Фредерик Дьюхерст Йейтс: Британдық шахмат шеберінің өмірі мен ойындары

Кіріспе

Фред Деухирст Йейтс (16 қаңтар 1884, Бирсталл – 11 қараша 1932, Лондон) – алты рет Ұлыбритания шахмат чемпионатында жеңіс одсын алған ағылшын шахмат шебері. Ол есепші мамандығымен айналыса бастады, бірақ 1909 жылы оны тастап, кәсіби шахматшы және журналист болып жұмыс істеді.

Шахматтық мансабы

1911 жылы Яйтс британ чемпионатында Генри Аткинспен тең орын алып, бірақ тай-брейкте жеңіліс танытты. Ол 1913, 1914, 1921, 1926, 1928 және 1931 жылдары чемпиондық атақты жеңіп алды. Ішкі аренадағы үлкен табыстарына қарамастан, халықаралық турнирлердегі көрсеткіштері оның жетістіктерін толыққанды көрсетпеді. Ол көбінесе ең күшті қарсыластарын жеңсе, кестедегі соңғы орындардағы ойыншыларға есе жіберіп қоятын. Бұл 1926 жылы Будапешт турнирінде ерекше байқалды. Оның тұрақсыздығы нашар денсаулық пен шаршаумен байланысты болды. Ұзаққа созылған жөтелге ем іздемеді, себебі жылы елдерде демалуға қаржысы жетпеді – дәрігердің берген кеңесі осылай болған. Сонымен қатар, ол журналистік қысымға тап болды, өзі қатысқан турнирлер туралы жиі хабарлап тұруға мәжбүр болды. Бірақ шахматқа толыққанды берілсе, одан өмір сүруге жеткілікті табыс табу мүмкін емес еді. Оның көптеген замандастары, жағдайлары басқаша болғанда, оның таланты оны әлем чемпионатының талапкерлері қатарына қоюға мүмкіндік бергенін сенді. Дегенмен, ол өз дәуіріндегі көптеген көрнекті қарсыластарын жеңді, ең басты ерекшеліктері – Эммануэль Ласкер мен Хосе Рауль Капабланкаға қарсы жеңілістері болды. 1923 жылы Карлсбадта Александр Алекхинге қарсы жеңісі үшін оған «үздік ойын» жүлдесі берілді, ал 1930 жылы Сан-Ремода Милан Видмарға қарсы жеңісін Алекхин соғыстан бері ойналған ең керемет партия деп атады. Журналист ретінде ол «Манчестер Гардиан» газетінің шахмат мақалашысы болды және Уильям Винтермен бірлесіп «Қазіргі заманғы шеберлік ойыны» (1929) кітабын жазды. Ол екі әлем чемпионаты кездесулері туралы есеп дайындады: Алекхин мен Капабланка, сондай-ақ Алекхин мен Боголюбов арасындағы матчтар. Командалық жарыстарда ол «Британ империясы» командасының құрамында бірінші, үшінші және төртінші Олимпиадаларда өнер көрсетті. Ол әрқашан оң нәтиже көрсетті және 1927 жылы Лондонда командалық қола медалін жеңіп алды. Газ құбырының ағып кетуі салдарынан ұйықтағанда уланғаннан кейін оның өмірі мерзімінен бұрын аяқталды. Яйтстің қабіртасындағы жазуға сәйкес, оның шын аты – Фред Дьюхерст Яйтс. Алайда, шахмат мансабында ол Фредерик Дьюхерст Яйтс немесе жай ғана Ф. Д. Яйтс деп танылды, екеуі де оның өлімінен кейін жарық көрген, жартылай өмірбаяндық «Менің ең жақсы ойындарым» жинағында көрсетілген. «Фредерик Дьюхерст Яйтс» атауын Британ шахмат журналының редакторы Яйтстің некрологында да қолданды.

Yates almost won the British Championship in 1911, when he tied for first place with Henry Atkins, but lost the play off. He went on to secure the title in 1913, 1914, 1921, 1926, 1928 and 1931. Despite considerable domestic success, his record in international tournaments did not do him justice. Often the winner against his strongest opponents, he would then lose to those at the bottom of the table. This was particularly apparent at the Budapest tournament of 1926. His lack of consistency was attributed to poor health and loss of stamina. A constant hacking cough went unchecked, as his funds did not stretch to a holiday in warmer climes; the advice given by his doctor. He was also subjected to journalistic pressures, frequently reporting on the tournaments in which he was playing. Yet, dedicating himself to the playing side of chess would have earned him insufficient sums to make a living. A number of his contemporaries believed that his talent could have placed him among the world championship contenders, had his circumstances been different. Nevertheless, in his time, he defeated most of his illustrious adversaries, the most notable exceptions being Emanuel Lasker and José Raúl Capablanca. His victory against Alexander Alekhine at Karlsbad in 1923 won the brilliancy prize, while his win against Milan Vidmar at San Remo in 1930 was described by Alekhine as the finest game played since the war. As a journalist he was the chess columnist of the Manchester Guardian and with William Winter, the co author of Modern Master Play (1929). He wrote accounts of two world championship encounters; those between Alekhine and Capablanca, and Alekhine and Bogoljubow. In team competition, he played at the first, third and fourth Olympiads, representing the 'British Empire' team. On each occasion, he made a plus score and at London 1927, earned a team bronze medal. His life ended prematurely, when a leaking gas pipe caused him to asphyxiate during his sleep. According to the inscription on Yates' gravestone, his birth name was actually Fred Dewhirst Yates. However, throughout his chess career he was known as Frederick Dewhurst Yates, or simply as F. D. Yates, both of which featured in his posthumously published, part biographical, 'My Best Games' Collection. 'Frederick Dewhurst Yates' was also used by the editor of British Chess Magazine in the title of Yates' obituary.

Турнирлік рекорд

Британ аралдарында жарысқа қатысып, ол 1911 жылы Глазго, 1913 жылы Челтенхэм, 1914 жылы Честер, 1921 жылы Малверн, 1926 жылы Эдинбург және 1927 жылы Тунбридж-Уэллс қалаларында бірінші орын алды. Оксфордта 1910, Ричмондта 1912, Саутпортта 1924, Гастингсте 1924/25 және Стратфорд-на-Авонда 1925 жылдары екінші орынды иеленді. Шетелде оның ең жақсы нәтижелері 1927 жылы Кецскеметте (B финалы) Савиелли Тартаковермен тең бірінші орынды бөлісіп, 1930 жылғы ең күшті турнир саналған Сан-Ремода бесінші орынды алды, онда ол Спильманн, Видмар және Тартаковерден озып кетті. 1926 жылы Гентте Тартаковерден кейін, бірақ Колле мен Яновскиден бұрын екінші орынға ие болды.

Ерекше ойындар

Ятс өте спорттық адам болған және Капабланкаға қарсы жеңілісін тіпті өзінің ең жақсы ойындар жинағында жариялаған: Капабланка vs. Ятс, Англиялық ашылу, Барселона 1929 1. Nf3 Nf6 2. c4 g6 3. b3 Bg7 4. Bb2 0-0 5. g3 d6 6. Bg2 Nc6 7. 0-0 e5 8. d4 Nd7 9. dxe5 Ndxe5 10. Nc3 Re8 11. Nxe5 Nxe5 12. Qd2 a5 13. Rac1 Rb8 14. h3 Bd7 15. Nd5 b6 16. f4 Nc6 17. Bxg7 Kxg7 18. Qb2+ f6 19. g4 Nb4 20. g5 Nxd5 21. cxd5 Rc8 22. e4 c6 23. dxc6 Rxc6 24. gxf6+ Kf7 25. e5 Rxc1 26. Rxc1 dxe5 27. fxe5 Qb8 28. Qd4 Bf5 29. Bd5+ Kf8 30. Qf4 Rxe5 31. Qh6+ Ke8 32. f7+
Ол сондай-ақ өте жанкештілігімен танылды, жеңіліске ұшырамас бұрын үміттің соңғы іздері таусылғанша күресті. Оның Алекхинге қарсы ойыны он сегіз қадамдық комбинацияны қамтыды: Алекхин vs. Ятс, Корольдік үнді қорғанысы, Карлсбад 1923 1. d4 Nf6 2. c4 g6 3. g3 Bg7 4. Bg2 0-0 5. Nc3 d6 6. Nf3 Nc6 7. d5 Nb8 8. e4 Nbd7 9. 0-0 a5 10. Be3 Ng4 11. Bd4 Nge5 12. Nxe5 Nxe5 13. c5 dxc5 14. Bxc5 b6 15. Bd4 Ba6 16. Re1 Qd6 17. Bf1 Bxf1 18. Rxf1 c5 19. Bxe5 Qxe5 20. Qb3 Rab8 21. Qb5 f5 22. Rae1 f4 23. Qd7 Rbd8 24. gxf4 Qxf4 25. Qe6+ Kh8 26. f3 Qg5+ 27. Kh1 Rd6 28. Qh3 Be5 29. Re2 Rdf6 30. Nd1 Rf4 31. Ne3 Rh4 32. Qe6 Qh5 33. Ng4 Rxg4 34. fxg4 Rxf1+ 35. Kg2 Qxh2+ 36. Kxf1 Qh1+ 37. Kf2 Bd4+ 38. Kg3 Qg1+ 39. Kh3 Qf1+ 40. Rg2 Qh1+ 41. Kg3 Qe1+ 42. Kh3 g5 43. Rc2 Qf1+ 44. Kh2 Qg1+ 45. Kh3 Qh1+ 46. Kg3 Qd1 47. Rc3 Qg1+ 48. Kh3 Qf1+ 49. Kg3 Bf2+ 50. Kf3 Bg1+
Видмар vs. Ятс, Королеваның бас тартуы, Сан-Ремо 1930, 0–1. Қаралар ақтардың тапқыр шабуылына тойтарыс беріп, қарсы қанатта өткір қарсы ойын жасайды.