Кіріспе

2002 жылы Джудит Хупердің "Көбелектер мен адамдар" атты кітабы – журналист Джудит Хупердің Оксфорд университетінің Э. Б. Форд басқарған экологиялық генетика мектебі туралы жазған кітабы. Кітапта, ең әсерлісі, Бернард Кеттлвеллдің эволюцияны тәжірибелік тұрғыдан растау мақсатында жүргізген қатпарлы көбелектерге қатысты тәжірибелері егжей-тегжейлі сипатталады. Ол Кеттлвеллдің тәжірибелерінің әдістемесіндегі күмәнді мәселелерді атап көрсетеді және осы мәселелер алынған нәтижелерді күштен шығаруы мүмкін екенін ұсынады, табиғи іріктеуді қолдайтын дәлелдерді назарына алмаған немесе төмендеткен, сондай-ақ Кеттлвелл мен оның әріптестері алаяқтық жасады немесе салмақты қателіктер жіберді деген ойды қайта-қайта білдіреді. Пәндік сарапшылар кітапты "қателер, бұрмалаулар, дұрыс түсіндірмеулер және жалғандықтарға" толы "қастандық теориясы" деп сипаттады. Эволюциялық биолог Майкл Маджерс өмірінің соңғы 7 жылын Кеттлвеллдің тәжірибелерін жүйелі түрде қайталай отырып, Кеттлвеллдің іс жүзінде дұрыс болғанын көрсетті.

Эксперименттік тәжірибенің нашарлығы туралы мәлімдемелер

Хупер эксперименттік әдістемеде бірнеше кемшіліктер бар екенін айтады, оның ішінде көбелектерді табиғи түрде қонбайтын ағаштардың бөліктеріне жабыстыру, құстарды сол жерде тамақтануға үйрету үшін оларды мол тамақтандыру, қайта ұстау көрсеткіштерін жасанды түрде жоғарылату, күтілетін нәтижеге сәйкес эксперименттерді (ең болмаса бейсалысты түрде) өзгерту және статистикалық талдау қателіктері. Биология тарихшысы Дэвид Рудж Хупердің аргументтеріне негіз болған жазбаларды мұқият зерттеп қайта қарады. Оның қорытындысы бойынша, оның тарихи зерттеулері жеткіліксіз болды және ол ғылымның мәнін түсінбеді.

Пікірлер

Кітап негізгі баспасөзде жақсы жазылған деп сипатталды, бірақ ғылыми басылымдарда қатаң сынға алынды. Nature журналында жазған Койн (2002) Хупердің «абырой мен танылу үшін шындықты назарына алмаған амбициялық ғалымдардың әлжуаз артық көру теориясына» шабуыл жасады, осылайша ол керемет табиғат зерттеушісін теріс бейнеледі. Science журналында Грант (2002) кітаптың мазмұнын сынды түрде қорытындылап, «Бұл қатпарлы күбәләктегі (Biston betularia) табиғи іріктеудің дәлелдерін ғылыми тұрғыдан шамамен бағалау, оның көп бөлігі автордың алаяқтыққа деген үздіксіз күдігімен күмәндікке түсіріледі» деді. Оксфордта Кеттлвеллмен бірге жұмыс істеген Брайан Кларк Хупердің кітабын «жалтақ газетке лайық жала жабулардың қазынасы» деп сипаттады. Өмірінің соңғы 7 жылын зерттеуге жұмсап, Хупердің талаптарын жүйелі түрде жоққа шығарды. Бұл жұмыстың көп бөлігі оның өлімінен кейін жарияланды, деректерді эволюциялық биологтар тобы қарап, Кеттлвеллдің зерттеулерін ақтады, оның беделін қайта орнатты және қытырлатылған күбәлкені дарвиндік эволюцияның үлгісі ретінде қайта жаңғыртты.