Кіріспе

Тоғыз ядролық су асты кемесі апатқа ұшырап немесе суға батырылып батты. Кеңес теңіз флоты бес кемені (оның бірі екі рет батқан), Ресей теңіз флоты екі кемені, ал АҚШ теңіз флоты екі кемені жоғалтты. Үш су асты кемесі экипажының барлығымен бірге жоғалды – АҚШ теңіз флотынан екі кеме (129 және 99 адам қаза тапты) және Ресей теңіз флотынан бір кеме (118 адам қаза тапты). Бұл су асты кемелеріндегі ең көп адам шығыны болып табылады (ядролық емес «Аргонавт» 102 адам және француз су асты кемесі «Сюркуф» 130 адам қаза тапқан). Барлығы апат салдарынан батты, тек советтік К-27 су асты кемесі ғана Қара теңізінде суға батырылды, себебі оны дұрыс жою тым қымбат деп есептелді. К-129 советтік су асты кемесі батқан кезде ядролық баллистикалық зымырандарды тасымалдаған, бірақ ол дизельді-электрлік су асты кемесі болғандықтан, тізімге енгізілмеді. (К-129 АҚШ-тың «Azorian» жобасы арқылы жартылай қалпына келтірілді). АҚШ теңіз флотының екі су асты кемесі де АҚШ Атлантика флотының Атлантика су асты кемелері күшіне кірді. Батқан бес советтік/ресейлік ядролық су асты кемесінің барлығы Солтүстік флотқа қарасты болды, ал қайта қалпына келтірілген К-429 советтік су асты кемесі Тынық мұхиты флотының құрамына кірді. Тоғыз батудың екеуі өрттен, екеуі қарудың жарылысынан, екеуі су шашудан, біреуі нашар ауа-райынан, ал біреуі зақымдалған ядролық реактордың салдарынан суға батудан болды. Тек «Скорпион» су асты кемесінің бату себебі белгісіз. Сегіз су асты кемесі Солтүстік жарты шардың су астындағы қиратылыстары болып табылады, оның бесi Атлант мұхитында, ал үшi Солтүстік Мұзды мұхитында. Тоғызыншы К-429 екі рет батқаннан кейін де қайтадан активті қызметке оралды.

Америка Құрама Штаттары

Трэшер, өз класындағы алғашқы су асты кемесі, 1963 жылғы 10 сәуірде реактордың тоқтатылуы, қозғалтқыштың жоғалуы және апаттық балласт резервуарларын жарытуға жасалған сәтсіз тырыстан кейін терең суға түсу сынақтары кезінде суға батты, нәтижесінде кеме қирау тереңдігінен асып кетті. Борттағы 129 адамның барлығы қаза тапты, оның ішінде терең суға түсу сынақтарын жүргізуге көмектескен кеме құрылысшылары да болды. Орналасқан жері: Кейп-Кодтың шығысында. Скорпион, 1968 жылғы 22 мамырда, қирау тереңдігіне жеткен кезде іштен жарылу салдарынан суға батты деген болжам бар. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Скорпионның жоғалуына қатысты жүргізген түрлі тергеулерінің нәтижелері белгісіз. Оқиғаға байланысты әртүрлі теориялар бар. Борттағы 99 адамның барлығы қаза тапты. Орналасқан жері: Азор аралдарының оңтүстік-батысында. Гитарро: 1969 жылғы 15 мамырда кемежайда дұрыс емес балластау салдарынан суға батты. Су асты кемесі ақыры аяқталды және пайдалануға берілді.

Кеңес Одағы

К-27 советтік су асты кемесі: 645 жобасының жалғыз су асты кемесі (сұйық металлмен салқындатылатын реакторлары бар 627 жобасының түрі), К-27 реакторымен көп жылдық қиындықтардан кейін 1979 жылы қолданыстан шығарылды. 1982 жылғы 6 қыркүйекте Кеңес теңіз күштері реактор бөлімін герметизациялағаннан кейін оны Қара теңізде 33 метр (108 фут) тереңдікте суға батырды. Бұл терең емес суға батыру Халықаралық атом энергия агенттігінің (МАГАТЭ) ұсынысына қарсы болды. К-8 советтік су асты кемесі: 627 жобасының қараша классына жататын су асты кемесі 1970 жылғы 11 сәуірде кемеде болған өрттен кейін күшті толқындарда сүйреліп бара жатып қаза тапты. Су асты кемесінің экипажы бастапқыда су үсті кемесіне эвакуацияланды, бірақ 52 адам сүйреу жұмыстары үшін қайтадан су үстіне шыққан су асты кемесіне оралды. Су асты кемесі суға толып батып кеткен кезде осы 52 теңізшінің барлығы қаза тапты, ал 8 сәуірдегі алғашқы өртте қаза болған 8 адамды есептегенде, барлығы 60 экипаж мүшесі жоғалды.

Ресей

Ресейлік "Курск" су асты кемесі: "Оскар II" класының су асты кемесі 2000 жылдың 12 тамызында торпедалық бөлімде болған жарылыстан кейін Баренц теңізінде батып кетті. Қараңыз, "Курск" су асты кемесінің апаты. Борттағы 118 адамның барлығы қаза тапты. Бас бөлімінен басқасының бәрі құтқарылды. К 159 советтік су асты кемесі: 14 жыл бойы тозуға тасталғаннан кейін, осы советтік дәуірдегі "Ноябрь" класының су асты кемесі 2003 жылдың 28 тамызында Баренц теңізіндегі дауыл салдарынан суға батып кетті, себебі дауыл оны сүйреп әкелу үшін қажетті понтонды жыртып алды. Борттағы он құтқарушының тоғызы қаза тапты.

Жалпы

C. Tingle, "Суасты кемелерінің апаттары: 60 жылдық статистикалық бағалау", Кәсіби қауіпсіздік журналы, Американдық қауіпсіздік инженерлері қоғамы, қыркүйек, 2009, 31–39 беттер. Толық мақаланың қолжетімсіздігі: 404 қатесі; немесе графикалық кестелерсіз көшірме.