Кіріспе

Кеңес жазушысы және диссиденті Лев Залманович (Зино́вьевич) Копелев (Лев Залма́нович (Зино́вьевич) Ко́пелев, немiс: Lew Sinowjewitsch Kopelew, 9 сәуір 1912 – 18 маусым 1997) – кеңес жазушысы және диссиденті.

Ерте өмір

Копелев Киевте, сол кездегі Ресей империясында, орта таптық еврей отбасында дүниеге келген. 1926 жылы оның отбасы Харьковке көшкен. Харьков мемлекеттік университетінің философия факультетінде оқып жүргенде Копелев орыс және украин тілдерінде жазуға кірісті; оның кейбір мақалалары "Комсомольская правда" газетінде жарияланды. Идеалистік коммунист және белсенді партия мүшесі болған ол, 1929 жылғы наурыз айында "Бухариншілдер мен Троцкийшілдердің оппозициясымен байланыс құрғаны үшін" тұңғыш рет тұтқындалып, он күн түрмеде отырды.

Мансап

Кейіннен ол локомотив зауытында радио жаңалықтарын тарату редакторы болып жұмыс істеді. 1932 жылы ол тілші ретінде НКВД-ның зорлықпен астық жинауына және декулакизацияға куә болды. Кейіннен ол "Нағыз сенімдінің тәрбиесі" атты естеліктерінде Голодоморды сипаттады. Роберт Конквесттің "Қайғының егіні" кітабында оның сөздері тікелей келтірілген (сонымен қатар, КСРО-дағы ұжымдастыру туралы да қараңыз). 1935 жылы ол Мәскеу мемлекеттік шетел тілдер институтын неміс тілі факультетін бітірді және 1938 жылдан кейін философия, әдебиет және тарих институтында оқытушы болып жұмыс істеді, онда ғылым кандидаты дәрежесін алды. 1941 жылдың маусымында неміс-совет соғысы басталғанда, ол Қызыл Армияға ерікті болып қосылды және неміс тілін білуін насихаттау офицері және аудармашы ретінде пайдаланды. Оның міндеті немістерді ықпалға алу және идеологиялық тұрғыдан өзгерту болды, бір рет ол Грауденц (Грудзяндз) қаласындағы неміс гарнизонын бүлікке көтеруге сәттілік танытты. Шығыс Пруссияға Қызыл Армиямен бірге Шығыс Пруссия операциясы барысында ол неміс азаматтарына қарсы жасалған қатыгездіктерді өткір сынға алды және 1945 жылы тұтқындалып, "буржуазиялық гуманизмді" қолдағандығы және "жауға деген қайырымдылық" көрсеткені үшін он жылға сотталды. Марфино шарашқасында ол Александр Солженицынмен танысты. Копелев "Бірінші шеңбер" романындағы Рубиннің прототипі болды. 1954 жылы босатылып, 1956 жылы ақталу алды. Коммунизм идеалдарына сенімді және оптимист болған ол Хрущев отыны кезінде Кеңес Одағы Коммунистік партиясына (КОКП) мүшелігін қайта алды. 1957 жылдан 1969 жылға дейін ол Мәскеу полиграфия институтында және Көркем өнер тарихы институтында сабақ берді. Сол кездегі ең беделді совет әдеби журналы "Жаңа әлем" редакторы Александр Твардовскийге Солженицынның "Иван Денисовичтің өміріндегі бір күн" атты туындысын жариялауға шақыруды бастаған – Копелев еді. 1968 жылдан бастап Копелев адам құқықтары қозғалысына және диссиденттік қозғалысқа белсенді қатысты. 1968 жылы ол жұмысынан босатылып, КОКП мен Жазушылар одағынан диссиденттерді қуғындауға қарсы наразылық хаттарына қол қойғандығы, Андрей Синявский мен Юлий Даниэльді ашық қолдағандығы және Чехословакияға совет әскерлерінің кіргеніне наразылық білдіргені үшін шығарылды. Ол сондай-ақ Солженицынның Жазушылар одағынан шығарылуына қарсы шықты және психиатриялық ауруханада (психүшка) ұсталған оппозициялық генерал Петр Григоренконы қорғап жазды. Копелевтің кітаптары самиздат (жер асты баспасы) арқылы таратылып, Ресейден жасырын шығарылып, Батыс елдерінде жарияланды. Саяси белсенділігі мен Батыспен байланыстары үшін 1977 жылы оқыту және жариялау құқығынан айырылды.

Германия

Ғалым ретінде Копелев Вупперталь университетінде орыс-неміс мәдени байланыстары тарихы бойынша зерттеу жобасын басқарды. 1980 жылы Батыс Германияға тағылымдама сапары барысында оның кеңестік азаматтығынан айырылды. 1981 жылдан бастап Копелев Вупперталь университетінде профессор болып жұмыс істеді. Копелев Кельн университетінің құрметті докторы және көптеген халықаралық сыйлықтардың иегері болды. 1990 жылы КСРО Бас хатшысы Михаил Горбачев оның кеңестік азаматтығын қалпына келтірді.

Жеке өмір

Көп жылдар бойы Копелев Раиса Орловаға үйленген, ол американ әдебиеті саласындағы совет маманы еді және ол онымен бірге Германияға эмиграциялаған. Оның естеліктері 1984 жылы Америка Құрама Штаттарында жарияланды.

Өлім

Лев Копелев 1997 жылдың 18 маусымында Германияның Кёльн қаласында 85 жасында дүние салды және Мәскеудегі Жаңа Донской бейіште жерленді.