Чарльз Сандерс Пирс: Прагматизмнің негізін қалаушысы

Чарльз Сандерс Пирс (1839-1914) – американ философ, прагматизмнің негізін қалаушы. Логика, математика, ғылым тарихы саласындағы еңбектері.

29 мин оқу

100%

Дереккөз: Charles Sanders Peirce — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Америкалық ойшыл, прагматизмнің негізін қалаушы (1839–1914)

философ туралы мәліметтер қорабы
| аты = Чарльз Сандерс Пирс
| суреті = Charles Sanders Peirce.jpg
| сурет сипаттамасы = Пирс 1891 жылы
| туған күні = 1839 09 10
| туған жері = Кембридж, Массачусетс, АҚШ
| қайтыс болған күні = 1914 04 19 (74 жас)
| қайтыс болған жері = Милфорд, Пенсильвания, АҚШ
| туыстары = Бенджамин Пирс (әкесі)
| мекемелер = Джонс Хопкинс университеті
| білім алған орны = Гарвард университеті
| танымал =
| аймақ = Батыс философиясы
| дәуірі = Жаңа заман философиясы
| мектеп дәстүрі = Прагматизм, Прагматицизм
| негізгі қызығушылықтары = Логика, математика, статистика, философия, метрология, химия, эксперименталды психология, экономика, лингвистика, ғылым тарихы, философиялық логика, метафизика, эпистемология
| атақты шәкірттері = тізімді жабу |
қатары | Джон Дьюи | Фабиан Франклин ПСРС; 10 қыркүйек 1839 – 19 сәуір 1914) – американдық ғалым, математик, логик және кейде «прагматизмнің әкесі» деп аталатын философ. Философ Пол Вайс Пирстің «Американың ең түпнұсқа және жан-жақты философы және Американың ең ұлы логигі» екенін айтты. Бертран Рассел «ол 19 ғасырдың соңындағы ең алғашқы ойшылдардың бірі және сөзсіз, ең ұлы американдық ойшыл болды» деп жазды. Химия саласында білім алып, отыз жыл бойы ғалым ретінде жұмыс істеген Пирс сонымен қатар логикаға, мысалы, қатынастар теориясы мен сандық есептеуге маңызды үлес қосты. К. И. Льюис: «Символикалық логикаға К. С. Пирстің қосқан үлесі 19 ғасырдағы кез келген басқа авторлардан гөрі көп және әртүрлі». Пирс үшін логика қазіргі эпистемология және ғылым философиясы деп аталатын салалардың көп бөлігін қамтыды. Ол логиканы семиотиканың, яғни белгілерді зерттеудің формалды бөлімі деп қарастырды, ол оның негізін қалаушысы болды, бұл 20 ғасырдың батыс философиясында басымдық танытқан логикалық позитивистер мен тіл философиясының жақтастары арасындағы пікірталасты болжады. Пирстің белгілерді зерттеуі үш бөліктен тұратын болжау теориясын да қамтыды. Сонымен қатар, ол абдуктивті ойлау тұжырымын анықтады, сондай-ақ математикалық индукция мен дедуктивті ойлауды қатаң түрде тұжырымдады. Ол статистиканың негізін қалаушылардың бірі болды. 1886 жылға дейін ол логикалық операцияларды электрлік схемалар арқылы жүзеге асыруға болатынын көрді. Осы идея ондаған жылдардан кейін цифрлық компьютерлерді жасау үшін қолданылды. Метафизикада Пирс неміс философы Иммануил Кант дәстүрінде «объективті идеалист» және универсалдар туралы схоластикалық реалист болды. Ол сонымен қатар ғаламның нақты қасиеттері ретінде үздіксіздік пен кездейсоқтық идеяларын ұстады, оларды сәйкесінше синехизм және тихизм деп атады. Пирс эпистемиялық қателік пен скептицизмге қарсылық осы көзқарастармен байланысты екенін сенді.

infobox philosopher
| name = Charles Sanders Peirce
| image = Charles Sanders Peirce. jpg
| caption=Peirce in 1891
| birth date = 1839 09 10
| birth place = Cambridge, Massachusetts, U. S.
| death date = Died: 1914 04 19 (aged 74)
| death place = Milford, Pennsylvania, U. S.
| relatives = Benjamin Peirce (father)
| institutions = Johns Hopkins University
| alma mater = Harvard University
| known for =
| region = Western philosophy
| era = Late modern philosophy
| school tradition = PragmatismPragmaticism
| main interests = Logic , mathematics , statistics , philosophy , metrology , chemistry , experimental psychology , economics , linguistics , history of science , Philosophical logic , metaphysics , epistemology
| notable students = collapsible list|
hlist | John Dewey | Fabian Franklin PURSS; September 10, 1839 – April 19, 1914) was an American scientist, mathematician, logician, and philosopher who is sometimes known as "the father of pragmatism". According to philosopher Paul Weiss, Peirce was "the most original and versatile of America's philosophers and America's greatest logician". Bertrand Russell wrote "he was one of the most original minds of the later nineteenth century and certainly the greatest American thinker ever". Educated as a chemist and employed as a scientist for thirty years, Peirce meanwhile made major contributions to logic, such as theories of relations and quantification. C. I. Lewis wrote, "The contributions of C. S. Peirce to symbolic logic are more numerous and varied than those of any other writer—at least in the nineteenth century." For Peirce, logic also encompassed much of what is now called epistemology and the philosophy of science. He saw logic as the formal branch of semiotics or study of signs, of which he is a founder, which foreshadowed the debate among logical positivists and proponents of philosophy of language that dominated 20th century Western philosophy. Peirce's study of signs also included a tripartite theory of predication. Additionally, he defined the concept of abductive reasoning, as well as rigorously formulating mathematical induction and deductive reasoning. He was one of the founders of statistics. As early as 1886, he saw that logical operations could be carried out by electrical switching circuits. The same idea was used decades later to produce digital computers. In metaphysics, Peirce was an "objective idealist" in the tradition of German philosopher Immanuel Kant as well as a scholastic realist about universals. He also held a commitment to the ideas of continuity and chance as real features of the universe, views he labeled synechism and tychism respectively. Peirce believed an epistemic fallibilism and anti skepticism went along with these views.

Ерте өмір

Пирс Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы 3 Phillips Place мекенжайында дүниеге келді. Ол Сара Хант Миллс пен Бенджамин Пирстің ұлы, өзі Гарвард университетінде математика және астрономия профессоры болған. 12 жасында Чарльз ағасынан "Ричард Уэтилидің Логика элементтері" кітабын оқыды, ол сол кездегі ағылшын тіліндегі логика бойынша жетекші оқулық еді. Осылайша, логика мен ой-өріс дамытуға деген өмір бойғы құштарлығы басталды. Ол жасөспірім шағынан бастап "беттік невральгия" деп белгілі бір жүйке ауруынан зардап шекті, бүгінде бұл тригеминальды невральгия деп диагностикаланады. Оның биографы Джозеф Брент: "Аурудың қызықтауы кезінде ол бастапқыда амалсыздыққа ұшырап, содан кейін жат, суық, депрессияға түсіп, өте күдікшіл, ең кішкентай қарсылыққа да шыдамы жетпей, күйісқұмарлыққа ұшырады", - дейді. Бұл аурудың салдарынан ол өмірінің соңына қарай әлеуметтен жекеленіп қалған болуы мүмкін.

Білім

Пирс Гарвардта өнер бакалавры және өнер магистрі дәрежесін (1862) алды. 1863 жылы Лоуренс ғылыми мектебі оған ғылым бакалавры дәрежесін берді, Гарвардта химиядан summa cum laude көрсеткішімен алғашқы марапатталған дәреже. Оның академиялық жетістіктері одан артық ерекшеленбеді. Гарвардта ол Фрэнсис Эллингвуд Аббот, Чонси Райт және Уильям Джеймспен өмір бойына созылатын достық қарым-қатынас орнатты. Гарвардтағы оқытушыларының бірі, Чарльз Уильям Элиот, Пирс туралы жағымсыз пікір қалыптастырды. Бұл шешуші болып шықты, себебі Элиот Гарвардтың президенті (1869–1909 жылдар – Пирстің еңбек өмірінің көп бөлігін қамтиған кезең) болғанда, Пирстің университетте жұмысқа орналасуына бірнеше рет келісім бермеді.

АҚШ-тың жағалауды зерттеу

1859 және 1891 жылдар аралығында Пирс Америка Құрама Штаттарының Жағалауды зерттеу қызметінде түрлі ғылыми лауазымдарда үзіліс-үзіліс жұмыс істеді, ол 1878 жылы Америка Құрама Штаттарының Жағалау және Геодезиялық зерттеу қызметі болып қайта аталды, онда ол 1880 жылы әкесі қайтыс болғанға дейін өте беделді әкесінің қорғауында болды. Бұл қызметте ол негізінен геодезия және гравиметрия салаларында жұмыс істеді, Жердің гравитациясындағы шағын жергілікті ауытқуларды анықтау үшін маятниктерді пайдалануды жетілдірді. Пирс отбасының ешбір мүшесі ерікті немесе міндетті түрде әскери қызметке алынбады. Пирс ақ үстемдігінің және құлдықтың табиғи екендігін қабылдаған отбасында өсті. Пирстің әкесі соғыс басталғанға дейін өзін сепаратист деп есептеген, содан кейін Одақ жақтасы болды және Солтүстіктің жетекші қайырымдылық ұйымы – Санитарлық комиссияға қайырымдылық жасады. Пирс дәстүрлі логикалық формалардың сенімсіздігін көрсету үшін келесі силогизмді пайдалануды ұнататын: Барлық адамдар саяси құқықтары бойынша тең. Негрлер – адамдар. Демек, негрлер саяси құқықтары бойынша ақтармен тең.

Еуропаға саяхат

Ол 1867 жылдың қаңтарында Америка өнер және ғылым академиясының тұрақты мүшесі болып сайланды. Зерттеу институты оны бес рет Еуропаға жіберді, алғаш рет 1871 жылы күн тұтылуын бақылау үшін жіберілген топтың құрамында. Ол онда Август Де Морган, Уильям Стэнли Джевонс және Уильям Кингдон Клиффорд сияқты британдық математиктер мен логиктерді іздеді, олардың ойлау қабілеттері оныкіне ұқсас болды.

Гарвард обсерваториясы

1869-1872 жылдары ол Гарвард астрономиялық обсерваториясында көмекші болып жұмыс істеді, жұлдыздардың шағылысуын және Көмекей жолының пішінін анықтау бойынша маңызды еңбек етті. 1872 жылы ол Метафизикалық клубты құрды – Пирс, болашақ Жоғарғы Сот судьясы Оливер Венделл Холмс кіші, философ және психолог Уильям Джеймс және басқалар 1872 жылғы қаңтарда Массачусетс штатының Кембридж қаласында құрып, 1872 жылғы желтоқсанда таратып жіберген әңгімелік философиялық клуб. Клуб мүшелерінің арасында Чонси Райт, Джон Фиске, Фрэнсис Эллингвуд Аббот, Николас Сент-Джон Грин және Джозеф Бангс Уорнер де болды. Осы пікірсайыстар нәтижесінде Пирстің прагматизм идеясы қалыптасты.

Ұлттық ғылым академиясы

1877 жылғы 20 сәуірде Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Сондай-ақ 1877 жылы ол метрді белгілі бір жиіліктегі жарықтың толқын ұзындығы арқылы өлшеуді ұсынды, осы анықтама 1960 жылдан 1983 жылға дейін қолданылды. 1879 жылы Пирс Пирс квинкунциалдық проекциясын жасады, оған Х. А. Шварцтың 1869 жылғы шеңберді n қабырғалы көпбұрышқа конформды түрлендіруі (Шварц-Кристоффель бейнелеуі деп аталады) шабыт берді.

1880 жылдан 1891 жылға дейін

1880 жылдары Пирстің бюрократиялық егжей-тегжейге немқұрайлылығы артып, оның зерттеу жұмысының сапасы мен уақтылылығы төмендеді. Пирс бірнеше айда аяқтауы тиіс есептерді жазуға жылдар жұмсады. Осы уақытта ол 1883–1909 жылдары философия, логика, ғылым және басқа да тақырыптар бойынша энциклопедиялық Century Dictionary сөздігі үшін мыңдаған жазба жазды. 1885 жылы Эллисон комиссиясының тергеуі Пирстің кінәсіз екенін анықтады, бірақ бас инспектор Джулиус Хильгард пен бірнеше жағалау зерттеу қызметкерлері мемлекеттік қаражатты дұрыс пайдаланбағандықтан жұмыстан босатылды. 1891 жылы Пирс бас инспектор Томас Корвин Менденхоллдың өтінішімен жағалау зерттеу қызметінен кетті.

Джонс Хопкинс университеті

1879 жылы Пирс Джонс Хопкинс университетінің логика оқытушысы болып тағайындалды. Университетте оны қызықтырған салалар бойынша күшті кафедралар болды, мысалы, философия (Ройс және Дьюи Хопкинсте докторлық диссертацияларын қорғады), психология (Г. Стэнли Холл оқытты, ал Джозеф Джастроу зерттеді, олар Пирспен бірлесіп маңызды эмпирикалық зерттеудің авторлары болды) және математика (Пирстің математика мен логика бойынша жұмысына жоғары баға берген Дж. Дж. Сильвестр оқытты). 1883 жылы жарық көрген «Джонс Хопкинс университетінің мүшелері жасаған логика жөніндегі зерттеулер» кітабында Пирс, Аллан Маркуанд, Кристин Лэдд, Бенджамин Айвс Гилман және Оскар Говард Митчеллдің еңбектері жинақталған, олардың көпшілігі оның аспиранттары болды. Пирстің Хопкинстегі бекітілмеген лауазымы – оның өміріндегі жалғыз академиялық қызметі болды. Брент Пирс күмәнданбаған бір жайтты анықтады, атап айтқанда, оның академиялық жұмысқа орналасу, гранттар алу және ғылыми беделге қол жеткізу әрекеттері сол кездегі көрнекті канадалық-американдық ғалым Саймон Ньюкомбтың жасырын қарсылығынан жиі кездесетін тосқауылдарға тап болды. Ньюкомб Пирстің әкесінің сүйікті шәкірті болған; «әлбетте, өте зерек болғанымен», «Питер Шаффердің «Амадейі» романындағы Сальери сияқты, оның гений еместігін сезінуге жеткілікті қабілеті болды және одан дамыған адамға ашушаруға жеткілікті тартымсыздығы болды». Сонымен қатар, «қатаң моральдық қағидаларды ұстанатын, дінге берілген христиан» болған ол Пирстің жеке өміріндегі кемшіліктерінен қатты алаңдады. Пирстің күш-жігеріне Брент сипаттаған «оның қиын мінезі» де кедергі келтірген болуы мүмкін. Алайда, Кит Девлин Пирстің еңбегі сол кездегі академиялық қауымдыққа түсінікті болмаған, оның уақытынан озық болғандықтан, тұрақты лауазымға ие бола алмауына осы фактор үлкен әсер еткенін айтады.

Жеке өмір

Пирстің жеке өмірі, әрине, оның кәсіби табысына кедергі келтірді. Бірінші әйелі Харриет Мелузина Фэй ("Зина") 1875 жылы оны тастап кеткеннен кейін, Пирс әлі заңды түрде үйленген болатын, бірақ Джульеттамен байланысқа түсті. Оның тегі Фросси немесе Пурталай деп әртүрлі айтылды, ал ұлты (ол француз тілінде сөйлеген) белгісіз. 1883 жылы Зинадан ажырасқаннан кейін, Пирс Джульеттаға үйленді. Сол жылы Ньюкомб Джонс Хопкинсқа қарасты сенімді тұлғаға Пирстің Хопкинс қызметкері болып жұмыс істеген кезінде, әйелі болмаған әйелмен бірге тұрғанын және саяхаттағанын хабарлады; осыдан туған дау-жанжал 1884 жылдың қаңтар айында оның жұмыстан босатылуына себеп болды. Пирс жылдар бойы әртүрлі университеттерде академиялық қызметке орналасуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Оның екі некеден де баласы жоқ еді.

Кейінгі өмір және кедейлік

1887 жылы Пирс ата-анасынан алған мұрасының бір бөлігін Пенсильвания штатындағы Милфорд қаласының жанындағы ауылдық жерді сатып алуға жұмсады, бірақ ол ешқашан экономикалық табыс әкелген жоқ. Ол 1854 жылғы шаруа үйін өз жобасы бойынша қайта жаңартып, кеңейтті. Пирс отбасы осы жерді «Арисби» деп атады. Олар өмірінің соңына дейін, аздаған үзілістермен сол жерде тұрды, Чарльз тынымсыз еңбек етіп, көптеген еңбектері бүгінгі күнге дейін жарияланбаған (Қараңыз). Көп ұзамай олар қаржылық және құқықтық қиындықтарға тап болды. Чарльз өмірінің соңғы екі онжылдығын қыста жылынуға шамасы келмей, жергілікті нан пісірушінің берген ескі нанымен күнекөріс етті. Жаңа кеңсе тауарларын алуға мүмкіндігі болмағандықтан, ол ескі қолжазбалардың кері жағына жазып отырды. Оған қарсы шабуыл жөніндегі сот ордері мен төленбеген қарыздары болғандықтан, ол біраз уақыт Нью-Йорк қаласында қашқын болып өмір сүрді. Оның ішінде ағасы Джеймс Миллс Пирс және көршілері, Гиффорд Пиншоттың туыстары, оның қарыздарын төлеп, мүлік салығы мен ипотекасын өтеді. Пирс ғылыми және инженерлік консультациялар берді, көбінесе энциклопедиялық сөздік мақалалары мен «The Nation» журналына жазған рецензиялары үшін аз төленді (оның редакторы Венделл Филлипс Гаррисонмен достық қарым-қатынас орнатты). Ол Смитсондар институтының директоры Сэмюэл Лэнглидің ұсынысымен аудармалар жасады. Пирс сондай-ақ Лэнглидің қозғалтқышты ұшу туралы зерттеулері үшін математикалық есептеулер жүргізді. Ақша табуды үміттене отырып, Пирс өнертапқыш болуға тырысты. Ол бірнеше кітапты жазуды бастады, бірақ аяқтаған жоқ. 1888 жылы президент Гровер Кливленд оны Ассей комиссиясына тағайындады. 1890 жылдан бастап ол Чикагодағы судья Фрэнсис К. Расселмен достық және құрметті қарым-қатынас орнатты, ол Пирсті редактор Пол Карусқа және американдық философиялық журналдың иесі Эдвард К. Хегелерге таныстырды. «The Monist» журналы ақырында Пирстің кем дегенде 14 мақаласын жариялады. Ол Джеймс Марк Болдуиннің «Философия және психология сөздігіне» (1901–1905) көптеген мәтіндер жазды; оған жатқызылғандардың жартысы оның жетекшілігімен Кристин Лэдд Франклин жазған болып көрінеді. 1902 жылы ол жаңа құрылған Карнеги институтына өмірінің жұмысын сипаттайтын жүйелі кітап жазу үшін грант беруге өтініш білдірді. Өтініш қабылданбады; оның қарсыласы Ньюкомб Карнеги институтының атқару комитетіне мүше болды, ал оның президенті Пирс жұмыстан шығарылған кезде Джонс Хопкинс университетінің президенті болған. Осы қиын жағдайда Пирске ең көп көмектескен - оның ескі досы Уильям Джеймс, ол «Сену еркі» (1897) еңбегін Пирске арнады және Пирстің Гарвардта немесе оның жанында екі лекция оқуы үшін төлем жасауды ұйымдастырды (1898 және 1903). Ең бастысы, 1907 жылдан бастап 1910 жылы Джеймс қайтыс болғанға дейін, Джеймс Бостон интеллигенциясының достарына Пирске қаржылық көмек сұрап хат жазды; қор Джеймс қайтыс болғаннан кейін де жалғасты. Пирс Джеймстің үлкен ұлын мұрагер етіп тағайындады, егер Джульетта одан бұрын қайтыс болса. Пирс осы себепті «Сантьяго» («ағылшын тілінде Сент-Джеймс») орта атын қолданды деп есептеледі, бірақ ол 1890 жылы Чарльз Сантьяго Пирс ретінде жарияланды. (Тақырыпты және сілтемелерді қараңыз: Чарльз Сантьяго Сандерс Пирс).

In 1887, Peirce spent part of his inheritance from his parents to buy of rural land near Milford, Pennsylvania, which never yielded an economic return. There he had an 1854 farmhouse remodeled to his design. The Peirces named the property "Arisbe". There they lived with few interruptions for the rest of their lives, Charles writing prolifically, with much of his work remaining unpublished to this day (see Works). Living beyond their means soon led to grave financial and legal difficulties. Charles spent much of his last two decades unable to afford heat in winter and subsisting on old bread donated by the local baker. Unable to afford new stationery, he wrote on the verso side of old manuscripts. An outstanding warrant for assault and unpaid debts led to his being a fugitive in New York City for a while. Several people, including his brother James Mills Peirce and his neighbors, relatives of Gifford Pinchot, settled his debts and paid his property taxes and mortgage. Peirce did some scientific and engineering consulting and wrote much for meager pay, mainly encyclopedic dictionary entries, and reviews for The Nation (with whose editor, Wendell Phillips Garrison, he became friendly). He did translations for the Smithsonian Institution, at its director Samuel Langley's instigation. Peirce also did substantial mathematical calculations for Langley's research on powered flight. Hoping to make money, Peirce tried inventing. He began but did not complete several books. In 1888, President Grover Cleveland appointed him to the Assay Commission. From 1890 on, he had a friend and admirer in Judge Francis C. Russell of Chicago, who introduced Peirce to editor Paul Carus and owner Edward C. Hegeler of the pioneering American philosophy journal The Monist, which eventually published at least 14 articles by Peirce. He wrote many texts in James Mark Baldwin's Dictionary of Philosophy and Psychology (1901–1905); half of those credited to him appear to have been written actually by Christine Ladd Franklin under his supervision. He applied in 1902 to the newly formed Carnegie Institution for a grant to write a systematic book describing his life's work. The application was doomed; his nemesis, Newcomb, served on the Carnegie Institution executive committee, and its president had been president of Johns Hopkins at the time of Peirce's dismissal. The one who did the most to help Peirce in these desperate times was his old friend William James, dedicating his Will to Believe (1897) to Peirce, and arranging for Peirce to be paid to give two series of lectures at or near Harvard (1898 and 1903). Most important, each year from 1907 until James's death in 1910, James wrote to his friends in the Boston intelligentsia to request financial aid for Peirce; the fund continued even after James died. Peirce reciprocated by designating James's eldest son as his heir should Juliette predecease him. It has been believed that this was also why Peirce used "Santiago" ("St. James" in English) as a middle name, but he appeared in print as early as 1890 as Charles Santiago Peirce. (See Charles Santiago Sanders Peirce for discussion and references).

Өлім және мұра

Пирс Пенсильвания штатының Милфорд қаласында әйелінен жиырма жыл бұрын қайтыс болды. Джульетта Пирс Пирстің күлін Арисбеде сақтады. 1934 жылы Пенсильвания губернаторы Гиффорд Пиншот Джульеттаны Милфорд зиратында жерлеуді ұйымдастырды. Пирстің күлін сақтаған урна Джульеттамен бірге жерленді. Бертран Расселл (1959) «Шүбәсіз, ол он тоғызыншы ғасырдың соңындағы ең түпнұсқа ойшылдардың бірі және сөзсіз, ең ұлы американдық ойшыл болды» деп жазды. Рассел мен Уайтхедтің 1910 жылдан 1913 жылға дейін жарық көрген Principia Mathematica еңбегінде Пирс туралы есімдер жоқ (Пирстің еңбектері кейін ғана кеңінен танылды). А. Н. Уайтхед 1924 жылы Гарвардқа келгеннен кейін көп ұзамай Пирстің жарияланбаған қолжазбаларын оқып, Пирстің өзінің «үдерістік» ойлауын қаншалықты болжағандығына таң қалды. (Пирс және үдерістік метафизика туралы Лоу, 1964 жылға қараңыз). Бірақ Пирстің жетістіктері бірден мойындалмады. Оның көрнекті замандастары Уильям Джеймс пен Джозия Ройс оған, ал Кассиус Джексон Кейзер Колумбияда және К. К. Огден Пирс туралы құрметпен, бірақ дереу әсер етпей жазды. Пирске кәсіби тұрғыдан назар бөлген алғашқы ғалым – Ройстің шәкірті Моррис Рафаэль Коэн, Пирстің «Мүмкіндік, махаббат және логика» (1923) атты еңбектерінің антологиясын құрастырушы және Пирстің шашыраңқы жазбаларының алғашқы библиографиясының авторы. Джон Дьюи Пирстің дәрісін Джонс Хопкинс университетінде тыңдаған. «Жинақталған еңбектердің» (1931–1935) алғашқы алты томының жарыққа шығуы Пирс зерттеулеріндегі ең маңызды оқиға болды және Коэн қажетті қаражатты жинап, оны мүмкін етті; алайда бұл екінші деңгейлі зерттеулердің өркендеуіне әкелмеді. Бұл томдардың редакторлары Чарльз Хартшорн мен Пол Вайс Пирс мамандары болған жоқ. Екінші деңгейлі әдебиеттегі алғашқы маңызды еңбектерге Бухлердің (1939), Фейблманның (1946), Гудждің (1950) монографиялары, Артур В. Беркстің 1941 жылғы докторлық диссертациясы (ол 7- және 8-томдарды редакциялады) және Винер мен Янгтың (1952) редакциялаған зерттеулері жатады. Чарльз С. Пирс қоғамы 1946 жылы құрылды. Оның «Трансакциялары», Пирстің прагматизмі мен американдық философиясына маманданған академиялық тоқсандық журналы 1965 жылдан бері жарық көріп келеді. (Пирс пен Дьюидің транзакционализмге қатысты талқылауы туралы Phillips, 2014, 62-бетке қараңыз). 1943 жылы Пирстің беделі, кем дегенде АҚШ-та, соншалықты жоғары болды, Вебстердің өмірбаяндық сөздігі Пирстің «қазіргі уақытта ең түпнұсқа ойшыл және ең ұлы логик саналады» деп жазды. 1949 жылы математика тарихшысы Каролин Эйзель (1902–2000) Пирстің автографты хатына кездейсоқ тап болды. Осылайша Пирс туралы оның қырық жылдық зерттеулері басталды, «математик және ғалым», «Эйзель» (1976, 1979, 1985) деп аталды. 1960 жылдардың басынан бастап философ және идеялар тарихшысы Макс Фиш (1900–1995) Пирс туралы авторитет ретінде танылды (Фиш, 1986). Ол өзінің маңызды мақалаларының көптерін Пирстің ой-пікірінің 1983 жылға дейінгі әсерін зерттеуге енгізді (Фиш 1986: 422–448). Пирс халықаралық деңгейде танымал болды, оны Бразилиядағы (CeneP/CIEP және Centro de Estudos de Pragmatismo), Финляндиядағы (HPRC және ), Германиядағы (Вирт тобы, Хоффман мен Отте тобы, Деузер мен Херле тобы), Франциядағы (L'I. R. S. C. E.), Испаниядағы (GEP) және Италиядағы (CSP) Пирс зерттеулері мен прагматизмға арналған университет зерттеу орталықтары көрсетті. Оның еңбектері неміс, француз, фин, испан және швед тілдері сияқты бірнеше тілге аударылды. 1950 жылдан бері француз, итальян, испан, британ және бразилиялық Пирс зерттеушілері белгілі болды. Көп жылдар бойы Пирске ең көп берілген Солтүстік Америка философия факультеті Торонто университеті болды, бұл Томас Гудж бен Дэвид Саванның басшылығының арқасында мүмкін болды. Соңғы жылдары АҚШ-тың Пирс зерттеушілері Индиана университеті – Пурдью университеті Индианаполисте (Пирс редакциясы жобасының – PEP – үйі) және Пенсильвания мемлекеттік университетінде шоғырланды. Қазіргі уақытта Пирстің идеяларына академиялық философиядан тыс зерттеушілердің қызығушылығы артып келеді. Бұл қызығушылық өнеркәсіп, бизнес, технология, барлау ұйымдары мен әскери саладан туындады және оның нәтижесінде көптеген агенттіктер, институттар, кәсіпорындар мен зертханалар пайда болды, онда Пирстің ұғымдарын зерттеу және дамыту жұмыстары қарқынды жүргізілуде.

Peirce died destitute in Milford, Pennsylvania, twenty years before his widow. Juliette Peirce kept the urn with Peirce's ashes at Arisbe. In 1934, Pennsylvania Governor Gifford Pinchot arranged for Juliette's burial in Milford Cemetery. The urn with Peirce's ashes was interred with Juliette. Bertrand Russell (1959) wrote "Beyond doubt [ ] he was one of the most original minds of the later nineteenth century and certainly the greatest American thinker ever". Russell and Whitehead's Principia Mathematica, published from 1910 to 1913, does not mention Peirce (Peirce's work was not widely known until later). A. N. Whitehead, while reading some of Peirce's unpublished manuscripts soon after arriving at Harvard in 1924, was struck by how Peirce had anticipated his own "process" thinking. (On Peirce and process metaphysics, see Lowe 1964. Yet Peirce's achievements were not immediately recognized. His imposing contemporaries William James and Josiah Royce admired him and Cassius Jackson Keyser, at Columbia and C. K. Ogden, wrote about Peirce with respect but to no immediate effect. The first scholar to give Peirce his considered professional attention was Royce's student Morris Raphael Cohen, the editor of an anthology of Peirce's writings entitled Chance, Love, and Logic (1923), and the author of the first bibliography of Peirce's scattered writings. John Dewey studied under Peirce at Johns Hopkins. The publication of the first six volumes of Collected Papers (1931–1935) was the most important event to date in Peirce studies and one that Cohen made possible by raising the needed funds; however it did not prompt an outpouring of secondary studies. The editors of those volumes, Charles Hartshorne and Paul Weiss, did not become Peirce specialists. Early landmarks of the secondary literature include the monographs by Buchler (1939), Feibleman (1946), and Goudge (1950), the 1941 PhD thesis by Arthur W. Burks (who went on to edit volumes 7 and 8), and the studies edited by Wiener and Young (1952). The Charles S. Peirce Society was founded in 1946. Its Transactions, an academic quarterly specializing in Peirce's pragmatism and American philosophy has appeared since 1965. (See Phillips 2014, 62 for discussion of Peirce and Dewey relative to transactionalism.) By 1943 such was Peirce's reputation, in the US at least, that Webster's Biographical Dictionary said that Peirce was "now regarded as the most original thinker and greatest logician of his time". In 1949, while doing unrelated archival work, the historian of mathematics Carolyn Eisele (1902–2000) chanced on an autograph letter by Peirce. So began her forty years of research on Peirce, “the mathematician and scientist,” culminating in Eisele (1976, 1979, 1985). Beginning around 1960, the philosopher and historian of ideas Max Fisch (1900–1995) emerged as an authority on Peirce (Fisch, 1986). He includes many of his relevant articles in a survey (Fisch 1986: 422–448) of the impact of Peirce's thought through 1983. Peirce has gained an international following, marked by university research centers devoted to Peirce studies and pragmatism in Brazil (CeneP/CIEP and Centro de Estudos de Pragmatismo), Finland (HPRC and ), Germany (Wirth's group, Hoffman's and Otte's group, and Deuser's and Härle's group), France (L'I. R. S. C. E.), Spain (GEP), and Italy (CSP). His writings have been translated into several languages, including German, French, Finnish, Spanish, and Swedish. Since 1950, there have been French, Italian, Spanish, British, and Brazilian Peirce scholars of note. For many years, the North American philosophy department most devoted to Peirce was the University of Toronto, thanks in part to the leadership of Thomas Goudge and David Savan. In recent years, U. S. Peirce scholars have clustered at Indiana University – Purdue University Indianapolis, home of the Peirce Edition Project (PEP) –, and Pennsylvania State University. Blockquote|Currently, considerable interest is being taken in Peirce's ideas by researchers wholly outside the arena of academic philosophy. The interest comes from industry, business, technology, intelligence organizations, and the military; and it has resulted in the existence of a substantial number of agencies, institutes, businesses, and laboratories in which ongoing research into and development of Peircean concepts are being vigorously undertaken.|Robert Burch, 2001, updated 2010

Шығармалары

Пирстің беделі көбінесе американдық ғылыми және академиялық журналдарда жарияланған ғылыми мақалаларына негізделген, мысалы, Америка өнер және ғылым академиясының еңбектері, Спекулятивтік философия журналы, Монист, Популярлы ғылым айлығы, Америка математика журналы, Ұлттық ғылым академиясының естеліктері, Ұлт және басқалары. Пирстің өмірінде жарияланған мақалаларының кең тізімін және оларға сілтемелерді онлайн көруге болады. Пирс өмірінде жазған және жарық көрген жалғыз толық кітабы (құрастырма немесе памфлет емес) – 1878 жылғы «Фотометриялық зерттеулер», спектрографиялық әдістерді астрономияға қолдану туралы 181 беттік монография. Джонс Хопкинс университетінде оқыған кезінде «Логика зерттеулері» (1883) атты еңбегін шығарды, онда өзінің және аспиранттарының жазған тараулары бар. Джонс Хопкинс университетінде логика пәнінің лекторы болған (1879–1884) жылдары лекциялар бергеннен басқа, кем дегенде тоғыз лекция циклын оқыды, олардың көпшілігі қазір жарияланды; Пирстің лекцияларын қараңыз. Пирс қайтыс болғаннан кейін Гарвард университеті Пирстің жесірінен оның кабинетінде табылған қағаздарды алды, бірақ оларды 1964 жылға дейін микрофильмдемеді. Тек Ричард Робин (1967) осы Нахластың каталогын жасағаннан кейін ғана Пирс шамамен 1650 жарияланбаған қолжазба қалдырғаны, барлығы 100 000-нан астам бет, көбінесе микрофильмнен басқа жарияланбаған екені белгілі болды. Пирстің қағаздарының тағдыры туралы Хаузердің (1989) еңбегін қараңыз. Қағаздардың жағдайы қанағаттанарлық емес. Пирстің мақалаларының алғашқы жарияланған антологиясы – Моррис Рафаэль Коэн редакциялаған 1923 жылғы «Шанс, махаббат және логика: Философиялық эсселер», ол әлі де басылымда. 1940, 1957, 1958, 1972, 1994 және 2009 жылдары бір томдық антологиялар жарық көрді, олардың көпшілігі әлі де басылымда. Пирстің өмірінен кейінгі еңбектерінің негізгі басылымдары, көбінесе көп томдық және кейбіреулері әлі де басылып шығып жатқандары:

1931–1958: Чарльз Сандерс Пирстің жинақталған қағаздары (CP), 8 том, көптеген жарияланған еңбектерді, сонымен қатар бұрын жарияланбаған жұмыстардың таңдауын және оның хаттарының бір бөлігін қамтиды. Бұл ұзақ жылдар бойы қолданылып келе жатқан стандартты басылым Пирстің 1860–1913 жылдардағы еңбектерінен құрастырылған. Ол тақырыптық принцип бойынша ұйымдастырылған, бірақ мәтіндер (лекция сериялары да оның ішінде) көбінесе томдарға бөлінеді, ал Пирстің дамуының әртүрлі кезеңдерінен алынған мәтіндер жиі біріктіріледі, бұл редакторлардың түсіндірмелеріне жиі жүгінуді қажет етеді. Чарльз Хартшорн мен Пол Вайс (1–6 томдар) және Артур Беркс (7–8 томдар) редакциялаған, басылымда және онлайн қолжетімді. 1975–1987: Чарльз Сандерс Пирс: The Nation журналына қосқан үлесі, 4 том, Пирстің 1869–1908 жылдар аралығында The Nation журналында жарияланған 300-ден астам шолулары мен мақалаларын қамтиды. Кеннет Лэйн Кетнер мен Джеймс Эдвард Кук редакциялаған, онлайн қолжетімді. 1976: Чарльз С. Пирстің «Математиканың жаңа элементтері», 5 томнан 4 том, Пирстің математикалық тақырыптар бойынша бұрын жарияланбаған көптеген қолжазбаларын, сонымен қатар Пирстің маңызды математикалық мақалаларын қамтиды. Каролин Айзель редакциялаған, қайтадан басылып шықты. 1977: Семиотика және сигнифика: С. С. Пирс пен Виктория Леди Уэлби арасындағы хат алмасу (2001 жылғы 2-ші басылымы), Пирстің Виктория, Леди Уэлбимен (1903–1912) арасындағы толық хат алмасуын қамтиды. Пирстің басқа жарияланған хат алмасулары көбінесе «Жалпы қағаздар» жинағының 8-томына енгізілген 14 хатпен және «Жазулар» жинағына енгізілген 1890 жылға дейінгі 20 шақты элементпен шектелген. Чарльз С. Хардвик пен Джеймс Кук редакциялаған, енді басылмайды. 1982 – қазірге дейін: Чарльз С. Пирстің жазбалары, хронологиялық басылым (W), 1–6 және 8 томдары, жоспарланған 30 томнан. Жинақталған қағаздардың шектеулі көлемі және кемшіліктері редакциялау мен ұйымдастыру Макс Фишті және басқаларды 1970-ші жылдары Пирс редакциясы жобасын (PEP) құруға итермеледі, оның мақсаты – толыққанды сындық хронологиялық басылымды дайындау. Осы уақытқа дейін жеті том ғана жарық көрді, бірақ олар Пирс өзінің ең танымал еңбектерінің көп бөлігін жасаған 1859–1892 жылдар аралығын қамтиды. Чарльз С. Пирстің жазбалары, 8 2010 жылдың қарашасында жарық көрді; және Чарльз С. Пирстің жазбалары, 7, 9 және 11 томдары бойынша жұмыс жалғасуда. Басылымда және онлайн қолжетімді. 1985: Пирстің ғылым логикасына тарихи көзқарас: ғылым тарихы, 2 том. Ауспиц: «Пирстің өз заманының ғылымына қаншалықты терең бойлағаны оның Nation журналында жазған сын-пикирлерінде [ ] және ғылыми тарихы мен практикасы туралы мақалаларында, грант өтініштерінде және баспагерлердің проспекттерінде айқын көрінеді», – деп атап өтті. Каролин Айзель редакциялаған, қайтадан басылып шықты. 1992: «Ақыл-ой және нәрселердің логикасы» Пирстің 1898 жылғы Уильям Джеймс шақырған лекциялар сериясын бір жерде жинақтайды. Кеннет Лэйн Кетнер редакциялаған, Хилари Патнэмның түсіндірмелерімен, басылымда. 1992–1998: «Маңызды Пирс» (EP), 2 том, Пирстің философиялық жазбаларының маңызды жаңа үлгісі. Нейтан Хаузер мен Кристиан Клозель (1 том) және Пирс редакциясы жобасының редакторлары (2 том) редакциялаған, басылымда. 1997: «Прагматизм – дұрыс ойлау принципі және әдісі» Пирстің 1903 жылғы Гарвардтағы «Прагматизм туралы лекцияларын» оқулық түрінде жинақтайды, оның лекция қолжазбаларының сыны жарияланған, ал лекциялар енді «Маңызды Пирс» 2 томда да қолжетімді. Патриция Энн Туриси редакциялаған, басылымда. 2010: «Математика философиясы: Таңдамал еңбектер» Пирстің осы тақырыптағы маңызды жазбаларын жинақтайды, олардың көпшілігі бұрын жарияланбаған. Мэттью Е. Мур редакциялаған, басылымда.

1931–1958: Collected Papers of Charles Sanders Peirce (CP), 8 volumes, includes many published works, along with a selection of previously unpublished work and a smattering of his correspondence. This long time standard edition drawn from Peirce's work from the 1860s to 1913 remains the most comprehensive survey of his prolific output from 1893 to 1913. It is organized thematically, but texts (including lecture series) are often split up across volumes, while texts from various stages in Peirce's development are often combined, requiring frequent visits to editors' notes. Edited (1–6) by Charles Hartshorne and Paul Weiss and (7–8) by Arthur Burks, in print and online. 1975–1987: Charles Sanders Peirce: Contributions to The Nation, 4 volumes, includes Peirce's more than 300 reviews and articles published 1869–1908 in The Nation. Edited by Kenneth Laine Ketner and James Edward Cook, online. 1976: The New Elements of Mathematics by Charles S. Peirce, 4 volumes in 5, included many previously unpublished Peirce manuscripts on mathematical subjects, along with Peirce's important published mathematical articles. Edited by Carolyn Eisele, back in print. 1977: Semiotic and Significs: The Correspondence between C. S. Peirce and Victoria Lady Welby (2nd edition 2001), included Peirce's entire correspondence (1903–1912) with Victoria, Lady Welby. Peirce's other published correspondence is largely limited to the 14 letters included in volume 8 of the Collected Papers, and the 20 odd pre 1890 items included so far in the Writings. Edited by Charles S. Hardwick with James Cook, out of print. 1982–now: Writings of Charles S. Peirce, A Chronological Edition (W), Volumes 1–6 & 8, of a projected 30. The limited coverage, and defective editing and organization, of the Collected Papers led Max Fisch and others in the 1970s to found the Peirce Edition Project (PEP), whose mission is to prepare a more complete critical chronological edition. Only seven volumes have appeared to date, but they cover the period from 1859 to 1892, when Peirce carried out much of his best known work. Writings of Charles S. Peirce, 8 was published in November 2010; and work continues on Writings of Charles S. Peirce, 7, 9, and 11. In print and online. 1985: Historical Perspectives on Peirce's Logic of Science: A History of Science, 2 volumes. Auspitz has said, "The extent of Peirce's immersion in the science of his day is evident in his reviews in the Nation [ ] and in his papers, grant applications, and publishers' prospectuses in the history and practice of science", referring latterly to Historical Perspectives. Edited by Carolyn Eisele, back in print. 1992: Reasoning and the Logic of Things collects in one place Peirce's 1898 series of lectures invited by William James. Edited by Kenneth Laine Ketner, with commentary by Hilary Putnam, in print. 1992–1998: The Essential Peirce (EP), 2 volumes, is an important recent sampler of Peirce's philosophical writings. Edited (1) by Nathan Hauser and Christian Kloesel and (2) by Peirce Edition Project editors, in print. 1997: Pragmatism as a Principle and Method of Right Thinking collects Peirce's 1903 Harvard "Lectures on Pragmatism" in a study edition, including drafts, of Peirce's lecture manuscripts, which had been previously published in abridged form; the lectures now also appear in The Essential Peirce, 2. Edited by Patricia Ann Turisi, in print. 2010: Philosophy of Mathematics: Selected Writings collects important writings by Peirce on the subject, many not previously in print. Edited by Matthew E. Moore, in print.

Ықтималдық және статистика

Пирс ғылымның нақтылыққа емес, статистикалық ықтималдықтарға жететінін және спонтандықтың ("абсолютті мүмкіндіктің") нақты екенін айтты (оның көзқарасы бойынша Тихизмді қараңыз). Оның статистикалық жазбаларының көпшілігі ықтималдықтың жиіліктік түсіндіруін (жағдайлардың объективті арақатынастарын) қолдайды, ал көптеген жазбалары объективті рандомизацияға негізделмеген жағдайда ықтималдыққа қатысты күмәнділік білдіреді (және оны қолдануды сынап көрсетеді). Пирс көбінесе фреквентист болғанымен, оның мүмкін әлемдер семантикасы Карл Попперден бұрын ықтималдықтың "талаптандыру" теориясын енгізді. Пирс (кейде Джозеф Джастроумен бірге) тәжірибелік қатысушылардың ықтималдық туралы пікірлерін зерттеді, бұл "әлдебасқа алғашқы" субъективті ықтималдықтарды анықтау және бағалау, сондай-ақ (кейіннен) Байес статистикасы деп аталатын нәрсе болды (Хаккинг 1990: 205). Прагматизм жалпының нақтылығына сенуге антиноминалистік міндеттейді (CP 5.453–457). Пирс үшін, ол сондай-ақ ценоскопия деп атаған Бірінші философия, математикадан гөрі кем, ал табиғат пен сана ғылымдарынан гөрі артық негіз болып табылады. Ол оң құбылыстарды жалпы түрде зерттейді, кез келген адам оянған кезде қол жетімді құбылыстар, және арнайы тәжірибелерге жүгіну арқылы мәселелерді шешпейді. Ол мұндай философияны (1) феноменологияға (ол сондай-ақ фанероскопия немесе категориялар деп те атады), (2) нормативті ғылымдарға (эстетика, этика және логика) және (3) метафизикаға бөлді; олар туралы көзқарастары төменде талқыланады. Пирс эстетика мен этика саласында көп жазба қалдырмады, бірақ 1902 жылға қарай эстетика, этика және логика осы ретпен нормативті ғылымдарды құрайды деп санды. Ол эстетиканы жақсылықты зерттеу (көрнектілік ретінде түсінілетін) және осылайша барлық мінез-құлық пен ойды басқаратын мақсаттар ретінде сипаттады.

Табысы мен мұрасы

Умберто Эко Пирсті "күдісіз, біздің буынның ең ұлы жарияланбаған жазушысы" деп сипаттады, ал Карл Поппер оны "барлық уақыттың ең ұлы философтарының бірі" деп атады. Философияның интернет энциклопедиясы Пирс туралы былай дейді: "Бұрын ұзақ бойға прагматизмге атын берген және Джеймс пен Дьюиге әсер еткен ерекше тұлға деп есептелгенімен, Пирстің өзінің маңыздылығы қазір кеңінен мойындалуда".

Тергеу теориясы

"Нанымның қалыптасуы" (1877) еңбегінде Пирс зерттеудің психологиялық бастауы мен мақсатын түсіндіреді. Оның пікірінше, адамдарды зерттеуге Пирс күмәннің мәні деп санайтын мазасыздық пен алаңдаушылық сезімдерінен құтылуға деген ұмтылыс жетелейді. Пирс күмәнді "біз өзімізді босатуға және нанымға қол жеткізуге тырысатын мазасыз және қанағаттанбаған жағдай" деп сипаттайды. Пирс күмәнді болу тәжірибесін сипаттау үшін "тітіркендіру" сияқты сөздерді қолданады және неліктен біз мұндай тәжірибелерді ынталандыратындық деп ойлайтынымызды түсіндіреді. Пирс айтуынша, күмәннің тітіркендіретін сезімі, күмәнді тудырған сұраққа берген жауабымызға қанағаттану арқылы біздің күш-жігерімізбен басылады. Бұл тұрақты жағдай, яғни наным, Пирс тарапынан "бізден қашқымыз келмейтін тыныш және қанағаттанарлық жағдай" деп сипатталған. Біз қандай әдістерді қолданбасақ та, нанымға қанағаттануға жасаған әрекеттерімізді Пирс "іздеу" деп атайды. Пирс ой-пікір тарихы бойында іс жүзінде қолданылған деп сипаттайтын төрт әдіс келесі бөлімде қысқаша баяндалады.

Сыни ортақ-сезімділік

Пирс прагматизмінің салдары ретінде қарастырған сындық жалпы сезімталдық – Томас Ридтің жалпы сезімталдық философиясының, біздің көбінесе шамалы түсініксіз, қазіргі уақытта күмәнсіз болып көрінетін жалпы сезімталдық тұжырымдарының кейіннен сұраққа түсу мүмкіндігін мойындайтын қателікке бейімділікпен үйлесімділігі. Мұндай өзгерістер, мысалы, ғылым арқылы әлемнің өзгеруі салдарынан туындауы мүмкін. Бұл, өзгеріске ұшыраса, өте баяу болатын, жалпы күмәнділердің негізгі тобын анықтау үшін нақты күмәндарды сынауға бағытталған күш-жігерді қамтиды.

Салыспалы зерттеу әдістері

"Сенімнің негізделуі" (1877) еңбегінде Пирс зерттеуді жалпы алғанда, шындықты іздеу ретінде емес, таңғалыс, келіспеушілік сияқты жағдайлардан туындайтын мазасыз күмәннен құтылу және берік сенімге жету күресі ретінде сипаттады. Бұл Пирске ғылыми зерттеуді кең ауқымды спектрдің бір бөлігі ретінде қарастыруға және оны, жалпы зерттеулер сияқты, тек сөздік, талас-тартыс немесе гиперболалық емес, нақты күмәнмен ынталандыруға мүмкіндік берді, ол оның жемісті емес екенін есептеді. Пирс пікірді бекітудің төрт әдісін ең нашардан ең табыстысына қарай реттеп көрсетті: табандылық әдісі (бастапқы сенімге мізгілсіз ұстану саясаты) – ол жайлылық пен нақтылық сыйлайды, бірақ кері ақпаратты және басқалардың пікірлерін надандықпен елемеуге ұшыратады, себебі шындық жеке емес, жалпыға ортақ емес деп есептейді. Бұл әдіс қоғамдық сезімге қарсы келеді және оңай құлайды, өйткені өзіңнің бастапқы пікіріңнен гөрі басқа біреудің пікірі дұрыс сияқты көрінгенде, адам байқай алады. Оның табыстары керемет болуы мүмкін, бірақ көбінесе уақытша болады. Билік әдісі – келіспеушіліктерді жеңеді, бірақ кейде қатыгездікпен. Оның табыстары ұлы және ұзаққа созылуы мүмкін, бірақ ол адамдарды толығымен реттей алмайды, әсіресе адамдар қазіргі және өткен басқа қоғамдар туралы білгенде. Априори әдісі – сәйкестікті азырақ қатыгездікпен ілгерілетеді, бірақ пікірлерді дәм сияқты нәрсе ретінде қарастырады, пікірлер әңгімелесу мен көзқарастарды салыстыруда "ақылға қолайлы нәрсе" тұрғысынан туындайды. Осылайша ол парадигмадағы модаға тәуелді және уақыт өте келе дөңгелектей қайталанады. Бұл әдіс зияткерлік тұрғыдан жоғарырақ және құрметті, бірақ алғашқы екі әдіс сияқты кездейсоқ және ерсі сенімдерді қолдайды, кейбір саналарды оған күмән келтіруге итермелейді. Ғылым әдісі – зерттеудің шындықты табуға болатын, бірақ нақты пікірден тәуелсіз екенін болжайды, сондықтан зерттеу өзінің есебінде дұрыс емес (жалғандық) болуы мүмкін, тек дұрыс емес, сондықтан өзін-өзі сынап, сынға алады, түзетулер енгізеді және өзін-өзі жетілдіреді. Пирс практикалық мәселелерде баяу және қате ойлау инстинкт пен дәстүрлі сезімге қарағанда қауіптірек екенін және ғылыми әдіс теориялық зерттеулерге ең қолайлы екенін, оны басқа әдістермен және практикалық мақсаттармен шектеуге болмайды деп санайды; ақылдың "бірінші қағидасы" төменде жиынтықталған (басқаша ескерілмесе). Ол сондай-ақ дәлелдерді сынау мәселелері бойынша ықтималдық пен индуктивті дәлдікті де қарастырды. Абдуктивті (немесе ретродуктивті) кезең. Таңдауға тұрарлық түсіндірме гипотезаларын табу үшін болжау, қорытындылау. Пирс индукцияны сынақтар негізінде гипотезадағы шындықтың үлесін анықтау ретінде алып кетуден ажыратады. Кез келген зерттеу, идеяларға, қарапайым фактілерге немесе нормалар мен заңдарға қатысты болсын, осы салалардың бірінен немесе бірнешеуінен туындайтын таңғаларлық байқаулардан басталады (мысалы, қазірде жүргізіліп жатқан зерттеудің кез келген кезеңінде). Теориялардың барлық түсіндірме мазмұны алып кетуден келеді, ол таңғажайып немесе күрделі құбылысты қарапайым, экономикалық түрде түсіндіру үшін жаңа немесе сыртқы идеяны болжайды. Біздің болжамдарымыздағы сәттілік кездейсоқ сәттіліктен әлдеқайда асып түседі және дамыған немесе туа біткен инстинкттер арқылы табиғатқа үйлесімділікпен туындайды, әсіресе ең жақсы болжамдар "оңай және табиғи" мағынасында оңтайлы түрде сенімді және қарапайым болғанда, Галилеоның ақыл-ойының табиғи жарығындай және "логикалық қарапайымдықтан" ерекшеленеді. Алып кету – тұжырымның ең өнімді, бірақ ең қауіпсіз түрі. Оның жалпы негіздемесі индуктивті: ол жиі жетістікке жетеді және оны жаңа шындықтарға жетуде ешнәрсе алмастыра алмайды. 1903 жылы Пирс прагматизмді "алып кету логикасы" деп атады. Координативтік әдіс ықтимал гипотезаны алып тастаудан оны сынауға қабілеттілігі және оның сынағы зерттеудің өзін қалай үнемдейді деген шешімге әкеледі. Гипотезаның қауіпсіз еместігі, кем дегенде ақыл-ой сынақтарына әкелетін және ғылымда ғылыми сынақтарға өзін-өзі беруі керек. Қымбатқа соқпаса, қарапайым, бірақ мүмкін емес болжамды бірінші кезекте сынауға болады. Егер болжамның ықтималдығы немесе дәлелді объективті ықтималдығы болса, оны тексерудің мәні бар, ал субъективті ықтималдылық, дәлелді болса да, алдамшы түрде азғырушы болуы мүмкін. Ұйғарымдар стратегиялық түрде сынақ үшін таңдалуы мүмкін, олардың сақ болуы үшін (Пирс мысал ретінде жиырма сұрақ ойынын берді), кеңдігі немесе қарапайымдығы үшін. Адам тек жеткілікті тәжірибе арқылы ашылатын нәрсені ғана ашуға болады, сондықтан мәселе оны жеделдетуде, зерттеудің экономикасы алып кетудің секірісін талап етеді және оның өнерін басқарады. – философия "идеалистік емес" болудан, нақты нәрсе барлық мүмкін идеялардан қашып немесе оларды жеңе алады деп жаңылысудан және сөзсіз "толығымен түсіндірілмейтін, талдамайтын соңғы нәрсе" бар екенін болжаудан аулақ болу керек, себебі түсіндірме болжам ештеңе түсіндірмейді және сондықтан қабылдауға болмайды.

In "The Fixation of Belief" (1877), Peirce described inquiry in general not as the pursuit of truth per se but as the struggle to move from irritating, inhibitory doubt born of surprise, disagreement, and the like, and to reach a secure belief, belief being that on which one is prepared to act. That let Peirce frame scientific inquiry as part of a broader spectrum and as spurred, like inquiry generally, by actual doubt, not mere verbal, quarrelsome, or hyperbolic doubt, which he held to be fruitless. Peirce sketched four methods of settling opinion, ordered from least to most successful:

The method of tenacity (policy of sticking to initial belief) – which brings comforts and decisiveness but leads to trying to ignore contrary information and others' views as if truth were intrinsically private, not public. The method goes against the social impulse and easily falters since one may well notice when another's opinion seems as good as one's own initial opinion. Its successes can be brilliant but tend to be transitory. The method of authority – which overcomes disagreements but sometimes brutally. Its successes can be majestic and long lasting, but it cannot regulate people thoroughly enough to withstand doubts indefinitely, especially when people learn about other societies present and past. The method of the a priori – which promotes conformity less brutally but fosters opinions as something like tastes, arising in conversation and comparisons of perspectives in terms of "what is agreeable to reason". Thereby it depends on fashion in paradigms and goes in circles over time. It is more intellectual and respectable but, like the first two methods, sustains accidental and capricious beliefs, destining some minds to doubt it. The method of science – wherein inquiry supposes that the real is discoverable but independent of particular opinion, such that, unlike in the other methods, inquiry can, by its own account, go wrong (fallibilism), not only right, and thus purposely tests itself and criticizes, corrects, and improves itself. Peirce held that, in practical affairs, slow and stumbling ratiocination is often dangerously inferior to instinct and traditional sentiment, and that the scientific method is best suited to theoretical research, which in turn should not be trammeled by the other methods and practical ends; reason's "first rule" is summarized below (except as otherwise noted). There he also reviewed plausibility and inductive precision (issues of critique of arguments). Abductive (or retroductive) phase. Guessing, inference to explanatory hypotheses for selection of those best worth trying. From abduction, Peirce distinguishes induction as inferring, on the basis of tests, the proportion of truth in the hypothesis. Every inquiry, whether into ideas, brute facts, or norms and laws, arises from surprising observations in one or more of those realms (and for example at any stage of an inquiry already underway). All explanatory content of theories comes from abduction, which guesses a new or outside idea so as to account in a simple, economical way for a surprising or complicated phenomenon. The modicum of success in our guesses far exceeds that of random luck, and seems born of attunement to nature by developed or inherent instincts, especially insofar as best guesses are optimally plausible and simple in the sense of the "facile and natural", as by Galileo's natural light of reason and as distinct from "logical simplicity". Abduction is the most fertile but least secure mode of inference. Its general rationale is inductive: it succeeds often enough and it has no substitute in expediting us toward new truths. In 1903, Peirce called pragmatism "the logic of abduction". Coordinative method leads from abducting a plausible hypothesis to judging it for its testability and for how its trial would economize inquiry itself. The hypothesis, being insecure, needs to have practical implications leading at least to mental tests and, in science, lending themselves to scientific tests. A simple but unlikely guess, if not costly to test for falsity, may belong first in line for testing. A guess is intrinsically worth testing if it has plausibility or reasoned objective probability, while subjective likelihood, though reasoned, can be misleadingly seductive. Guesses can be selected for trial strategically, for their caution (for which Peirce gave as example the game of Twenty Questions), breadth, or incomplexity. One can discover only that which would be revealed through their sufficient experience anyway, and so the point is to expedite it; economy of research demands the leap, so to speak, of abduction and governs its art. – when, instead, philosophy should avoid being "unidealistic", misbelieving that something real can defy or evade all possible ideas, and supposing, inevitably, "some absolutely inexplicable, unanalyzable ultimate", which explanatory surmise explains nothing and so is inadmissible.

Категориялар теориясы

1867 жылы 14 мамырда 27 жастағы Пирс Америка өнер және ғылым академиясына "Категориялардың жаңа тізімі туралы" деген мақаласын ұсынды, ол келесі жылы жарияланды. Мақалада Пирс Аристотель, Иммануил Кант және Г. В. Ф. Гегельді оқығаннан кейін жасаған үш жалпы категорияны қамтитын айғақ теориясы баяндалды, осы категорияларды Пирс өмірінің соңына дейін өз жұмыстарында қолданды. 1893 жылы Пирс оның көп бөлігін жақсы дайындалмаған тыңшылар үшін қайтадан түсіндірді.

Логика немесе семиотика

1918 жылы логик К. И. Льюис: "К. С. Пирстің символдық логикаға қосқан үлесі, кемінде тоғызыншы ғасырда, басқа ешбір автордан артық және алуан түрлі".

Қарым-қатынастық логика

"Туыстық логикасы" (1870) атты алғашқы мақаласынан бастап Пирс Огастус Де Морган бастаған қатынастар теориясын дамытты. Қазіргі таңдағы қатынастар математикасының көп бөлігі Пирстен "қарызға алынған", бірақ әрқашан лайықты құрмет көрсетілмеген; осы және жас Бертран Расселдің, әсіресе "Математика принциптері" мен "Principia Mathematica" еңбектерінде Пирске толық әділдік жасамағаны туралы мәліметтерді Anellis (1995) еңбегінен қараңыз. Пирс зерттеушісі Артур В. Бёркс. Экономикада реляциялық логиканы Фрэнк П. Рамзи, Джон фон Нейман және Пол Сэмюэлсон қалаулар мен пайдалылықты зерттеу үшін, ал Кеннет Дж. Ароу "Әлеуметтік таңдау және жеке құндылықтар" еңбегінде қолданды, бұл Нью-Йорк қалалық колледжінде Ароутың Тарскимен байланысынан кейін болды.

Философиялық логика

Пирс логиканы философияның бір бөлімі ретінде, эстетика мен этикаға негізделген нормативті ғылым ретінде, метафизикадан да негізгі және "зерттеу әдістерін жасау өнері" ретінде қарастырды. Көбінесе, тұжырымдама ретінде "логика әлеуметтік принципке негізделген", себебі тұжырымдама белгілі бір дәрежеде шексіз көзқарасқа тәуелді. Пирс, ешқандай мойынсұнусыз, қазіргі зерттеулер мен қолданыстарда жай ғана "логика" деп аталатын көптеген нәрселерді "логика математикасы" деп атады. Ол (философиялық) логика және логика математикасы салаларында жемісті болды, олардың екеуі де оның еңбектерінде және ойлау жүйесінде тығыз байланысты болды. Пирс логиканың формальды семиотика екенін дәлелдеді: белгілерді ең кең мағынада формальды түрде зерттеу, тек жасанды, тілдік немесе символдық белгілер ғана емес, сонымен қатар реакциялар сияқты ұқсастықтар немесе көрсеткіш белгілерді де қамтиды. Пирс "осы ғаламның бәрі белгілермен толы, егер ол белгілерден ғана тұрмаса" деген тұжырымды ұсынды, сонымен қатар олардың бейнелеу және тұжырымдамалық қатынастарын да атап өтті. Ол барлық ойлау уақытты қажет ететіндіктен, барлық ойлау белгілер мен белгілер процестерінде ("семиоз") жүзеге асады, мысалы, зерттеу процесі сияқты. Ол логиканы үш бөлікке бөлді: 1) спекулятивтік грамматика немесе стехиология, белгілердің мағыналы болуының мүмкіндіктерін, сондай-ақ олардың түрлерін, бірігу жолдарын және кейбіреулері басқаларын қалай бейнелейтінін немесе қамтитынын зерттейді; 2) логикалық сыншы немесе логиканың өзі, тұжырымдама тәсілдерін зерттейді; және 3) спекулятивтік немесе әмбебап риторика немесе методевтика.

Формалды семиотика ретінде логика

Пирс ондаған жылдар бойы өзінің кең ауқымды зерттеулері арқылы ойлау процестерін нақтылаудың, сондай-ақ ғылымның жұмысын түсіндірудің ресми философиялық жолдарын іздеді. Табиғат пен тәрбиеге негізделген ізденіс динамикасының бұл ажырамас түрде түйіскен сұрақтары оны өзінің семиотикасын белгілер мен тұжырымдамалардың кеңінен түсініктерімен және оның шыңы ретінде "ғылым қалай жұмыс істейді" және зерттеу әдістерін әзірлеу міндеті үшін ізденіс теориясын дамытуға итермеледі. Бұл ғасырлар бойы оқытылған ортағасырлық анықтама бойынша логика болар еді: өнердің өнері, ғылымның ғылымдары, барлық әдістердің қағидаларына жол ашады. Ойдағы белгілерге қатысты Пирс керісінше айтты: "Демек, ой бір сәтте пайда бола алмайды, уақыт керек, бұл әр ойды басқа бірі арқылы түсіндіру қажеттігін, немесе барлық ой белгілерде болады дегенді білдіреді." – назар психология, лингвистика немесе әлеуметтік зерттеулерге (оның да айналысқан салалары) емес, жалпы белгілердің әрекетіне шоғырланған. Ізденіс – бұл тұжырымдау процесі, ойлау мен семиоздың бір түрі. Құбылыстардың белгі ретінде тұру жолдарының жаһандық жіктелуі және ізденіс пен ойлаудың тұжырымдама ретінде белгі процесіне енуі, семиотиканың үш деңгейінде ізденісті зерттеуге мүмкіндік береді:

Мағыналылықтың шарттары. Мағыналық элементтер мен олардың комбинацияларын, олардың грамматикасын зерттеу. Жарамдылық, нақты бейнелеудің шарттары. Әртүрлі жеке тәсілдердегі аргументтерді сынау. Түсіндіруді анықтау шарттары. Өзара әрекеттесетін тәсілдердегі ізденіс әдістемесі. Пирс көбінесе күнделікті өмірден мысалдар келтіреді, бірақ философиялық логика тұрғысынан мәлімдеме және түсіндірме сияқты ұғымдарды анықтап, талқылайды. Пирс ресми түрде былай деді:

Онтология

Универсальдар мәселесінде Пирс 1868 жылы генералдардың нақты екенін жариялаған схоластикалық реалист болды. Пирс пікірінше, оның "үшіншілік" деп атаған санаты, әлем туралы ең жалпы фактілер – бұл санадан тыс нақтылықтар. Модальдықтарға қатысты (мүмкіндік, қажеттілік, т.б.), ол кейінірек модальдықтардың қаншалықты нақты екендігі туралы бұрынғы ойларында дұрыс болмағанын мойындады. 1897 жылы "Туыстықтар логикасы" еңбегінде ол былай деп жазды:

Пирс кейбір мақсаттар үшін пайдалы болғандықтан, ақпараттық күйлермен анықтамаларды сақтап қалды, бірақ прагматиктер объектілерді белгілі бір жағдайларда қалай мінез-құлық танытатыны туралы болжамдық жалпы шартты мәлімдемелер арқылы қарастыра отырып, күшті модальдық реализмге ұмтылуға міндетті екенін айтты.

Ары қарай

Тұрақтылық пен синехизм Пирстің философиясында орталық орын алады: «Бастапқыда бұл философияның шешілмейтін мәселесінің кілті екенін ойлаған жоқ едім, бірақ кейіннен оны аштым». Математикалық тұрғыдан алғанда, ол шексіз кіші шамаларды қабылдады және континуум математикасымен ұзақ айналысты. Ол нақты сандардың жалған континуум құрайтынына ұзақ уақыт сенді; нағыз континуум – анализ ситусінің (топологияның) нақты пәні; және кез келген уақыт аралығында кез келген Алеф санына (ол оны шексіз көптік деп атады) орын жеткілікті. 1908 жылы Пирс нағыз континуумда мұндай орын болуы немесе болмауы мүмкін екенін анықтағанын жазды. Жером Хавенел (2008): «1908 жылғы 26 мамырда Пирс әрбір континуумда кез келген көптік жиынына орын бар деген ойынан ақыры бас тартты. Енді континуум түрлері әртүрлі, олардың қасиеттері де әртүрлі болады».

Психикалық немесе діни метафизика

Пирс Құдайға сенді және мұндай сенімді идеялар, нақты фактілер және қалыптасып келе жатқан мінез-құлықтар әлемінде ойға далаласқан инстинктке негізделген деп сипаттады. Бұл Құдайға сенім нақты немесе қазіргі кезде бар екендік ретінде емес (Пирс осы сөздерді осы мағынада қолданды), бірақ соған қарамастан, шынайы екендік ретінде. "Құдайдың шынайылығына қатысты назардан тыс қалған аргумент" (1908) және (Сенехизмге қараңыз) кем дегенде, өте жұқа түрдегі мәңгілік өмірдің бар екендігі туралы айтады.

Физикалық метафизика

Пирс объективті идеализм деп атаған көзқарасын ұстады, "материя – бұл тоқыраған сана, физикалық заңдарға айналған берік әдеттер". Пирс "Берклидің метафизикалық теориялары бір қарағанда, епископқа лайық емес парадоксалдық пен жеңілтекке толы" екенін атап өтті. Пирс (1) "абсолюттік мүмкіндік" немесе кездейсоқтық (оның тихистік көзқарасы), (2) "механикалық қажеттілік" немесе физикалық заңдар (анистік көзқарас) және (3) "махаббат заңы" деп атаған нәрсенің (агапистік көзқарас) шындығын растады, бұл оның біріншілік, екіншілік және үшіншілік санаттарымен байланысты. Ол осылайша ғалам мен оның құрамдас бөліктерінің сипаттамасын берді. Агапазм туралы түсінігін Ламарк эволюциясында көрініс тапқан деп санады; кез келген жағдайда, жалпы идея эволюцияның мақсатқа немесе нәтижеге қарай бағытталуында, сондай-ақ ақылдың немесе қоғамның эволюциясында көрінеді; бұл ақылдың жұмысын белгілі бір жалпы мағынада көрсететін эволюцияның түрі. Ол өзінің жалпы көзқарасы бойынша синхист екенін айтты, яғни жалғастықтың шындығын, әсіресе кеңістік, уақыт және заңдардың үзділігін мойындайды.

Ғылым философиясы

Пирс "ценоскопия" және "қарастыру ғылымы" деп аталатын екі саланы белгіледі, олардың екеуін де философия деп атады. Екеуі де ғылым туралы философияны қамтиды. 1903 жылы ол оларды теориялық негізділігі бойынша, көбінен азына қарай былай реттеді:

Ашу ғылымы. Математика. Ценоскопия (осы мақалада талқыланған философия – категориялық, нормативтік, метафизикалық), Бірінші философия ретінде, жалпы алғанда, оң құбылыстарды қарастырады, арнайы ғылымдардың нәтижелеріне сүйенбейді және зерттеу мен ғылыми әдістің жалпы зерттеуін қамтиды. Идиоскопия, немесе Арнайы ғылымдар (табиғат және сана). Қарастыру ғылымы, Соңғы философия ретінде, "ашудың нәтижелерін реттейді, бастапқыда қорытындылармен, содан кейін ғылым философиясын құруға тырысады". Оның мысалдарына Гумбольдттың "Космосы", Конттың "Позитивтік философиясы" және Спенсердің "Синтетикалық философиясы" кіреді. Практикалық ғылым, немесе өнер. Пирс ғылымдарды жіктеу жұмысын және теориясын (математика мен философияны қоса алғанда) Қарастыру ғылымына орналастырды. Оның көп жылдар бойы жұмыс істеген жіктемелері, аргументтер мен кең білімге негізделген, оның философиясында бағытталған карта ретінде де, сондай-ақ өз заманындағы зерттеулерге полиматтың толық шолуы ретінде де қызығушылық тудырады.