Кіріспе

Сахарид полимері. Олигосахарид (,/ɒ//l//ɪ//g//oʊ/'/s//æ//k//ə/,/ɹ//aɪ//d/;) – үштен онға дейін (әдетте) моносахаридтерден (қарапайым қанттардан) тұратын сахарид полимері. Олигосахаридтер жасушаларды тану және жасушалардың бірігуі сияқты көптеген функцияларды атқарады. Олар көбінесе гликандар түрінде кездеседі: олигосахаридтік тізбектер липидтерге немесе ақуыздағы сәйкес аминқышқылдық тізбектерге N немесе O гликозидтік байланыстар арқылы жалғастырылады. N-байланысты олигосахаридтер әрқашан аспарагинге бета-байланыс арқылы қосылған пентасахаридтер болып табылады, бұл қосылыс тізбектегі амин азоты арқылы жүзеге асады. Ал O-байланысты олигосахаридтер көбінесе треонинге немесе серинге тізбектегі спирт тобы арқылы жалғастырылады. Барлық табиғи олигосахаридтер гликопротеиндер мен гликолипидтердің құрамына кірмейді. Мысалы, рафиноза қатары өсімдіктердегі қоректік заттарды сақтауға немесе тасымалдауға қатысады. Ал малтодекстриндер немесе целлодекстриндер сияқтылары крахмал немесе целлюлоза сияқты үлкен полисахаридтердің микробиологиялық ыдырауынан пайда болады.

Гликозилдеу

Биологияда гликозилдану – қанттың органикалық молекулаға ковалентті байланыс арқылы қосылу процесі, нәтижесінде гликопротеиндер және гликолипидтер сияқты құрылымдар пайда болады.

N-тіркелген олигосахаридтер

N Байланысты гликозилдеу олигосахаридтердің бета-байланысы арқылы аспаргинге, оның бүйірлік тізбегіндегі амин азотына қосылуын қамтиды. Прокариоттарда бұл процесс плазмалық мембранада жүзеге асырылады. Екі жағдайда да қабылдаушы субстраты – аспаргин қалдығы. N-байланысты олигосахаридке байланысты аспаргин қалдықтары көбінесе Asn X Ser/Thr тізбегінде кездеседі. O-байланысты олигосахаридтердегі гликозилдеу орындары полипептидтің екінші және үшінші құрылымдарымен анықталады, олар гликозилтрансферазалардың қантты қайда қосатынын бақылайды.

Гликозильденген биомолекулалар

Гликопротеиндер мен гликолипидтер анықтама бойынша көмірсуларға ковалентті байланыс арқылы бекітілген. Олар жасуша бетінде көп мөлшерде кездеседі және олардың өзара әрекеттесуі жасушаның жалпы тұрақтылығына үлесін қосады.

Гликопротеиндер

Гликопротеиндер ерекше олигосахаридтік құрылымдарға ие, бұл олардың көптеген қасиеттеріне маңызды әсер етеді, антигендік қасиеттеріне, ерігіштігіне және протеазаларға төзімділігіне сияқты маңызды функцияларды анықтайды. Гликопротеиндер жасуша бетіндегі рецепторлар, жасушалардың бірігу молекулалары, иммуноглобулиндер және ісік антигендері ретінде маңызды.

Гликолипидтер

Гликолипидтер жасушаларды тану үшін маңызды, сондай-ақ рецепторлар ретінде әрекет ететін мембраналық ақуыздардың жұмысын реттеуде де маңызды рөл атқарады. Гликолипидтер – олигосахаридтерге байланысқан липид молекулалары, олар көбінесе липидтік екі қабатта кездеседі. Бұдан өзге, олар жасушалық тану және жасушалық сигнал беру үшін рецепторлар болып та қызмет ете алады. Мысалы, гликолипидтердің шаперондық активтілігі ВИЧ инфекциясымен байланысты зерттелген.