Қаушақталған қайықтар тарихы және құрылысы

Кіріспе

Қысымды газбен толтырылған иілгіш құбырлардан жасалған жеңіл қайық. Үрмелі қайық – жақтары мен мұрты қысымды газбен толтырылған иілгіш құбырлардан жасалған жеңіл қайық. Шағын қайықтарда едені мен корпусы көбінесе иілгіш болады, ал 500 метрден ұзын қайықтарда еден әдетте құбырлар арасына бекітілген, бірақ қатты біріктірілмеген үштен беске дейін қатты фанера немесе алюминий парақтарынан тұрады. Көбінесе трансом қатаң болып, сыртқы моторды орнатуға арналған орын мен құрылымды қамтамасыз етеді. Кейбір қайықтарды бөліп, кішкентай көлемге жинап, оңай сақтауға және тасымалдауға болады. Қайық ауа толтырылғанда, бүктелетін, алынып тасталатын көлденең тақта арқасында нығайтылады. Бұл ерекшелік оларды үлкен қайықтар мен ұшақтардың құтқару салдары ретінде, сондай-ақ саяхат немесе демалыс мақсатында пайдалануға қолайлы етеді.

Алғашқы әрекеттері

Ежелгі суреттерде жануар терілері ауамен толтырылып, бір адамның өзенді кесіп өтуі бейнеленген. Мұндай жүзу құралдары ауызбен үрленіп толтырылған. Чарльз Гудиер 1838 жылы резеңкені вулканизациялау процесін ашты, ал 1844 жылы АҚШ патентын алды. Вулканизация резеңкеге беріктік және икемділік қасиеттерін қосты. 1843 жылдың соңында Томас Хэнкок Ұлыбритания патентына өтініш берді, ол 1844 жылы Goodyear Tire and Rubber Company патентынан кейін мақұлданды. 1852 жылы Англияға саяхат барысында Чарльз Гудиер Томас Хэнкоктың компаниясы вулканизацияланған резеңке өндіріп жатқанын біліп, сотқа жүгінді. Томас Хэнкокқа 1842 жылы Гудиердің резеңкесінің үлгісі көрсетілген, бірақ оны қалай жасағанын айтпаған. Хэнкок өзінің процесін тәуелсіз түрде әзірлегенін мәлімдеді. Сот ісі 1855 жылы аяқталды. Одан кейін бірнеше адам резеңкемен қапталған маталармен тәжірибе жасауды кеңейтті. 1839 жылы Веллингтон герцогы алғашқы үрмелі понтонды сынақтан өткізді. 1840 жылы ағылшын ғалымы Томас Хэнкок резеңке вулканизациясының жаңа әдістерін пайдаланып, үрмелі кеме жасады және бірнеше жылдан кейін Англияда жарық көрген «Англиядағы үнді резеңке өндірісінің бастауы мен дамуы» атты еңбегінде жетістіктерін сипаттады. 1844-1845 жылдары британдық әскери офицер, лейтенант Питер Халкетт Арктика зерттеушілері үшін екі түрлі үрмелі қайық жасады. Екеуі де резеңкеден жасалған «Макинтош матасымен» қапталған. Халкетт қайығында «кеме плащы» су өткізбейтін пончо немесе плащ ретінде қолданылды, содан кейін ол бір адамдық қайыққа айналды. Арнайы қалтада үрлеуге арналған құралдар және таяқты қайыққа айналдыруға арналған пышақ болды. Арнайы қолшатыр желкен ретінде де қолданылуы мүмкін. Кейіннен Халкет екі адамға арналған қайық жасады, оны арқаға іліп алып жүруге болатын. Толтырылғанда, екі адам екі жағынан жүзе алатын, ал құрғақ жерде су өткізбейтін жамылғы ретінде қолданылатын. Адмиралтейство Халкеттің жобаларының пайдалы болуына күмән келтірді; 1845 жылдың 8 мамырында Адмиралтействоның бірінші хатшысы лорд Герберт Халкетке былай деп жазды: «Лордтар сіздің өнертабысыңыз өте тапқыр және епті екендігіне және ол зерттеу және сараптамалық экспедицияларда пайдалы болуы мүмкін екендігіне келіседі, бірақ олар оны Әскери-теңіз қызметінде жалпы мақсаттар үшін қолдануға болатынына сенбейді». Адмиралтейство Халкеттің жобаларын жалпы теңіз қызметінде қолдануға мұқтаж көре алмады, бірақ зерттеушілерге бұл үлкенірек жоба ұнады. Джон Франклин 1845 жылы 129 адамнан және екі кемеден тұратын экспедиция тобының жоғалып кеткен сәтсіз экспедициясы үшін одан біреуін сатып алды. Біздің жабдықтарымыздың арасында солтүстік көлдерінің қабық каноэсіне ұқсас, 18 футтық үнді резеңке қайығы болды. Борттары диаметрі он сегіз дюйм болатын екі герметикалық цилиндрден тұрады, олар мұрын және корпусты құрайтын басқа цилиндрлармен қосылған. Қайықтың апатқа ұшырау қаупін азайту үшін олар төрт бөлек бөлімге бөлінді, ал ішкі кеңістігі бес-алты адамды және біршама жүкті сыйдыра алатын. 1848 жылы АҚШ Армиясының инженерлер корпусының генералы Джордж Каллум мексикалық-американ соғысында және кейіннен Американдық Азаматтық соғыста шектеулі түрде қолданылған резеңкемен қапталған матадан жасалған үрмелі көпiр понтонын енгізді. 1866 жылы төрт адам «Нонпарел» атты үш түтікшелі салмен Атлант мұхитын Нью-Йорктан Ұлыбританияға кесіп өтті. 1900 жылдан 1910 жылға дейін резеңке өндірісінің дамуы қазіргі заманғы кораклдарға ұқсас дөңгелек резеңкеге толы қайықтар жасауға мүмкіндік берді. Бұл қайықтарды тек сал ретінде пайдалануға болады және оларды тек ескекпен жылжытуға болады. Сонымен қатар, резеңке өндірісінің жетілмегендігіне байланысты тігістер мен бүгілмелерде жарылуға бейімділік болды.

There are ancient carved images of animal skins filled with air being used as one man floats to cross rivers. These floats were inflated by mouth. The discovery of the process to vulcanize rubber was made by Charles Goodyear in 1838, and was granted a US patent in 1844. Vulcanization stabilized the rubber, making it durable and flexible. In late 1843, Thomas Hancock filed for a UK patent, which was also granted in 1844, after the Goodyear Tire and Rubber Company patent had been granted. In 1852, while traveling in England, Charles Goodyear discovered that Thomas Hancock's company was producing vulcanized rubber and sued. Thomas Hancock had been shown a sample of Goodyear's rubber in 1842, but had not been told the process that made it—and Hancock said he had developed his process independently. The last of the suits were settled in 1855. Shortly thereafter, several people expanded on experimentation of rubber coated fabrics. In 1839 the Duke of Wellington tested the first inflatable pontoons. In 1840, the English scientist Thomas Hancock designed inflatable craft using his new methods of rubber vulcanization and described his achievements in The Origin and Progress of India Rubber Manufacture in England published a few years later. In 1844–1845, British naval officer Lieutenant Peter Halkett developed two types of inflatable boats intended for use by Arctic explorers. Both were made of rubber impregnated "Mackintosh cloth." In the Halkett boat, the "boat cloak" served as a waterproof poncho or cloak until inflated, when it became a one man boat. A special pocket held bellows for inflation, and a blade to turn a walking stick into a paddle. A special umbrella could double as a sail. Halkett later developed a two man boat carried in a knapsack. When inflated, it could carry two men paddling on either side, and when deflated it served as a waterproof blanket for camping on wet ground. The Admiralty was sceptical about potential uses for Halkett's designs; on 8 May 1845, Lord Herbert, First Secretary to the Admiralty, wrote to Halkett that "My Lords are of an opinion that your invention is extremely clever and ingenious, and that it might be useful in Exploring and Surveying Expeditions, but they do not consider that it would be made applicable for general purposes in the Naval Service". The Admiralty saw no use for Halkett's designs in general naval service, but explorers liked this larger design. John Franklin bought one for the ill fated 1845 expedition, in which the entire expedition party of 129 men and two ships vanished. Among the useful things which formed a portion of our equipage, was an India rubber boat, 18 feet long, made somewhat in the form of a bark canoe of the northern lakes. The sides were formed by two airtight cylinders, eighteen inches in diameter, connected with others forming the bow and stern. To lessen the danger of accidents to the boat, these were divided into four different compartments, and the interior was sufficiently large to contain five or six persons, and a considerable weight of baggage. In 1848, General George Cullum, the US Army Corps of Engineers, introduced a rubber coated fabric inflatable bridge pontoon, which was used in the Mexican–American War and later on to a limited extent during the American Civil War. In 1866, four men crossed the Atlantic Ocean from New York to Britain on a three tube raft called Nonpareil. From 1900 to 1910, the development of rubber manufacturing enabled attempts at producing circular rubber inflatable boats, similar to modern coracles. These were only usable as rafts, and could only be propelled by paddling. In addition, they tended to crack at seams and folds due to the imperfect manufacturing process of the rubber.

Заманауи үрмелі қайық

XX ғасырдың басында Англиядағы RFD әуе кемелерін өндіруші компаниясы және Францияның Zodiac компаниясымен қатар үрмелі қайықтарды тәуелсіз өндіру басталды. Бұл, әуе кемелері үшін резеңкемен қапталған маталардың дамуының нәтижесінде болды. Ағылшын суретшісі және RFD компаниясының негізін қалаушы Реджинальд Фостер Дагналл 1919 жылы сутекті дирижабльдерде қолданылған қапталған матадан үрмелі қайықтарды жасауға көшті. Авиация министрлігі Гилфорд маңындағы көлде оның қайығының сынақтарына әсерленді және оның фирмасына өмірді сақтау жабдықтарын өндіруге келісімшарттар берді. Осы уақытта Францияда да ұқсас үрдіс орын алды. Zodiac әуе кемелері компаниясы үрмелі резеңке қайықтарды жасауға кірісті, ал 1934 жылы үрмелі каяк және катамаранды ойлап тапты. Осылар қазіргі заманғы Zodiac үрмелі қайығына әкеліп соқты. Компания 2015 жылы Zodiac Nautic болып өзгерді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін даму жалғасты, неопрен сияқты жаңа синтетикалық материалдар мен жаңа желімдердің ашылуы қайықтарды мықтырақ және зақымдануға төзімдірек етуге мүмкіндік берді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Атлантика шайқасындағы су асты кемелерінің соғысы соғыс кемелері мен сауда кемелерінің жоғалуына әкелді. Әскери саласында, торпедалар және басқа да жүктерді тасымалдау үшін үрмелі қайықтар қолданылды. Олар сондай-ақ әскерлердің жағаға шалғай орналасқан жерлерге түсуіне көмектесті, ал олардың ықшамдылығы құрлықта тасымалдауға мүмкіндік берді. АҚШ-тың екі стандартты қайығы болды: LCRL және LCRS. Теңіз шабуылшылары бастапқыда жоғары жылдамдықты көліктермен тасымалданатын, үлкен резеңке қондырғыш қайықтары (LCRL) арқылы шабуылдар мен қонулар жүргізуге дайындалды. 1942 жылдың тамызында "Аргонавт" және "Наутилус" су асты кемелері Макин аралына шабуыл жасаған 2-ші шабуылшы батальонының бөлімшелерін LCRL үрмелі қайықтарында тасымалдады. 112-ші атқыштар полкінің Араве шайқасына қатысуы және Тарава шайқасының бір бөлігі қарсыластың күшті қарсылығына қарсы үрмелі қайықтарда амфибиялық қонуларды қамтыды. Модельдердің бірі, "Зодиак" үрмелі қайығы әскерилер арасында танымал болды және Еуропа мен АҚШ-та азаматтық үрмелі қайықтар индустриясының дамуына үлкен үлес қосты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін үкіметтер артық үрмелі қайықтарды халыққа сатты.

Соғыстан кейінгі ауаға құйылатын машиналар

Сол сияқты, қаушақтар теңізге құлаған ұшақтар экипаждарын құтқару үшін де сәтті пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан бастап, су үстінен ұзақ қашықтыққа ұшатын бомбалаушы, теңіз және суастына қарсы ұшақтар жиі кездесетін. 1950 жылдары француз әскери-теңіз офицері және биолог Ален Бомбард алғаш рет сыртқы қозғалтқышты, қатты еденді және қайық тәрізді қаушақпен біріктірді. Бұрынғы ұшақ өндіруші "Зодиак" осы қайықты жасады, ал Бомбардтың досы, су астында жүзуші Жак Ив Кусто 1952 жылы Бомбард қаушағымен Атлант мұхитын кезіп өткеннен кейін оны пайдалана бастады. Кусто осы қайықтың аз суға батып, жақсы өнімділігіне көз жеткізіп, экспедицияларында тірек кеме ретінде қолданды. Қаушақ қайық өте табысты болғандықтан, "Зодиак" компаниясының сұранысты қанағаттандыруға жеткілікті өндіріс қуаты болмады. 1960 жылдардың басында "Зодиак" басқа елдердегі онға жуық компанияға лицензия берді. 1960 жылдары британдық "Humber" компаниясы Ұлыбританияда алғаш рет "Zodiac" таңбалы қаушақ қайықтарды жасады. Кейбір қаушақтардың V пішіндес кілемшелері бар, олар корпустың толқындарда жылжуына көмектеседі, соның арқасында қайық толқын үстінен жылдам өткеннен кейін суға түскендегі соққы әсері азаяды.

Түрлері

Қазіргі заманғы үрмелі қайықтар тіреулі матадан жасалады. Олар резеңкеленген синтетикалық маталардан, ПВХ және полиуретаннан тұрады, бұл оларды жеңіл және ауа өткізбейтін спонсонмен қамтамасыз етеді. Мата таңдалысына байланысты мата бөліктері ыстық немесе суық өндіріс процестері арқылы жиналады. Ауа толтыру немесе шығару үшін әртүрлі бір жақты клапандар қолданылады, ал кейбір брендтер тесілгендегі әсерді азайтатын байланыс клапандарын қамтиды. Трансомдық қайықтарда кіл болады, ол корпустың сызығы бойынша шағын V тәрізді түбін жасап, корпустың теңіздегі тұрақтылығы мен бағыттық жағдайын жақсартады. Бұл кемелер өте жеңіл болғандықтан, егер қозғалтқышпен жабдықталған болса, қайық жоғары жылдамдыққа көтерілгенде алдыңғы бөлігінің көтерілуін болдырмау үшін алдыңғы бөлігіне салмақ қою ұсынылады. Адамдар көлдерде, өзендерде және мұхиттарда демалу, тау өзендерінде рафтинг және каякинг жасау, сондай-ақ су астында жүзушілердің суға түсу орындарына жету үшін үрмелі қайықтарды жиі пайдаланады. Пайдаланушылар матадан жасалған түбі бар үрмелі қайықты жинақы сөмселерге жинап, ыңғайлы сақтауға және оңай қол жеткізуге болады. Үрмелі қайықтарға, каяктерге және катамарандарға желкен жинақтары қол жетімді. Үрмелі корпустың тасымалдану қабілетіне сәйкес, желкен бекіткіштері жинақы жиынтыққа сыйып, бүктеледі немесе бөлшектеледі. Борттардағы леебордтар орталық тақтаның қызметін атқарады, сондықтан пайдаланушылар желге қарсы жүзе алады.

Қатты үрмелі қайық

Қазіргі заманғы қатаң қабықты үрмелі қайық (RIB) – үрмелі қайықтың жетілдірілген түрі, оның қатты едені және қатты корпусы бар. Корпустың сыртқы пішіні толқындарды оңай тіліп өтуге мүмкіндік береді, бұл қиын жағдайда жылдам қозғалғанда жайлы саяхатты қамтамасыз етеді. Корпус құрылымы күшті сыртқы немесе тіпті ішкі қозғалтқышты ұстауға қабілетті.

Қолданылуы

Ауаға тотылатын қайықтар әдетте ұзын болып келеді және сыртқы моторлармен қозғалады. Олардың жылдамдығы, тасымалдануы және салмағының арқасында, ауаға тотылатын қайықтар түрлі мақсаттарда қолданылады:

Ауаға тотылатын және қатты корпусты ауаға тотылатын қайықтар көбінесе қысқа суға батып шолу жасау үшін қолданылады. Теңіздегі қауіпсіздік туралы халықаралық конвенция құтқару операцияларында қолданылатын ауаға тотылатын қайықтарға қатысты ұсынылатын ережелерді жариялайды. Кейбір құтқару салдарында да, салдың қатты толқындарда өздігінен тік тұруын қамтамасыз ету үшін қосымша ауа тотылатын бөліктер болады. 1930 жылдан бері ауаға тотылатын құтқару салдары су үстіндегі әскери ұшақтарда қолданылып келеді. Бұл қайықтарды бірнеше елдің қарулы күштерінің арнайы операциялар бөлімдері жиі пайдаланады, мысалы, жағалауға түсу үшін. Ауаға тотылатын кемелерді ықшам түрде сақтауға болатындықтан, оларды Advanced SEAL Delivery System (АЛТ) жүйесімен жұмыс істейтін кішкентай су асты кемелерінде тасымалдауға болады. Оларды үкіметтік қолдаусыз басқа да күштер, мысалы, партизандар мен қарақшылар да қолданған. Құтқарушылар апатқа ұшыраған жүзушіге жылдам жету үшін ауаға тотылатын қайықтарды немесе гидроциклдерді пайдаланады. Ауаға тотылатын қайықтар үлкен құтқару кемелерімен бірге қолданылады, мысалы, Тамар және Северн класындағы құтқару қайықтарымен бірге қолданылатын Y класындағы құтқару қайығы. Олар көптеген спорттық жарыстарда және демалыс мақсатында қолданылады, мысалы, тау өзенінде рафтинг, ауаға тотылатын құтқару қайықтары жарыстарында, су шаңғысы және балық аулауда.