Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ақпараттық кітаптар
informational books
Далалық анықтамалық – оқырманға жабайы флораны, фаунаны немесе саңырауқұлақтарды, сондай-ақ табиғи құбылыстарды (мысалы, тау жыныстарын және минералдарды) анықтауға көмектесу үшін жасалған кітап. Ол әдетте осындай нысандар кездесетін "далаға" немесе жергілікті аймаққа әкеліп, ұқсас нысандарды ажыратуға көмектеседі. Далалық анықтамалықтар көбінесе пайдаланушыларға сырт пішінімен ұқсас, бірақ туыстық байланысы жоқ жануарлар мен өсімдіктерді ажыратуға көмектеседі. Ол әдетте нысандардың сипаттамасын, суреттерді немесе фотосуреттерді және тізімді қамтиды. Студенттерге арналған, одан да ғылыми анықтамалықтарда нысандарды анықтауға көмектесетін анықтама кестелері болуы мүмкін, бірақ көпшілікке қолжетімді далалық анықтамалықтар көбінесе отбасы, түс, пішін, орналасқан жері немесе басқа да белгілері бойынша жинақталған суреттер жинағы болып табылады.
A field guide is a book designed to help the reader identify wildlife (flora or fauna or funga) or other objects of natural occurrence (e. g. rocks and minerals). It is generally designed to be brought into the "field" or local area where such objects exist to help distinguish between similar objects. Field guides are often designed to help users distinguish animals and plants that may be similar in appearance but are not necessarily closely related. It will typically include a description of the objects covered, together with paintings or photographs and an index. More serious and scientific field identification books, including those intended for students, will probably include identification keys to assist with identification, but the publicly accessible field guide is more often a browsable picture guide organized by family, colour, shape, location or other descriptors.
Тарих
Табиғаттағы нәрселерді анықтауға деген қызығушылық, әсіресе құстар мен өсімдіктер туралы анықтамалықтарда ең жоғары деңгейде болды. АҚШ-та өсімдіктерге арналған алғашқы танымал далалық анықтамалық 1893 жылы «Мисс Уильям Старр Дана» (Франсис Теодора Парсонс) жазған «Жабайы гүлдерді қалай тануға болады» кітабы болды. 1890 жылы Флоренс Мерриам «Опера көзімен құстар» атты кітабын жариялады, онда 70 түрлі құс сипатталған. Кітапта далада байқалған тірі құстар туралы мәліметтер келтірілген. Бұл кітап қазіргі заманғы, суреттері бар құс анықтамалықтарының алғашқысы саналады. 1902 жылы, енді Флоренс Мерриам Бейли деп жазатын (зоолог Вернон Бейлиге үйленген соң), ол Батыс АҚШ құстарының анықтамалығын шығарды. Анықтамалық зертханада қолдануға арналған толық нұсқаулық ретінде жасалған, ал емес портативті далалық кітап. Ол таксономиялық тәртіп бойынша құрылып, түрлердің мөлшері, таралуы, қоректенуі және ұя салу әдеттері туралы нақты сипаттамаларды қамтиды. Осы кезден бастап 1930 жылдарға дейін Честер А. Рид және басқалар кітаптың мөлшерін қалтаға сыйымды ету, түсті суреттер қосу, бақша және орман гүлдері, саңырауқұлақтар, жәндіктер және иттер сияқты тақырыптарды қамтитын бірыңғай басылымдарда анықтамалықтар шығару сияқты далалық анықтамалықтардың ерекшеліктерін енгізді. 1934 жылы Роджер Тори Петерсон өзінің суретшілік шеберлігін пайдаланып, қазіргі заманғы далалық анықтамалықтардың сәйкестендіруге қатысты тәсілін өзгертті. Ұқсас түрлердің суреттерін түсті суреттерге біріктіріп, айырмашылықтарды көрсету үшін жебелермен белгілеу арқылы, адамдар оның құс анықтамалығын далада түрлерді жылдам салыстыру және анықтауды жеңілдету үшін пайдалана алады. Бұл техника «Петерсонның сәйкестендіру жүйесі» деп аталды және Петерсонның жануарлар іздерінен бастап теңіз қабықшаларына дейінгі көптеген анықтамалықтарында қолданылды, сондай-ақ басқа баспагерлер мен авторлар тарапынан кеңінен қабылданып, пайдаланылды. Бүгінде әрбір далалық анықтамалықтың өзіндік ауқымы, мақсаты және құрылымы бар. Croom Helm сияқты мамандандырылған баспалар, Audubon Society, RSPB, Field Studies Council, National Geographic, HarperCollins және тағы да басқа ұйымдар сапалы далалық анықтамалықтар шығарады.
Popular interests in identifying things in nature probably were strongest in bird and plant guides. Perhaps the first popular field guide to plants in the United States was the 1893 How to Know the Wildflowers by "Mrs. William Starr Dana" (Frances Theodora Parsons). In 1890, Florence Merriam published Birds Through an Opera Glass, describing 70 common species. Focused on living birds observed in the field, the book is considered the first in the tradition of modern, illustrated bird guides. In 1902, now writing as Florence Merriam Bailey (having married the zoologist Vernon Bailey), she published Handbook of Birds of the Western United States. By contrast, the Handbook is designed as a comprehensive reference for the lab rather a portable book for the field. It was arranged by taxonomic order and had clear descriptions of species size, distribution, feeding, and nesting habits. From this point into the 1930s, features of field guides were introduced by Chester A. Reed and others such as changing the size of the book to fit the pocket, including colour plates, and producing guides in uniform editions that covered subjects such as garden and woodland flowers, mushrooms, insects, and dogs. In 1934, Roger Tory Peterson, using his fine skill as an artist, changed the way modern field guides approached identification. Using color plates with paintings of similar species together – and marked with arrows showing the differences – people could use his bird guide in the field to compare species quickly to make identification easier. This technique, the "Peterson Identification System", was used in most of Peterson's Field Guides from animal tracks to seashells and has been widely adopted by other publishers and authors as well. Today, each field guide has its own range, focus and organization. Specialist publishers such as Croom Helm, along with organisations like the Audubon Society, the RSPB, the Field Studies Council, National Geographic, HarperCollins, and many others all produce quality field guides.
Негізгі қағидалар
Далалық анықтамалықтарды қалай қолдану керектігін жалпылау қиын, өйткені бұл әр анықтамалыққа байланысты, және мақсатты оқырманның қаншалықты білімді болуы күтіледі. Жалпы оқырмандар үшін далалық анықтамалықтың басты міндеті – оқырманға құс, өсімдік, тас, көбелек немесе басқа да табиғи нысанды кем дегенде, жалпылама атауына дейін анықтауға көмектесу. Осы мақсатта кейбір анықтамалықтар қарапайым кілттер мен басқа да тәсілдерді қолданады: оқырман әдетте суреттерді сәйкестік табу үшін қарап шығуға, ал ұқсас нұсқауларды олардың айырмашылықтары туралы ақпаратты пайдаланып салыстыруға шақырылады. Анықтамалықтар көбінесе оқырмандарды кітаптың тиісті бөліміне бағыттап, онда таңдаулар тым көп болмайды. Студенттерге арналған анықтамалықтар көбінесе идентификациялық кілттер туралы түсінік береді. Мысалы, Ньюкомбтың жабайы гүлдер анықтамалығы (Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы жабайы гүлдермен шектелген) іздеуді қысқартуға көмектесетін қысқартылған кілтке ие. Жәндіктер анықтамалықтары әдетте түрлердің көп болуына байланысты, жеке түрлерге емес, Тәртіп немесе Отбасы деңгейлеріне дейін анықтаумен шектеледі. Көптеген таксондар өзгергіштік көрсетеді және тұрақты белгілерді аз ғана фотосуреттермен көрсету қиын. Суретшілердің салған суреттері немесе фотосуреттерді өңдеуден кейін алынғандары, сенімді анықтау үшін қажетті ерекшеліктерді назарға білдіруге көмектеседі. Питерсон осы маңызды белгілерге нұсқау көрсету үшін сызықтар идеясын енгізді. Бұл мәтін оның әйелі Вирджиния Мари Петерсонның біріндегі анықтамалыққа жазған алғы сөзінен алынған:
It is somewhat difficult to generalise about how field guides are intended to be used, because this varies from one guide to another, partly depending on how expert the targeted reader is expected to be. For general public use, the main function of a field guide is to help the reader identify a bird, plant, rock, butterfly or other natural object down to at least the popular naming level. To this end some field guides employ simple keys and other techniques: the reader is usually encouraged to scan illustrations looking for a match, and to compare similar looking choices using information on their differences. Guides are often designed to first lead readers to the appropriate section of the book, where the choices are not so overwhelming in number. Guides for students often introduce the concept of identification keys. Plant field guides such as Newcomb's Wildflower Guide (which is limited in scope to the wildflowers of northeastern North America) frequently have an abbreviated key that helps limit the search. Insect guides tend to limit identification to Order or Family levels rather than individual species, due to their diversity. Many taxa show variability and it is often difficult to capture the constant features using a small number of photographs. Illustrations by artists or post processing of photographs help in emphasising specific features needed to for reliable identification. Peterson introduced the idea of lines to point to these key features. This passage was written by his wife, Virginia Marie Peterson, in the preface to one of his field guides:
Далалық анықтамалықтар түрлі таксондар туралы білімді жақсартуға көмектеседі. Тәжірибелі мұражай мамандарының білімін әуесқойларға қолжетімді ету арқылы, олар әуесқойлардан кең географиялық аймақтан ақпарат жинауды және осы нәтижелерді мамандарға жеткізуді арттырады.
Field guides aid in improving the state of knowledge of various taxa. By making the knowledge of experienced museum specialists available to amateurs, they increase the gathering of information by amateurs from a wider geographic area and increasing the communication of these findings to the specialists.