсетілді. Фред Астер жүргізген "Alcoa Premiere" үшін ол "Мырза Люцифер" сценарийін жазды, ол 1962 жылдың 1 қарашасында көрсетілді, онда Астер Элизабет Монтгомеримен бірге басты рөлді сомдады. Бұл жеңіл комедияда қазіргі заманғы Люцифер – кеңсесі Мэдисон авенюінде орналасқан – өзінің әдемі хатшысымен бірге адал американдық отбасыны жемқорлыққа итермелейді.

"Holiday" журналының жетекші редакторы: 1963-1971

Төрт жылдық үзілістен кейін, Бестер 1963 және 1964 жылдары бірнеше ғылыми-фантастикалық әңгімелер жариялады. Бірақ, Бестердің өміріндегі осы кезеңде ғылыми-фантастика жазу оның мансабының негізгі бағыты емес, көбірек қосымша қызмет болды. Осының салдарынан, 1964 жылдан бастап 1971 жылы "Holiday" журналының бастапқы нұсқасы жабылатынға дейін Бестер тек бір ғылыми-фантастикалық әңгіме, 700 сөздік ғылыми-фантастикалық пародия жариялады, ол жоғары деңгейлі "Status" журналында шықты. Дегенмен, "Holiday" журналының бас редакторы ретінде Бестер ғылыми-фантастикалық емес журналға кейде ғылыми-фантастика элементтерін енгізе алды. Бір рет ол Артур Кларктен Айға туристік сапар туралы мақала жаздырып, жариялады. Алайда, Бестердің өзі ғылыми-фантастиканы жасөспірімдерге арналған нәрсе деп есептейтін дәуірде, жоғары санаттағы оқырмандарға бағытталған, саяхат және өмір салты туралы негізгі "Holiday" журналында ешқандай ғылыми-фантастикалық туынды жарияламады.

Мұра және құрмет көрсетулер

StarShipSofa Бестерді «қазіргі ғылыми фантастиканың әкесі» деп сипаттады және оның өміріне арналған екі бөлімдік шоу жасады. «Вавилон 5» телесериалында Пси-коп Альфред Бестер оның құрметіне аталған (және «Вавилон 5» телесериалындағы телепатияны қабылдау Бестердің туындыларындағыдай). Спайдер Робинсонның «Каллаханның уақыттан тыс салоны» сериясындағы «Ал Фи» атты уақыт саяхатшысы-зияратшы Бестердің образымен жасалған. Ф. Гвинплэйн МакИнтайр «Уақыт сызықтары» (1999 жылы «Аналог» журналында жарияланған) бастап, «Бестер заңы» деп аталатын ғылыми қағидаға үнемі қарсы келетін Смедли Фавершам есімді уақыт саяхатшысы-қылмыскер туралы бірнеше әңгімелер жазды (бұл заң Бестердің 1958 жылғы «Мұхаммедті өлтірген адамдар» әңгімесіндегі құбылыстарға сәйкес аталған). «Firefly»: Камерадан тыс және екінші рөлдегі кейіпкерлердің көптеген есімдері ғылыми фантастика жазушыларынан алынған; «Бестер» кейіпкері атымен актер Дакс Гриффин «Серенити» кемесінің алғашқы механикінің рөлін ойнады.