Кіріспе

Карл Штумпф (21 сәуір 1848 – 25 желтоқсан 1936) – неміс философы, психологы және музыкатанушы. Ол эксперименталды психологияның Берлин мектебін құрғандығымен белгілі. Ол Вюрцбург университетінде Франц Брентанодан дәріс алды, ал 1868 жылы Геттинген университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Берлин университетінде ол модернист әдебиетші Роберт Музильге жетекшілік жасады және қабылдау психологиясы саласындағы еңбектерімен танымал Герман Лотцемен Геттингенде бірге жұмыс істеді. Штумпф дыбыстар психологиясы бойынша зерттемелерімен мәшһүр. Оның студенттері Вольфганг Кёлер және Курт Кофкаға, сондай-ақ Америкада эксперименталды әлеуметтік психологияның қалыптасуына үлкен үлес қосып, Гештальт психологиясының негізін қалауда маңызды рөл атқарған Курт Левинге зор ықпал етті. Штумпф салыстырмалы музыкатану және этномузыкологияның алғашқы зерттеушілерінің бірі саналады, бұл оның "Музыканың пайда болуы" (1911) атты еңбегінде адамның музыкалық ой-өрісінің қалыптасуы туралы зерттеуінде көрсетілген. Берлин университетінде профессорлық қызметке тағайындалғанға дейін Геттинген, Вюрцбург, Прага, Мюнхен және Галле университеттерінің философия факультеттерінде қызмет етті.

Ерте өмір

Карл Штумпф Бавария Корольдігінің Франкония аймағындағы Висентхайд қаласында белгілі бір отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – аудандық сот дәрігері болған, ал жақын туыстарының арасында ғалымдар мен академиктер де болды, мысалы, оның әдесі 18 ғасырғы француз әдебиетін, сондай-ақ Кант және Шеллинг философтарын зерттеген. Штумпф бала кезінен-ақ музыкалық қабілетін танытты, 7 жасқа келгенде скрипка ойнауды үйренді.

Білім

Стампф бала кезінде ауру болғандықтан, оның алғашқы білімін үйде, оның ұстазы ретінде әкесімен алды. Ол бір семестр эстетиканы, ал екіншісін құқық тануды оқыды. Үшінші семестрде ол Франц Брентаномен танысты, ол Стумпфты логикалық және эмпирикалық ойлауға баулыды. Брентаноның лекцияларын Антон Марти, Карл ван Эндерт, Эрнст Коммер, Людвиг Шюц және Герман Шелл да тыңдады. Брентано сонымен қатар Стумпфты табиғаттану ғылымдарынан курстар алуға ынталанды, себебі ол философия үшін ғылымның мазмұны мен әдістерін маңызды деп есептеді. Ол 1868 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1869 жылы католик дін қызметкері болу ниетімен семинарияға түсті. Бірақ ол папаның қатесіздігі туралы догмаға қарсы болғандықтан, докторлық дәреже алу үшін Геттинген университетіне қайта оралды. Ол кеңістіктің мәртебесін Teilvorstellung, яғни "бөліктей бейнелеу" деп атады, оны толық бейнелеудің бір бөлігі ретінде сезіну қажет екенін айтты.

Сенсациялық құбылыстар

1903 және 1904 жылдары Стампф сенсациялық құбылыстарға қатысты екі кең таралған әшкерелеу эпизодына қатысты. Біріншіден, Прага қаласынан келген бір инженер дыбыс толқындарының суреттерін дыбысқа айналдыратын машина ойлап тапқанын мәлімдеді. Стампф демонстрацияны көргеннен кейін, оның дұрыстығына күмән келтіретін мақала жазды, содан кейін ол туралы ешкім естімеді. Дегенмен, Вильгельм фон Остенге тиесілі болған, өте зиялы Ханс атты жылқының жағдайы одан да сенсациялық болды.

Кейінгі жылдар

Стампфтың кейінгі еңбектерінің көп бөлігі, Ақылды Ханс сияқты, сенсациялық немесе қызықты зерттеулерді қамтымады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, көптеген студенттер Эксперименталды психология институтын тастап соғысқа қатысу үшін кетті. Сонымен қатар, Германия мен одақтас елдер арасындағы соғыс оның басқа психологтармен болған көптеген кәсіби байланыстарын үзіп жіберді. 1921 жылы Стампф Берлин университетінен зейнетке шықты, ал психологиялық институт директоры лауазымына оның бұрынғы студенті Вольфганг Кёлер тағайындалды.

Аудармадағы шығармалары

Stumpf, C.: "Музыканың бастаулары", ред. және аудар. Дэвид Триппет. Оксфорд университетінің баспасы, 2012. Stumpf, C.: "Тондық психология: I том", ред. және аудар. Робин Д. Ролингер. Рутледж, 2019.