Кіріспе

Хака халқының этникалық асханасы

Хака асханасы – Хака халқының тамақ дайындау стилі. Оны Тайваньның кейбір аймақтарында және Хака халқының көптеп қоныстанған елдерде де кездестіруге болады. Қытай материгі, Тайвань, Гонконг, Индонезия, Малайзия, Сингапур, Үндістан, Таиланд, Канада және АҚШ-та Хака асханасын ұсынатын көптеген мейрамханалар бар. 2014 жылы Хака асханасы Гонконгтың материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді.

Өмірбаян

Хакка халқының ерекше асханасы мен қытай тағамдарын дайындау стилі бар, ол Хакка үйлерінен тыс жерлерде көп танылмаған. Ол тағамның текстурасына назар аударады – Хакка асханасының айрықша белгісі. Хакканың таңғылықтарында консервіленген еттер болғанымен, қайнатылған, ысталған, қуырылған еттер – Хакка таңдайқағына "текстуралық" үлес қосатын – олардың репертуарында маңызды орын алады. Консервіленген көкөністер (梅菜) буда пісірілген және ысталған тағамдарда, мысалы, консервіленген көкөністермен бірге пісірілген майлы ет пен тұздалған көкөністермен ысталған еттерде жиі қолданылады. Шындығында, Хакка тағамдарын дайындауға қажетті шикізаттар басқа аймақтық қытай тағамдарына қажетті шикізаттардан ешқандай айырмасы жоқ, себебі не пісіріледі, ол нарықта не бар соған байланысты. Хакка асханасын сырттан қарағанда қарапайым, бірақ дәмді деп сипаттауға болады. Хакка асханасының шеберлігі – етті қатайтпастан толық пісіру және еттің ақуыздық дәмін (умами дәмін) табиғи түрде шығару қабілетінде жатыр. Гонконгтың порты мен жағалау аймақтарына қоныстанған хаккалар теңіз өнімдерін дайындауға ерекше мән берді. Гонконгтағы Хакка асханасында қымбат еттерге көп көңіл бөлінбейді, керісінше, көкөністерге басымдық беріледі. Прагматикалық және қарапайым Хакка тағамдары аз мөлшерде дәмдеуіштермен жеңіл безендіріледі. Қазіргі Гонконгтағы Хакка тағамдарында ішектер сияқты малдың ішкі органдары жиі қолданылады. Басқалары консервантталған тофу және олардың есімді тағамы – тұзға пісірілген тауық. Тағы бір арнайы тағам – пун чой. Бұл тағамдардың және олардың түрлерінің бұрынғы Хакка қауымдастығының нақты тамақтары екенін дәлелдеу қиын болғанымен, қазіргі уақытта бұл кең таралған пікір. Жоғарыда аталған тағамдар мен олардың вариациялары Қытайдың барлық аймақтарында, соның ішінде Гуандун провинциясында таба аласыз және олар Хакка халқына ғана тән емес. Ақуыз көзі ретінде еттен басқа, лей ча деп аталатын ерекше вегетариандық тағам бар. Ол көкөністер мен бұршақтардың қосындысынан тұрады. Бұл тағам барлық Хакка халқы үшін ерекше болмаса да, Хакка Хопо отбасылары арасында кеңінен танымал. Бұл көкөніс негізіндегі күріш шайы Малайзия сияқты көпмәдениетті елдерде үлкен танымаллыққа ие болып келеді. Бұл тағамды дайындау үшін отбасының басқа мүшелерінің көмегі қажет, себебі барлық сегіз компонентті дайындау керек. Бұл отбасы мүшелері арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға көмектеседі. Буда пісірілген қымыздық нан (茶果) – Хакка халқының танымал жемісі. Ол негізінен клейтті күріштен жасалады және тәтті немесе тұзды нұсқада қол жетімді. Тәтті нұсқасы тәттіленген қара бұршақ пастасынан немесе жержаңғақтан тұрады. Тұзды нұсқасы консервіленген түйнекшенің (редька) құрамында болады.

Белгілі тағамдар

Хакка тағамдары басқа тайваньдық этностар сияқты басқа да тайваньдық дәстүрлі тағамдарды қамтиды. Хакка асханасындағы ең танымал тағамдардың кейбіреуі төменде тізімделген:

Абакус тұқымы (算盤子 / suànpánzǐ) – Тапиока мен ямнан жасалған қамырдан, абакус бұршақтары пішінде кесілген, пісіргенде сырты жұмсақ, іші желімсіз болатын тағам. Оны ұнтақталған тауық немесе шошқа еті, кептірілген креветка, саңырауқұлақ және түрлі көкөністермен бірге қуырып дайындауға болады. Дәмдеу үшін жеңіл соя соусы, тұз, қант және кейде күріш шарабы немесе сірке суы қолданылады.

Сиыр етінен жасалған котлеттер шұбаты (牛肉丸湯 / níuròuwán tāng) – Салат және сиыр еті котлеттері қосылған қарапайым, мөлдір шұбат.

Дунцзян тұзда пісірілген тауық (東江鹽焗雞 / dōngjiāng yánjú jī) – Бұл тағам бастапқыда ыстық тұз үйіндісінде пісірілген, бірақ қазіргі көптеген мейрамханалар оны тұзды ерітіндіде пісіреді немесе буға немесе пешке пісіру алдында тұзды қоспамен жабады. "Дунцзян" атауы Гуандун провинциясының шығысынан өтетін Донг өзеніне сілтеме жасайды. Бұл Хакка халқының орталық аймағы.

Қарынды жабысқақ күрішпен толтырылған соқақ (糯米鴨 / nuòmǐ yā) – Құстың пішіні сақталған толық соқақтың сүйектері алынып, іші дәмделген жабысқақ күрішпен толтырылады.

Ашытылған тофумен қуырылған шошқа еті – Бұл жаңа жылдық сыйлықтың екі кезеңнен тұратын дайындалуы. Шошқа еті ылғалдылығын жою үшін қатты қуырылады. Содан кейін шошқа еті сумен және ағаш құлақтары саңырауқұлағымен бірге пісіріледі. Бұл консервіленген шұбатқа ұқсас хака тағамы.

Kiu nyuk (扣肉 / kòu ròu) – Киу нюктің екі түрі бар. Ең көп таралғаны – қымыз жасыл жапырақтарымен кесілген шошқа еті: қалың шошқа ішінің кесінділері, әр кесінді арасында қымыз жасыл жапырақтары болып, соя соусы мен қанттан жасалған қара соуста пісіріліп беріледі. Екінші түрі ям немесе таромен пісіріледі. Әдетте майлы және етті қабаттары үшін шошқа іші қолданылады. Ям мен шошқа еті қоңыр түске дейін қуырылып, бес дәмдеуіш ұнтағы және сары күріш шарабымен бірге буға пісіріледі. Wikibooks Cookbook-та рецептінің нұсқасы бар.

Лей ча (擂茶 / lèi chá) – Жасыл шай, жержаңғақ, мінді жапырақтары, кунжут тұқымы, мыңбұршақ және басқа да шөптер ұнтақталған немесе ұнтақталған соң сусын ретінде немесе күріш және көкөністер, тофу және маринадталған баклажан сияқты вегетариандық гарнирлермен бірге диеталық сусын ретінде беріледі.

Yong Tau Foo (釀豆腐 / niàng dòufǔ) – Хакка тағамдарының ең танымал түрлерінің бірі. Ол майдаланған ет (әдетте шошқа еті), тұздалған балық және шөптермен толтырылған тофу кубиктерінен тұрады, содан кейін алтын қоңыр түске ие болғанша қуырылады немесе көмірленеді. Басқа түрлеріне баклажан, шиитаке саңырауқұлағы және бірдей ет пастасымен толтырылған ащы қарбыз кіреді. Дәстүр бойынша, ньонг теу фуны ащы қарындаш пен шиитаке түрлерімен бірге мөлдір сары бұршақ жағылған пісіріледі. Тамақ дүкендерінде сатылатын қазіргі заманғы түрлері тофуды тек балық пастасымен толтыру арқылы жасалады. Бұл нұсқада тофу орнына басқа да ингредиенттердің қолданылуы көбірек байқалады, олар қуырылған балық майының кесінділерінен және окрадан бастап чили қырымен дейін.

Буланған жабысқақ күріш пісірілген нан (粢粑 / qĭ bá)

Оңтүстік Азиядағы хакка асханасы

Үндістанда, Пәкістанда және Оңтүстік Азия халқы көп шоғырланған басқа да аймақтарда жергілікті жерде танымал "хакка тағамдары" іс жүзінде түпнұсқа хакка тағамдарының жергілікті бейімделуі болып табылады. Бұл хакка асханасының нұсқасы көбінесе үнді-қытай және пәкістан-қытай асханасы болып табылады. Оған "хакка асханасы" деген ат берілуіне себеп – Үндістан мен Пәкістанның кейбір аймақтарында осы тағамды ұсынатын көптеген мейрамхана иелерінің хакка тегінен болуы. Типтік тағамдарына "чили тауығы" және "Донгбей (солтүстік-шығыс) чоу-мейн/хакка лапшасы" (нағыз солтүстік-шығыс қытай асханасының үнділік нұсқасы) жатады, сонымен қатар бұл мейрамханалар пакора сияқты дәстүрлі Оңтүстік Азия тағамдарын да ұсынады. Бұл аймақтарда кең таралғандықтан, бұл асхана стилі жиі хакка асханасының жалпы өкілі деп қате саналады, ал хакка асханасының нағыз стилі бұл аймақтарда көбінесе белгілі емес. Оңтүстік Азиядан тыс жерлерде үнді-пәкістан қытай асханасын дәмдеуге ең қолайлы орын – Канаданың Торонто қаласы, себебі Оңтүстік Азиядан көптеген қытайлар көшіп келіп, мейрамханалар ашуды жөн көрген, және олардың көп бөлігі халал. Торонтода "хакка қытай тағамдары" деген сөз тіркесі көбінесе хакка асханасын емес, үнді-қытай асханасын білдіреді.

Таиландтың хакка асханасы

Тайландта Бангкоктың қытай ауданы – Яоварат, соған қоса Самфенг, Чарон Чай, Чарон Крунг, Суан Мали, Пхлаппла Чай немесе Вонг Виан И Сип Сонг Каракадахом (22 шілде шеңбері) сияқты көршілес аудандар да кіреді. Бұрын көптеген хакка мейрамханалары Бангкок қалалық әкімшілігінің бас ауруханасының жанындағы Суан Малиде орналасқан. Бірақ қазір олар Талад Флу сияқты басқа да көптеген жерлерге көшіп кетті, ол да қытай ауданының бірі болып табылады.