Кіріспе
Көптеген парламенттік демократияларда мемлекеттік қызмет орны – Министрлер кабинетінің хатшысы, ол министрлер кабинетіне қызмет көрсету және кеңес берумен айналысатын жоғары лауазымды шенеунік (әдетте мемлекеттік қызметкер). Көптеген елдерде бұл лауазымның функциялары мен өкілеттіктері айтарлықтай кеңейтілген, соның ішінде бүкіл мемлекеттік қызметке жалпы жауапкершілік кіреді. "Министрлер кабинетінің хатшысы" атағы саяси тағайындалған министрлер кабинетінің мүшесі үшін де қолданылуы мүмкін, бұл атау "Мемлекеттік хатшы" атауынан шыққан – министрлердің ресми атауы. Бұл номенклатура Жапонияда, Кенияда, Шотландияда және АҚШ-та қолданылады.
A cabinet secretary is usually a senior official (typically a civil servant) who provides services and advice to a cabinet of ministers as part of the Cabinet Office. In many countries, the position can have considerably wider functions and powers, including general responsibility for the entire civil service. The title of cabinet secretary may also be used as an alternative term for a politically appointed cabinet minister, derived from secretary of state—the formal title for ministers. This naming convention is used in Japan, Kenya, Scotland and the United States.
Австралия
Австралияда осы лауазымға баламасы – Премьер-министр және Министрлер кабинетінің хатшысы, алайда бұл департамент пен оның хатшысы Вестминстер жүйесінен туындаған көптеген басқа үкіметтерге қарағанда кеңірек өкілеттіктерге ие. Премьер-министр Скотт Моррисон 2019 жылдың тамызында Премьер-министр кеңсесінде кабинеттік операцияларға жауапты «Кабинет хатшысы» лауазымын құрды және бұрынғы жоғары саяси кеңесші және барлау қызметінің өкілі Эндрю Ширерді осы лауазымға тағайындады. «Кабинет хатшысы» атағы сондай-ақ премьер-министрге Министрлер кабинетінің және оның комитеттерінің күнделікті процедуралық және операциялық мәселелерін басқаруға көмектесуге жауапты Австралия министріне де беріледі. Вестминстер жүйесіндегі барлық министрлер сияқты, Кабинет хатшысы – Премьер-министр таңдап, генерал-губернатор ресми түрде тағайындайтын Парламент мүшесі. Кабинет хатшысы – Премьер-министр және Министрлер кабинеті департаментінің портфельдік министрі және 2007 жылдан бері әртүрлі кезеңдерде болды.
Ирландия
Ирландияда Министрлер кабинетінің хатшысы лауазымы ресми түрде Үкіметтің Бас хатшысы (бұрын Үкімет хатшысы) деп аталады және бір уақытта Таоиштің (Премьер-министр) департаментінің Бас хатшысы болып табылады, бұл Біріккен Корольдіктегі Министрлер кабинеті кеңсесіне шамамен ұқсас. Бұл департамент Министрлер кабинетіне хатшылық қызметін көрсетеді және Үкіметтің баспасөз қызметін үйлестіреді. Сонымен қатар, ол Солтүстік Ирландия, экономикалық саясат және мемлекеттік қызметті жаңғырту сияқты маңызды салалардағы саяси функциялардың бір бөлігін атқарады. Бұл лауазым Ұлыбританиядағы ұқсас лауазымға негізделген және оған жақын, бірақ соңғы жылдары 1990-шы жылдардың ортасында енгізілген Стратегиялық басқару жобасынан кейін Бас хатшылардың қызмет мерзіміне жеті жылдық шектеу қойылғандықтан, белгілі бір шектеулерге ие болды.
Израиль
Израильде Министрлер кабинетінің хатшысы кабинет отырыстарының күн тәртібін дайындауға және министрлер арасындағы байланысты қамтамасыз етуге жауапты кеңсеге жетекшілік етеді. Сондай-ақ, хатшылық үкімет ұсынған заң жобаларын Кнессетке ұсынумен және кейбір баспасөз мәлімдемелерін өткізумен айналысады. Хатшы Премьер-министрдің ұсынысы бойынша тағайындалады, қазіргі хатшы – Йосси Фукс.
Жапония
Жапонияда Бас кабинет хатшысы лауазымы Министрлік қызметке айналдырылды, оны Өкілдер палатасының мүшесі атқарады. Бұл ерекше жағдай, себебі көптеген елдер бұл лауазымды мемлекеттік қызметкерге береді. Бас кабинет хатшысының міндеттері басқа кабинет хатшыларының міндеттерімен ұқсас, алайда ол Кабинеттің әкімшілік жұмысын бақылауға және Кабинет хатшылығына төрағалық етуге жауапты. Бұл лауазымға үкіметтің баспасөз хатшысы болып жұмыс істеу де қосымша міндет ретінде жүктеледі.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда Министрлер кабинетінің хатшысы Премьер-Министр және Министрлер кабинеті бөлімінің құрамында болып, көмек, үйлестіру және кеңес берумен айналысады. Министрлер кабинетінің хатшысы сондай-ақ Атқарушы кеңестің хатшысы қызметін атқарады, ол Министрлер кабинетінің негізгі ресми органы болып табылады. Жаңа Зеландия стандарттары бойынша Министрлер кабинетінің хатшысы лауазымы өзгеше, себебі ол өз ведомствосынан белгілі бір деңгейде тәуелсіздікке ие. Дегенмен, бұл лауазым британдық әріптесіне берілгендей кең өкілеттіктерге ие емес. Мысалы, мемлекеттік қызметті басқару құқығы Мемлекеттік қызмет комиссарының, жеке лауазым иесінің қарауында болады.
Пәкістан
Пәкістанда Министрлер кабинетінің хатшысы – Министрлер кабинеті бөлімінің жұмысын ұйымдастыруға жауапты жоғары дәрежелі мемлекеттік қызметкер.
Ұлыбритания
Ұлыбритания үкіметінде Министрлер кабинетінің хатшысы – елдің ең жоғары лауазымды мемлекеттік қызметшісі, ол премьер-министр мен Министрлер кабинетіне саяси кеңес береді. Қазіргі уақытта бұл рөлді 2020 жылдың қыркүйегінде Марк Седвиллдің отставкасынан кейін тағайындалған Саймон Кейс атқарады. 1981 жылдан 2011 жылға дейін Министрлер кабинетінің хатшысы лауазымы Ішкі мемлекеттік қызмет басшысы және Министрлер кабинетінің тұрақты хатшысы рөлдерімен біріктірілді. Біріншісі – Министрлер кабинетінің хатшысы үкіметтің әртүрлі ведомстволарының барлық мемлекеттік қызметшілеріне (Сыртқы істер министрлігінен басқа) жауапты, ол мемлекеттік қызметтің басты басқарушы органы болып табылатын Тұрақты хатшылар басқару тобына (PSMG) төрағалық етеді. Екіншісі – Премьер-министр мен Министрлер кабинетіне әкімшілік қолдау көрсететін мемлекеттік бөлімге басшылық ету үшін жауапты. Бұл лауазымға шығып бара жатқан Министрлер кабинетінің хатшысы мен Бірінші азаматтық қызмет комиссарының кеңесімен премьер-министр тағайындайды. 2005 жылдан 2011 жылдың соңына дейін қызмет еткен Гас О'Доннелл зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Министрлер кабинетінің хатшысы атқаратын үш рөл бөлінді: Министрлер кабинетінің хатшысы Премьер-министрге және Министрлер кабинетіне саяси кеңес береді; Ішкі мемлекеттік қызмет басшысы бүкіл мемлекеттік қызметке басшылық жасайды; және Тұрақты хатшы Министрлер кабинетінің жұмысын бақылайды. О'Доннеллдің орнын Джереми Хейвуд кабинет хатшысы, Боб Керслейк – ішкі мемлекеттік қызметтің басшысы және Қоғамдық және жергілікті басқару департаментінің тұрақты хатшысы, ал Иан Уотмор – Министрлер кабинеті кеңсесінің тұрақты хатшысы алмастырды. Жұмыстың жауапкершілігі уақытқа қарай өзгереді және премьер-министрдің және Министрлер кабинетінің хатшысының жеке қасиеттеріне байланысты. Көп жағдайда кабинет хатшысының нақты ықпалы әкімшілік мәселелерден асып, шешім қабылдау процесінің өзегіне жетеді. Мысалы, Министрлер кабинетінің хатшысы министрлердің мінез-құлқын реттейтін Министрлік кодексті (кейде «Мұндай ережелер кітабы» деп те аталады және бұрынғысы Министрлердің іс-қимылдары туралы сұрақтар) басқаруға жауапты. Бұл міндет бойынша Министрлер кабинетінің хатшысы үкіметтегі ақпараттық ағымды тексеруге және Министрлер кабинетінің тәртібін сақтауға шақырылуы мүмкін. Бұл сайланбаған кабинет хатшысына сайланған министрлерге қатысты белгілі бір билік береді (ББС-нің «Иә, премьер-министр» комедиялық сериалында сатирикалық түрде көрсетілген жағдай). Министрлер кабинетінің хатшысы барлау қызметтерін және олардың үкіметпен қарым-қатынасын бақылауға жауапты, бірақ 2002 жылдан бастап бұл жауапкершілік толық уақытты лауазымға берілді (бастапқыда Қауіпсіздік және барлау координаторы, қазір Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісіне бағынышты Барлау, қауіпсіздік және орнықтылық басшысы), ал Министрлер кабинетінің хатшысы мемлекеттік қызмет реформаларына басымдық береді, осы арқылы үкіметтің саяси бағдарламасын іске асыруға көмектеседі.
Шотландия
2007 жылғы Шотландия парламентінің жалпы сайлауынан кейін, жаңа бірінші министр Алекс Салмонд Шотландия Ұлттық партиясы (SNP) үкіметі үшін Шотландияның атқарушы органының құрамын жаңартты: «Шотландия үкіметі» термині өз қолданысында «Шотландияның атқарушы органы» деген ресми заңдық терминді алмастырды, ал кабинет мүшелері «министрлер» емес, «кабинет хатшылары» деп, ал кабинет төменгі деңгейдегі мүшелері «министрлердің орынбасарлары» емес, «министрлер» деп қайта аталды.
Қытай
Мемлекеттік кеңестің бас хатшысы – Қытай Халық Республикасы Мемлекеттік кеңесінің ішіндегі атқарушы лауазым. Ол Премьер-министрден төмен, ал түрлі министрліктер мен департаменттердің министрлерінен жоғары тұрады. Қазіргі бас хатшы – Мемлекеттік кеңесші Сяо Цзе. Бас хатшы Мемлекеттік кеңестің күнделікті жұмысын ұйымдастырумен айналысады және Мемлекеттік кеңестің Бас кеңсесіне жетекшілік етеді.
Гонконг, Қытай
Гонконгта Бас атқарушы кеңсесінің саяси тағайындалған директоры, сондай-ақ мемлекеттік қызметші болып табылатын Тұрақты хатшы бар. Директор лауазымы алғаш рет 2002 жылы «Басты лауазымдардың жауапкершілік жүйесі» аясында құрылған, және ол саяси тағайындалған, әлде мемлекеттік қызмет лауазымы ма екені белгісіз болды. Дегенмен, оның жалақысы саяси тағайындалған хатшылардың емес, тұрақты хатшылардың жалақы деңгейімен (Директорлардың жалақы шкаласының 8-тармағы) байланысты болды. Бірінші лауазым иесі Лам Вун Квонг 2005 жылдың қаңтарында осы лауазымнан тікелей ерте зейнеткерлікке шықты, және содан кейін мемлекеттік қызметте немесе саяси тағайындалған лауазымды атқармады. Лам ең жоғары дәрежедегі әкімшілік қызметкер болған жоқ, және бұл лауазым оған басқа тұрақты хатшыларға қарағанда артықшылық бермеді. 2006 жылдың қаңтарына дейін Джон Цангтың тағайындалуы осы лауазымды саяси тағайындалған лауазым ретінде бекітті. Тағайындалғанға дейін Джон Цанг Сауда, өнеркәсіп және технология хатшысы ретінде саяси тағайындалған хатшы болды. 2007 жылдың шілдесінде саяси тағайындалу жүйесін кеңейту және екі деңгейлі саяси тағайындалған кіші хатшыларды енгізу мақсатында лауазымның жалақы деңгейі саяси тағайындалған хатшылардың жалақысына теңестірілді. Лауазым иесіне сондай-ақ әртүрлі бюролардың (Гонконгтағы министрліктер 1997 жылдан бері осылай аталады) жұмысын үйлестіру міндеті ресми түрде жүктелді, бұл лауазым иесін оның қызметтік өтіліне қарамастан саяси тұрғыдан күштірек етеді. Тұрақты хатшы лауазымы алғаш рет 2005 жылдың тамызынан 2006 жылдың қаңтарына дейін директор лауазымы бос тұрған кезде, штаттан тыс, уақытша лауазым ретінде құрылды. Жалақы деңгейі басқа тұрақты хатшылармен бірдей болды, яғни Директорлардың жалақы шкаласының 8-тармағы, яғни D8 шені. 2006 жылдың ақпан айынан бастап лауазым тұрақты болып, бірақ жалақы деңгейі D6-ға төмендетілді, бұл сол кездегі 11 бюродағы тұрақты хатшылардың жалақысынан төмен еді.
Шри-Ланка
Шри-Ланкада Кабинет хатшысы Кабинет кеңсесінің басшысы болып табылады. Бұл лауазымды мемлекеттік қызметкер атқарады және ол Тұрақты хатшы дәрежесімен бірдей.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та Президенттің Әкімшілік кеңсесінде Кабинет хатшысы деген лауазым бар, ол Кабинет мүшелері мен Ақ үй арасындағы қарым-қатынасты ұстауға жауапты. Бұл лауазым мемлекеттік қызмет емес, президенттік тағайындауға бағынады. Қазіргі Кабинет хатшысы – Эван Райан. Дегенмен, "Кабинет хатшысы" термині кейде АҚШ Кабинетінің мүшелерін атау үшін жалпылама түрде қолданылады, себебі олардың лауазымы "Министр" (мысалы, Мемлекеттік хатшы немесе Қорғаныс министрі) деп аталады. Бұл қолданыс ресми емес және басқа елдердегі қолданыстан өзгеше.