Хьюго Риман: Неміс музыкалық ғалымы және теорияшысы

Кіріспе

Неміс музыктанушысы (1849–1919)

Карл Вильгельм Юлиус Юго Риманн (18 шілде 1849 – 10 шілде 1919) – неміс музыктанушысы және композитор, қазіргі заманғы музыктану ғылымының негізін қалаушылардың бірі. Өз заманының Еуропадағы жетекші музыка ғалымы, ол музыкалық теория және музыка тарихы саласында белсенді және ықпалды болды. Оның көптеген еңбектері қазір Риманн теориясы деп аталады, ол музыка теориясының көптеген аспектілеріне қатысты байланысты идеялар жиынтығы.

Өмірбаян

Риман Гросмелрада, Шварцбург-Сондерсхаузенде дүниеге келген. Оның алғашқы музыкалық білімін әкесі Роберт Риман берді, ол жер иесі, сот орындаушысы және жергілікті тізімдерге қарағанда, әндері мен хорлық шығармаларынан белсенді музыкаға құштар болған. Хьюго Риманды музыка теориясы бойынша Сондерсхаузен хорының шебері Генрих Франкенбергер оқытты. Оған фортепианоны Аугуст Бартель мен Теодор Раценбергер үйреткен (Раценбергер бұрын Листпен оқыған). Ол Сондерсхаузен және Арнштадт гимназияларын бітірген. Риман Берлин мен Тюбингенде заң, содан кейін философия және тарихты оқыды. Франко-прусс соғысына қатысқаннан кейін ол өмірін музыкаға арнауға шешім қабылдады және Лейпциг консерваториясында оқыды. Содан кейін ол бірнеше жыл Бьелефельдке мұғалім және дирижер болып барды, бірақ 1878 жылы Лейпцигке университетте қонақ профессор ("Privatdozent") ретінде оралды. Консерваториядағы күткен қызметке ие бола алмағандықтан, Риман 1880 жылы Бромбергке кетті, бірақ 1881–1890 жылдары Гамбург консерваториясында фортепиано мен теориядан сабақ берді. Сондерсхаузен консерваториясында қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін, ол Висбаден консерваториясында қызмет етті (1890–1895). Ақырында 1895 жылы Лейпциг университетінде лекция оқуға оралды. 1901 жылы профессор болып тағайындалды, ал 1914 жылы Музыка ғылымы институтының директоры болды. 70 жасқа толуына сегіз күн қалғанда сары аурудан қайтыс болды.

Жазбалар

Риман – музыка теориясының ең ықпалды теоретиктерінің бірі. Ол өзінің жарияланымдары мен дәрістерінде түрлі терминдерді енгізді, олар әлі күнге дейін күнделікті қолданыста, мысалы, гармониялық функция теориясы (онда тоника, доминант, субдоминант және параллель сияқты танымал терминдер қолданылады). Сонымен қатар, қазіргі музыка білімінің негізгі элементі болып табылатын метрикалық және ырғақты фразаның термині мен теориясы Риманға қатысты. Оның ең танымал еңбектерінің бірі – «Музыкалық лексикон» (1882; 5-ші басылымы 1899 ж.; ағылш. аудармасы 1893–96 жж.), музыка мен музыканттардың толық сөздігі, «Geschichte der Musiktheorie im IX. XIX. Jahrhundert» (1898), 19 ғасырдағы Еуропадағы музыка теориясының тарихы, «Handbuch der Harmonielehre» – гармонияны зерттеуге арналған еңбек және «Lehrbuch des Contrapunkts» – контрапунктқа арналған ұқсас еңбек. Бәрі де ағылшын тіліне аударылған. «Geschichte» еңбегі жазылғаннан кейін шамамен жарты ғасыр бойы музыка оқытушылары арасында кеңінен қолданылды. Ол өзінің кітабында ежелгі дәуірден бастап 16 ғасырға дейінгі полифония теориясының дамуын мұқият баяндаған. Осыған байланысты ол полифониялық музыкада естілетін жалпы интервалдар халықтық тәжірибелерде интуитивті түрде пайдаланылатынын тұжырымдады. Теоретик ретінде дамыған сайын ол өзінің идеяларының негізі ретінде психологияны қолдана отырып, адам табиғатына көбірек назар аударды. Философиялық білімі оны Пифагордың музыкалық философиясына жетеледі, ол дыбыстар мен аккордтар туғызатын сезімдер – адам бойында бар математикалық үйлесімділік, шындықты қайтадан тану екенін айтады. Осылайша, адамдар музыканы естігенде сезінетін нәрсе симпатикалық резонанстың акустикалық құбылысына ұқсас. Оның классикалық грек философиялық білімін көрсететін тағы бір түрі – монизм, оның «Жеңілдетілген гармония» (1887) атты гармониялық кітабындағы инновациялық жазу. Риман 4, 5 және 6 гармоникалардан туған мажорлық аккордты (мысалы, До мажорлық аккорды) C нотасының астына + белгісін қойып, ал теориялық (бірақ жоқ) теріс гармоникалардан туған минорлық аккордты, қалыпты гармоникалардың дәл қарама-қарсы айнасын, C ретінде емес, C0 ретінде белгілейді. Бұл дуалистік қабылдаудың иллюзия екенін және «Барлық» немесе «Шындық» деп аталатын жалғыз, өзін-өзі басқаратын, өзін-өзі анықтайтын, барлық жерде бар және барлық нәрсені білетін принцип немесе болмыс бар екенін постулаттаған монистік ойлаудың нәзік көрінісі. Оны түсіндіруге тырысқанда жауабы: «Бұл – ол қандай болса, сондай». Бұл өздігінен түсінікті. Монистік ойлауда бұл принцип жақсылықпен байланысты. Риман мажорлық аккордтың оң эмоционалдық қасиеттерін жақсылықпен және оның нақты, теориялық емес, акустикалық құбылыстан туындағандығын «болу» сапасымен байланыстырады. Ал өмірге қарама-қарсы, немесе жамандық – өмірдің айнасы, теориялық айнадан кейін, біріншісінің манипуляциясынан кейін нақты әлемде, өмірде көрінеді. «Тікелей түсінікті үш интервал бар: октава, (үлкен) третия және (таза) квинта» (Мориц Хауптман). Барлық басқа интервалдарды осы үшеудің көбейтуі мен эволюциясының нәтижесі ретінде музыкалық және математикалық тұрғыдан түсіндіру керек» («Жеңілдетілген гармония», 1887). Монизм постулаттайды, өмірсіздік/жамандық өмір/жақсылықтан бастау алғандықтан, ол шын мәнінде қарама-қарсы бола алмайды, бірақ оған толықтырады, оның бір бөлігі болып табылады. Сондықтан минорлық аккордты C0 деп белгілеу керек, C- емес, C+ қарама-қарсысы. Ол гармониялық дуализмнің жақтаушысы болды және оның гармониялық функция теориясы әлі күнге дейін Германияда оқытылатын гармониялық теорияның негізі болып табылады. Ол сонымен қатар америкалық теоретик Дэвид Левин бейімдеген гармониялық түрлендірулер жиынтығын әзірледі, ол ақырында нео-Риман теориясының маңызды түріне айналды. Қазіргі заманғы нео-Риман теориясының тағы бір тірегі – Тоннец Риманның өнертабысы емес, бірақ оны танымал етуде және таратуда маңызды рөл атқарды. Ол музыканың әр түрлі салалары бойынша көптеген еңбектер жазды. Оның шәкірттері арасында неміс композиторы, пианині, органшы және дирижер Макс Регер, сондай-ақ музыколог және композитор Вальтер Ниманн болды.

Riemann is one of the most influential music theorists. In his publications and lectures he coined various terms which are still in everyday use, such as the harmonic function theory (therein popular terms such as the tonic, the dominant, the subdominant and the parallel). In addition, the term and theory of the metric and rhythmic phrase, a basic element of today's music education, originate in Riemann. Among his best known works are the Musik Lexikon (1882; 5th ed. 1899; Eng. trans., 1893–96), a complete dictionary of music and musicians, the Geschichte der musiktheorie im IX. XIX. jahrhundert(1898), a history of music theory in Europe through the 19th century, the Handbuch der Harmonielehre, a work on the study of harmony, and the Lehrbuch des Contrapunkts, a similar work on counterpoint, all of which have been translated into English. The Geschichte was widely used among lecturers of music for around half a century after it was written. In his book, he meticulously documented the development of polyphonic theory from the ancient times to the 16th century. With this, he concluded that common intervals heard in polyphonic music were used intuitively in folk practices due to the ostensibly "natural" element of these intervals. As he developed as a theorist, he focused more and more on human nature, using psychology as the basis of his ideas. His philosophical background exposed him to Pitagorean musical philosophy, which states that the natural harmony of the macrocosmos, or the world outside, is reflected in the microcosmos, or the world inside. The feelings generated by sounds and chords are just an intuitive rediscovery of a reality, a mathematical harmony, that is already there in the human being. Thus, what humans feel when hearing music is alike the acoustical phenomenon of sympathetic resonance. Another form in which his classical Greek philosophical education is visible, in this case monism, is the innovative notation in his harmony book "Harmony simplified" (1887). Riemann notes the major chord, born out of the harmonics 4, 5, and 6 (or 3), (given as example is a C Major chord) as the note C with a + under it, and the minor chord, born out of the theoretical (but inexistent) negative harmonics, the exact mirror opposite of normal harmonics, not as C , as it would be logical, but as C 0. This comes as a subtle reflection of monistic thinking that postulates that dualistic perception is an illusion and that there is a single, self governing, self defining, omnipresent, and omniscient principle or being that represents "Existence" or "Reality". In trying to explain it the awnser is: It is what it is. It is self explanatory. In monistic thinking this principle is associated with good. Riemann associates the positive emotional qualities of the major chord with good and the fact that it comes from a real, non theoretical, acoustical phenomenon with its quality of "beeing", of existing. In contrast to existence, or good, comes non existence, or evil, the mirror opposite of existence. It manifests in the real world, in existence, after a theoretical mirroring, a manipulation of the first. ""There are only three directly intelligible intervals: octave, (major) third, and (perfect) fifth" (Moritz Hauptmann). All other intervals are to be explained musically and mathematically as the results of multiplication and evolution of these three" ( Harmony simplified, 1887)
Monism postulates that, since non existence/evil has its origin in existence/good, it cannot be truly opposite but is complementary to it, part of it. As such, the notation of the minor chord is C 0, not C−, the opposite of C+. He was an advocate of harmonic dualism, and his theory of harmonic function is the foundation of harmonic theory as it is still taught in Germany. He also elaborated a set of harmonic transformations that was adapted by the American theorist David Lewin, and eventually evolved into a significant strain of neo Riemannian theory. Another pillar of modern neo Riemannian theory, the Tonnetz, was not Riemann's own invention, but he played an important role in popularizing and disseminating it. He authored many works on many different branches of music. His pupils included the German composer, pianist, organist, and conductor Max Reger and the musicologist and composer Walter Niemann.

Композициялар

Ол фортепианоға, әндерге, фортепиано сонатасына, алты сонатинаға, скрипка сонатасына және струнный квартетке көптеген пьесалар жазды.