Кіріспе

Тридденттік мейрамның түрі

Төмен мейрам (лат. Missa Privata) – бұл 1962 жылғы Римдік Миссалдың басылымына енгізілген Рубрикалар кодексінде ресми түрде, діни қызметкерге рубрикалармен белгіленген бөлімдерді оқуға рұқсат етілмейтін Триденттік мейрам ретінде анықталған. Қасиетті қызметшілердің (диакон және субдиаконның) көмегімен оқылатын әнмен өткізілетін мейрам – Жоғары немесе Салтанатты мейрам; оларсыз ол Missa Cantata болып табылады.

Тарих

Төменгі месса ерте орта ғасырларда салтанатты мессаның қысқартылған немесе жеңілдетілген түрі ретінде пайда болды. Ерте шіркеуде, бүгінгі православие шіркеуіндегідей, барлық қызметтер әнмен орындалды, және Римдік Төменгі мессаға немесе Англикандық "айтылған тойға" баламасы болған жоқ.

Ертедегі мәсіхшілердің салтанаттылығы жоқ мессалары

IV ғасырдан бастап, қоғамдық салтанатты әлеуметтік жиналыстармен қатар, кішкентай топтар үшін жеке дұғалар өткізу практикасы қалыптасты. Мұндай дұғалар көбінесе катакомбаларда, қайтыс болғандарды еске алу үшін немесе жылдық мерейтойларда өткізілді. Мысалы, Әулие Августин осы туралы айтады:

Триденттік реформа

Тренттік собор ең алдымен "Төменгі мессаға" (яғни, оқылған, әнмен айтылмаған литургияға) қатысты, ол приходтарда Евхаристиялық тойлаудың қалыпты түріне айналған еді. 1562 жылы арнайы комиссия abusus missae жинау үшін құрылды. Трент соборынан кейін қайта қаралып жазылған Римдік Миссалы, ең алдымен "Төменгі мессаның" немесе "жеке мессаның" рәсімдерін анықтайтын еңбек ретінде көрінеді. Кейбір ғалымдар "Төменгі мессаға" басымдық беру салдарынан, дін қызметкері Евхаристиялық тойлауды жеке құлшылық актісі ретінде өткізу тәжірибесі қалыптасқанын, ал жамағат тек мессаға қатысуға және дұғаларын мүмкіндігінше шын ниетпен біріктіруге шақырылғанын айтады, соның ішінде devotio modernaмен қатар белгілі бір жекелеушілік те пайда болды. Контрреформация кезінде діни өмірді қайта құруға тырысқандар жамағаттың құлшылыққа қатысуын қамтамасыз ету үшін әртүрлі жолдар мен құралдарды іздеуге мәжбүр болды. Олардың бірі – месса кезінде дауыстап дұға етуге, Розарийді оқу арқылы Мәсіх өмірінің құпиялары туралы ой жүгіртуге шақыру болды. Бұл тәжірибе орта ғасырлардан бері жергілікті жерлерде болған, бірақ иезуиттер ұйымдастырған халықтық миссиялардың ықпалымен кеңінен танымал болды. Германияның "Әнмен мессасы" (Singmesse), Төменгі мессаға ән қосып, бірте-бірте үлкен танымалдылыққа ие болды, тіпті салтанатты мессаны ығыстыра бастады. ХХ ғасырдың ортасында жамағаттың қатысуын ынталандырудың жаңа тәсілі ретінде missa dialogata пайда болды – Төменгі мессаның жаңа түрі. Төменгі мессада дін қызметкері, оқырман, хор және жамағат арасындағы міндеттердің алмасуы дін қызметкерінің ғана біркелкі сөйлеуіне дейін теңестірілді. Дегенмен, Төменгі месса жоғары мессаның әртүрлі формаларынан осыншалықты басым болды, тіпті диалогтық мессаны дамыту үшін оны негіз ретінде пайдаланды. Бірақ, негізгі мәселелерде жоғары месса үлгі болып табылуы керек еді. Әртүрлі жергілікті шіркеулер әртүрлі бағыттарды ұстанды, ал 1933 жылы Венадағы католиктер күнінде алғаш рет сынақтан өткен "Дұға және ән айту мессасы" (Betsingmesse) тез арада танымал болды. Missale Romanum-ның мәтіндеріне немесе рәсімдеріне ешқандай өзгеріс енгізілмеді, себебі өзгерістер тек жамағаттың қатысуына қатысты болды. Стратфорд Кальдекотт Төменгі мессаның ықпалы тіпті Ватикан II-ден кейінгі мессаға дейін созылғанын айтып өкінеді және, наразылықтарға қарамастан, оның пікірінше, Төменгі месса оның нағыз үлгісі болып табылуы мүмкін. 2007 жылы Папа Бенедикт XVI дәстүрлі Төменгі мессаға ерікті жаңалық енгізді: 1962 жылғы Миссал бойынша жамағатпен бірге өткізілетін мессаларда, Киелі кітаптардың оқуларын жариялауда латын тілінен өзге, жергілікті тілді де қолдануға болады, егер қолданылған аударма Әулие Тақ мақұлдаған басылымнан алынса.

"Жекелік мейрам"

"Жеке месса" (латынша Missa privata немесе secreta, familiaris, peculiaris), қазір қауымсыз (sine populo) тойланатын месса ретінде түсініледі, ал бұрын үлкен қауыммен бірге өткізілетін кез келген қарапайым мессаны білдірген. Рим Миссалының 1962 жылға дейінгі басылымдарында "Missa privata" әлі де "Missa solemnis" дегенмен салыстырылып келді. 1960 жылы Рим Папасы Иоанн XXIII, 1962 жылы Рим Миссалынан Rubricae generales Missalis деп аталатын бөлімін алып тастап, оның орнына өзінің Рубрикалар жинағымен алмастырды, "Missa privata" терминін қолдануды сынап: "Ритуалдар мен ережелерге сәйкес тойланатын ең қасиетті Құрбандық – Мәсіх және Шіркеу атынан Құдайға ұсынылатын қоғамдық құлшылық. Сондықтан, "жеке месса" деген сөзді қолданудан аулақ болу керек." Егер қарапайым мессаға қатысты айтылса, "приват" сөзі осы мессаның кейбір рәсімдерден айырылғанын көрсетеді.

Ұлттық айырмашылықтар

Бастапқыда, төменгі мисса монотонды түрде орындалған. Сондықтан, орта ғасырлардағы дін қызметкерлері өздерінің "Missa privata" немесе "Low Mass" әнін орындау үшін баратындығы туралы мәліметтер бар. Мұндай ән айту дәстүрі 18 ғасырда тоқтатылған. Төменгі миссаның көп бөлігі тек миссаны өткізуші дін қызметкері мен жалдамалы қызметкер еститіндей дауыспен оқылады. Француздар мен немістер төменгі миссаны музыкамен сүйемелдеу тұжырымдамасын дамытып, осы арқылы сенімділердің құлшынысына көмектесті, нәтижесінде француздық орган миссасы мен Deutsche Singmesse пайда болды. Сонымен қатар, "Low Mass" француз тіліне аудармасы болып табылатын Messe basse, массалық шығармаларды белгілеу үшін қолданылды, мысалы, Фауренің Messe basse. 1922 жылы Ватикан Киелі Орын Диалогтық миссаға рұқсат берді, бұл сенімділерге жалдамалы қызметкермен бірге Триденттік миссаның латын тіліндегі жауаптарын айтуға және Missa Cantata-да ән айтуға рұқсат етілген бөлімдерді, сондай-ақ дін қызметкерінің сенімділердің қатысуымен Құдайға сыйынғанда айтқан үш реттік "Domine non sum dignus" дұғасын оқуға мүмкіндік берді. Бұл, екінші Ватикан соборынан кейін ғана миссаның тұрақты бөлігіне енгенімен, мисса тойлау кезінде қолданылуы мүмкін.

Барлық жандар күні үш рет өткізіледі

Барлық жандар күні – шіркеу жылындағы жексенбі емес, қасиетті күн емес, онда дін қызметкеріне үш рет қасиетті мисса өткізуге рұқсат беріледі. Триденттік миссалында дін қызметкері егер үш миссаны да өткізе алса, орындалуы тиіс үш түрлі миссалық мәтіндер жинағы бар. Ескеріңіз, қанша мисса өткізілсе де, сенімділер күніне екі миссадан артық қасиетті тамақ қабылдай алмайды.

Паптық төменгі масса

Понтификалдық төмен қайырымдылық мессасында, яғни епископ өткізген төмен қайырымдылық мессасында, кез келген әдеттегі төмен қайырымдылық мессасындағы екі қызметшіге қосымша, оған көмектесетін екі дін қызметкері болады, бұл епископтың қасиетті санның толықтығын сақтайтынын еске салады. Митраның орнына бирет қолданылады. Екінші Ватикан соборынан бұрын, Папалық төмен қайырымдылық мессасында (әдетте Апостолдық сарайдың бір бөлмесінде орнатылған көшпелі алтарьда өткізілетін және Папаның жеке капелласында айтқан жеке мессасынан өзгеше) Папаға екі епископ және төрт Папалық рәсім шебері көмектесетін. Камергерлер (кубикулярийлер) шамдарды ұстаушылар болып қызмет ететін. Понтификалдық канон, сондай-ақ бугия қолданылды. Алтарьда киіну және кию – Понтификалдық төмен қайырымдылық мессасының тағы бір ерекшелігі.

Танымал мәдениетте

Үш төменгі месса (Les Trois Messes бассы) – Альфонс Даудеттің 1875 жылы «Дүйсенбілік ертегілер» жинағында жарияланған және 1879 жылы «Шаңгерімнен хаттар» жинағына енгізілген Рождество әңгімесі. Оқиға XVIII ғасырдың соңында, қиялдан туған провансальдық қамал ішінде өрбиді. Ұнамды әрі бейреспетті, фантазияға толы бұл әңгіме ашкөздікке бой алған дін қызметкерін бейнелейді. Жас шақырушының (сексстон) кейпінде келген шайтан, жаңа жылдық кештің тамаша мәзірін толыққанды сипаттап, оны азғырып, үш Рождестволық мессаны жылдамдатып үстелге бару үшін жібертеді. Құдай оның осы әрекетіне жазалайды: жұмаққа көтерілмес бұрын, ол бір ғасыр бойы адал ізбасарларымен бірге, туылған күнге арналған немесе үш жүз төменгі мессаны оқуға міндетті болады. 1954 жылы Марсель Пагноль осы тақырыпта француз тілінде фильм түсірді. Дегенмен, Рождество төменгі мессалары – бұл жаңылыс, себебі, ережелер Пападан барлық дін қызметкерлеріне үш әнмен оқылатын мессаның құқығын берген, ал ол төменгі мессаға ешқашан қатысты емес. Рим Папасы өткізген үш стационарлық месса, үш Рождестволық мессаға дейін ұзартылды, бірақ олар үзіліссіз оқылған жоқ: күндізгі, ең салтанатты; түнгі, valde solemnis; таңертеңгі, азырақ салтанатты, және Иерусалимдегі Эпифания мерекесінің қайталауы болды. Түнде құлшылық ету құқығы, ерекше рұхсаттармен, жеке мессаларға, яғни төменгі мессаларға таратылмады; керісінше, бұл әдет-ғұрыптың бұзылуы болды және оған көз жұмылды.