Кіріспе

Қытай тағамындағы кеспе (лапша) өндіріс аймағына, құрамына, пішініне немесе еніне, сондай-ақ дайындалу тәсіліне қарай әртүрлі болады. Кеспе Қытайда ойлап табылып, қытай тағамының маңызды құрамдас бөлігі және негізгі тағамы саналады. Ол Қытайдың көптеген аймақтық асханаларының, сондай-ақ қытай халқы көптеп қоныстанған басқа елдердің де маңызды бөлігі болып табылады. Қытай кеспесі бидай, қара бидай, күріш, тары, жүгері, сұлы, соя, жасыл бұршақ, ямс, маниок, картоп, тәтті картоп және балық, шаян сияқты еттерден жасалуы мүмкін. Бүгінде Қытайда кеңінен қолданылатын 1200-ден астам кеспе түрі бар, ал осы кеспе түрлерін пайдалана отырып ондаған мың кеспе тағамдары дайындалады. Қытай кеспесі Корея және Жапония сияқты көршілес Шығыс Азия елдерінің, сондай-ақ Малайзия, Сингапур, Индонезия, Вьетнам, Камбоджа, Филиппин және Таиланд сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің тағамдарына да енген.

Номенклатура

Қытай шаңжауларының номенклатурасы Қытайдың кең ауқымы мен оларды атау үшін қолданылатын қытай тілінің көптеген диалектілеріне байланысты қиын болуы мүмкін. Мандарин тілінде miàn (;) – бидай ұнынан жасалған шаңжау, ал fěn (;) немесе "фун" – басқа крахмалдардан, әсіресе күріш ұны мен жасыл бұршақ крахмалынан жасалған шаңжау. Әрбір шаңжау түрін мандарин тілінде пиньиньмен көрсетуге болады, бірақ Гонконг пен көрші Гуандун провинциясында оны кантон тіліндегі айтылуымен біледі ("миен" немесе "мин" бидай шаңжауы үшін, "фун" бидай емес шаңжауы үшін). Тайвань, Малайзия, Сингапур және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көптеген басқа да қытай қауымдастықтары оның орнына хоккьен (мин нань) тілін қолданады (мысалы, бидай шаңжауы үшін "ми", бидай емес шаңжауы үшін "хун" немесе "хун"). Мысалы, бидай шаңжауы мандарин тілінде миан, кантон тілінде мейн, жапон тілінде мен, тай тілінде ми, корей тілінде гуксу деп аталады. Кейде шаңжауды атау үшін қолданылатын негізгі ингредиенттер – бидай, қара бидай, күріш, картоп, жүгері ұны, бұршақ, соя ұны, ямс ұны, жасыл бұршақ крахмалы, тәтті картоп, кассава және т.б. де негіз болуы мүмкін.

Дастархан дайындау

Лапша жаңа (ылғал) немесе кептірілген күйінде пісірілуі мүмкін. Олар көбінесе қайнатылады, бірақ майда қуырылып, хрустящие (хрустты) күйінде де дайындалуы мүмкін. Қайнатылған лапшаны қуырып, соуспен немесе басқа қосымшалармен берсе болады, сондай-ақ көбінесе ет және басқа ингредиенттер қосылған сорпаға да салуға болады. Кейбір күріш лапшалары шикі күріш қоспасын тікелей буға пісіру арқылы жасалады және тек жаңа піскен күйінде ғана желінеді. Батыс елдерінің лапшалары мен макаронынан айырмашылығы, бидай ұнынан жасалған қытай лапшалары көбінесе тұздалған қамырдан жасалады, сондықтан оларды қайнататын суға тұз қосудың қажеті жоқ. Қытай лапшалары да өте жылдам піседі, әдетте "аль денте" болуына 5 минуттан аз уақыт керек, ал кейбіреулері бір минуттан да аз уақытта пісіп қалады, жұқа лапшалар одан да аз уақытқа талап етеді. Күріш немесе бұршақ крахмалынан жасалған қытай лапшаларында әдетте тұз болмайды.

Сырша

Бұл лапша түрлі өсімдік крахмалдарынан жасалады. Мұң бұршағы крахмалынан жасалған лапша көбінесе оларды серпімді ету үшін және өндіріс шығындарын азайту үшін тапиока крахмалымен араластырылады. Көбінесе қолданылатын ағылшынша атаулары Белгілер Пиньинь Кантонша Хоккьенша Сипаттамасы Қысқы лапша 冬粉 dōng fěn dung1 fan2 tang hún Өте жұқа мұң бұршағы крахмалынан жасалған лапша, вермишельге ұқсас Жіп тәрізді лапша 粉絲 fěn sī fan2 si1 ? Мұң бұршағы сияқты жұқа, мөлдір лапшалар Лапша қабаттары 粉皮 fěn pí fan2 pei4 hún phê Мұң бұршағы крахмалынан жасалған кең, мөлдір лапшалар Liang pi 凉皮 líang pí loeng4 pei4 ? Глютен өндірісінен қалған бидай крахмалынан жасалған мөлдір лапшалар Күміс инелі лапша 銀針粉 yín zhēn fěn ngan4 dzam1 fan2 ? Орама тәрізді бидай крахмалынан жасалған лапша, шамамен 5 см ұзындығы және 3-5 мм диаметрі Егеуқұйрық лапшасы 老鼠粉 lǎo shǔ fěn lou5 sy2 fan2 niáu chhú hún Қышқыл-тәтті лапша Suān là fěn 酸辣粉 suān là fěn syn1 laat6 fan2 ? Чунцин аймағындағы ысталған тәтті картоп крахмалынан жасалған лапша.

Қой

Қытайда, әсіресе Ішкі Монголияның батыс бөлігінде және Шанси провинциясында, сұлы (Avena nuda) ұны yóu miàn (莜面) деп аталады, және одан лапша немесе жұқа қабырғалы орамалар жасалады, олар негізгі тағам ретінде қолданылады. Сұлы лапшасын дайындау үшін қамырды мрамор табаққа бұрып, жабыспауын қамтамасыз етеді, содан кейін оны жолақтар мен жұқа орамаларға айналдырады. Оны қайнатып немесе буға пісіріп, әртүрлі соустармен беріп жеуге болады.

Құрбыны

Ең көне археологиялық дәлелдер көрсетіп тұрғандай, кеспе (нұдл) Қытайдан шыққан және солтүстік Қытайға тән дақыл – тарыдан жасалған. 2005 жылы археологтар тобы Ладжия археологиялық қазбасында 4000 жылдық кеспе сақталған қыш ыдысты тапты. Бұл кеспе қытай кеспесінің – ламянның (lamian) түріне ұқсас делінген. Кеспемен байланысты шөгіндідегі қабықша фитолиттері мен крахмал дәндерін талдау нәтижесінде, олардың Panicum miliaceum және Setaria italica түрлеріне жататын тары екені анықталды.