Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1288–1292 жылдары. Папа Николай IV (Никола IV; 30 қыркүйек 1227 – 4 сәуір 1292), туған аты – Джироламо Маски, 22 ақпан 1288 жылдан өліміне дейін, 4 сәуір 1292 жылға дейін Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Ол папа болып сайланған тұңғыш францискан монахы.

Ерте өмір

Жером Маски (Жироламо Маски) 1227 жылдың 30 қыркүйегінде Асколи Пикено қаласына жақын Лисканода дүниеге келген. Францискан монах ретінде оның мақсаты – шіркеуді қорғау, крест жорықтарын қолдау және ерестікке қарсы күресу болды. Генрих Ребдорфтың сөзіне сенсек, ол теология ғылымдарының докторы болған. Францискан монах ретінде ол 1272 жылы Пизада өткен францискандықтардың бас жиынында Далмация аймағының жетекшісі (министрі) болып сайланды. Папа Григорий X (1271–1276) 1272 жылы Византия императоры Михаил VIII Палеологқа елші жіберіп, византиялық шіркеу басшыларын Лиондағы Екінші кеңеске қатысуға шақырды. Папаның ниеті – Шығыс және Батыс христиандығын біріктіру еді. Киелі Бонавентура, сол кездегі Францискан орденінің бас министрі, елшілікке еріп жүру үшін төрт францисканды таңдауды сұрады. Ол төрттің бірі ретінде монах Жером Маскиді таңдады. Бонавентура 1274 жылдың 15 шілдесінде Лиондағы орденнің бас жиынының бесінші отырысында кенеттен қайтыс болғанда, Жером Маски францисканның бас министрі болып сайланды, тіпті ол сол кезде болмаған, тек Византиялық делегаттармен бірге Константинопольге жасаған елшіліктен оралған еді. Жером 15 қазанда 1277 жылы Франция королі Филипп IV және Арагон королі Альфонсо III арасында бейбітшілік орнату үшін Папа Николай III (Джованни Каетани Орсини) жіберген кезде Доминикан орденінің бас шешім шығарушысы Иоанн Верчеллидің серігі болды. 1278 жылдың 4 сәуірінде Жером мен Иоанн Верчелли қайтадан осы міндетке тағайындалды. Сонымен қатар, Жеромға францисканның бас министрі ретінде уақытша қызметін жалғастыру бұйырылды. 1278 жылы Жером Папа Николай III тарапынан кардинал-пресвитер болып тағайындалды, ал 1279 жылдың 16 мамырынан кейін Санта-Пудженциана шіркеуіне титул берілді. Кардинал болып тағайындалғаннан кейін де, ол францисканның келесі бас жиынына дейін бас министр ретінде қызмет етуге рұқсат алды. Алайда, денсаулығының нашарлауына байланысты бас жиынға қатыса алмады, бұл туралы 1279 жылдың мамырында жазылған Папа Николай III-нің кешірім хатында айтылған. 1281 жылдың 12 сәуірінде Папа Мартин IV оны Палестринаның кардинал-епископы етіп тағайындады.

Папалық конклав

Папа Онорий IV 3 сәуірде 1287 жылы қайтыс болғаннан кейін, Римде, Папа Онорий қайтыс болған Авентин төбесіндегі Санта-Сабина шіркеуіне жақын жердегі папа сарайында конклав өтті. Бұл Рим папасы Григорий X-тің Ubi periculum конституциясына сәйкес келеді. Бастапқыда, сәуір айында Римде он үш кардинал болды; үш кардинал – Герардо Бьянки, Джованни Боккамати және Жан Шоле – мүлдем қатыспады. Қасиетті коллегия бір уақыт бойы ізбасарды таңдауда үмітсіздікке ұшырады. 1287 жылы алты сайлаушының өлімінен кейін (Анкер Панталеон, Джеффри де Бар, Иуг Эвешам, Джордано Орсини, Комес де Касанат және Гофредо Алатри – кем дегенде біреулері қызбадан қайтыс болды), қалғандары, Жером Маскитің біреуін қоспағанда, конклавтан шығып, үйлеріне оралды. Олар келесі жылы ғана қайта жиналды. Сол кездегі сайлаушылар жеті адамнан тұрды: Жером Маски, Латино Малабранка, Бентивенга де Бентивенгис, Бернард де Лангисель, Маттео Россо Орсини, Джакомо Колонна және Бенедетто Каетани. 1288 жылдың 15 ақпанында аман қалғандар бірауыздан Жером Маскиді Папалыққа сайлады. Кардиналдар оның Папа сарайында қалудағы нықтылығына таң қалды, бірақ олардың ниеттері туралы нақты дерек жоқ. Кардинал Маски сайлау манифестінде мойындағандай, ол оны қабылдауға өте қарсы болды және бір апта бойы бас тартуын жалғастырды. Соңында, 22 ақпанда ол келісім берді. Ол францискан шіркеуінің алғашқы папасы болды және оны кардинал еткен Николай III-тің құрметіне Николай IV деген атты таңдады. Тосканалық Акваспарталық Матфей, 1287 жылдан бері францискандардың бас министрі; Миландық Пьетро Перегроссо, Киелі Рим шіркеуінің вице-канцлері; Наполеон Орсини; және Пьетро Колонна. Николай IV 1289 жылдың 18 шілдесінде маңызды конституция шығарды, ол кардиналдарға Киелі Тақтың кірісінің жартысын және қаржылық басқаруға қатысу мүмкіндігін берді, осылайша келесі ғасырда Папалыққа зиян келтіретін Кардиналдар алқасының тәуелсіздігіне жол ашты.

Іс-шаралар

Сицилиялық мұрагерлік мәселесіне қатысты, Николай корольдіктің феодалдық үстемдігімен, 1288 жылы Англияның Эдуард I-нің аралыққа кірісуі арқылы жасалған, Арагонның Джеймс II-сіне Сицилия аралының иелігін бекіткен шартты жойды. Бұл шарт папалық мүдделерді тиісінше қамтамасыз етпеген еді. 1289 жылдың мамыр айында ол Карл II-ні Сицилия королі етіп тағайындады, одан кейін ол папалық үстемдікті толық мойындады, ал 1291 жылдың ақпанында Арагонның Альфонсо III және Францияның Филипп IV корольдерімен Джеймсті Сицилиядан қуу мақсатында шарт жасады. 1291 жылы Акрының жаулануы Николай IV-ті жаңадан крест жорығына деген ынтасын ояртты. Ол миссионерлерді, олардың ішінде францискан Иоанн Монте-Корвиноны жіберді. Оның қабір тасында былай жазылған: "Мұнда Николай IV, киелі Францисктің ұлы жатыр" (Hic requiescit / Nicolaus PP Quartus / Filius Beati Francisci).

Салық салу

Ол бастаған 1291–92 жылдарғы Taxatio, ағылшын және уэльс приход шіркеулері мен пребендтердің шіркеу салықтарын егжей-тегжейлі бағалау болып табылды және орта ғасырлық кезең үшін маңызды дереккөз құжаты болып саналады. 1802 жылы Рекорд комиссиясы оны Taxatio Ecclesiastica Angliae et Walliae Auctoritate деген атпен қайта басып шығарды.