Кіріспе

Шанхайдан шыққан асхана, Қытай. Шанхай асханасы (; Шанхай: zaon⁶ he⁵ tshe¹; IPA: [zɑ̃¹¹ he⁴⁴ tsʰᴇ¹¹]), сондай-ақ Ху асханасы (; Шанхай: wu⁶ tshe¹; IPA: [ɦu¹¹ tsʰᴇ⁴⁴]) деп те аталады, бұл қытай тағамдарының танымал стилі. Тар мағынада Шанхай асханасы Шанхай қаласында пайда болған, дәстүрлі түрде Бенбанг асханасы (; pen⁵ paon¹ tshe⁵; 'жергілікті асхана') деп аталатын нәрсені ғана білдіреді. Көп мағынада ол көршілес Цзянсу және Чжэцзян провинцияларының ықпалымен дамыған күрделі пісіру стильдерін қамтиды. Асхананың тағамдары "түс, хош иісі және дәм" деген үш негізгі элементті жетік меңгеруі керек. Қытайдың басқа да асханалары сияқты, Шанхай асханасы да дәмдеуіштерді қолдануға, шикізаттың сапасына және ингредиенттердің бастапқы дәмін сақтауға ерекше мән береді. Шанхай асханасына батыстың ықпалының енуі Хайпай асханасы деп аталатын ерекше пісіру стилінің пайда болуына әкелді.

Өзгешеліктері

Шанхай асханасы соя соусын қолданумен ерекшеленеді, ол тағамдарға қызыл және жылтыр түс береді. Шанхайда қара соя соусы мен әдеттегі соя соусы да қолданылады. Қара соя соусы тағамға қою қызғылт түс береді, ал әдеттегі соя соусы дәмді күшейтеді. Шанхай тағамдарын сипаттау үшін қолданылатын төрт классикалық сөз – «», ол Шанхай тағамдарында көп мөлшерде май мен соя соусы қолданылатынын білдіреді. Тағамдарды пісірудің әртүрлі тәсілдері қолданылады, мысалы, пісіру, қайнату, сөңге салу, бумен пісіру және қуыру. Шанхай асханасының ерекшелігі – балық, қабылдақ және тауық етін арақ пен жылдам пісіру әдістері арқылы «мастыққа» айналдыру. Тұздалған ет және консервіленген көкөністер әртүрлі тағамдардың дәмдік қасиеттерін жақсарту үшін жиі қолданылады. Сонымен қатар, қант соя соусымен бірге қолданғанда Шанхай асханасында маңызды рөл атқарады. Күріш, лапша мен басқа бидай өнімдеріне қарағанда көбірек беріледі. Шанхай асханасы шикі ингредиенттердің бастапқы дәмін ерекшелеуге, ал дәмдеуіштерді дәмді күшейту үшін пайдалануға бағытталған. Басқа қытай асханаларымен салыстырғанда, оның дәмі жұмсақ және сәл тәтті болады. Тәтті-қышқыл Шанхайдың тән дәмі. Тағамның безендірілуі де Шанхай асханасының маңызды аспектісі болып табылады, ингредиенттер мұқият кесіліп, үйлесімді түс схемасын жасау үшін орналастырылады. Қызығы, 20 ғасырдың басында Шанхай отбасылары қала порты болғанына қарамастан, күнделікті тамақтарына балықты жиі қоспаған. Ет сәндік тағам саналған, ал тамақта көбінесе көкөніс, бұршақ және күріш болған. Отбасылар ет пен балықты айына төрт рет ғана жеген – екінші, сегізінші, он алтыншы және жиырма үшінші күндері, бұл күндер «даң хун» деп белгілі болған. Бүгінде дұрыс тамақтану туралы хабардарлықтың артуына байланысты аз қантты және аз майлы тағамдарға сұраныс өсіп, салауатты тамақтану үшін диетаға көбірек көкөніс қосылуда.

Тарих

Шанхай асханасы – Қытайдың он негізгі асханасының ең жасы, бірақ тарихы 400 жылдан астам. Дәстүрлі түрде Бенбанг асханасы деп аталады, ол Мин және Цин династиялары тұсында (шамамен 1368–1840) пайда болған. Цин әулетінің императорлары Цзяцин мен Гуансю билік еткен кезде Шанхайдың ескі қаласында "Шоу Банг" деп аталатын тағам сату орыны ашылды. 1930 жылдан кейін Шанхайдың өнеркәсібі мен саудасы қарқынды дамығанда Бенбанг асханасының тұрақты клиенттері жұмысшы табының жаңадан қалыптасқан тобы болды. Осының салдарынан Бенбанг асханасындағы арзан тағамдардың үлесі азая бастады. 19 ғасырдың соңында Шанхай ірі ішкі және халықаралық сауда портына айналғаннан кейін Бенбанг тағамдары айтарлықтай өзгеріске ұшырады. 1843 жылы Шанхай порты ашылғаннан кейін Шанхайда он алты түрлі ас дайындау мектебі құрылды. Анхуй асханасы Шанхайда бірінші болып танымал болды, одан кейін Сукси асханасы, Кантон асханасы, Хуайян асханасы және Пекин асханасы тарады. 1930 жылдары Шанхай мейрамханаларының шамамен жартысында Сукси асханасы басым болды. Гуандун асханасы Шанхай тұрғындарының және шетелдіктердің арасында кең танылды. Басқа асханалардың ықпалына ілескендіктен, Шанхай асханасының дәмдері күрделірек атанды. Шанхайдағы батыс мәдениетінің әсерінен Хайпай асханасы деп аталатын ерекше пісіру стилі пайда болды. Сол кезде батыс тағамдарын жеу сәнге айналды, бірақ қытай халқы бастапқыда батыс асханасының кейбір ерекшеліктеріне, мысалы, азықталмаған стейкке бейімделуге қиналды. Шанхайдың батыс тағамдары көптеген елдердің ықпалында болды, бірақ өзіндік ерекшеліктерімен көзге түсті. Әдетте бір негізгі тағам мен бір сорпадан (мысалы, борщ, нан мен май) тұратын ресейлік Шанхай батыс тағамдары экономикалық тиімділігіне байланысты Шанхайда ерекше танымал болды. 1937 жылға дейін Шанхайда 200-ден астам батыс мейрамханасы болды, олар негізінен Сяфэй және Фучжоу көшелерінде орналасқан. Бүгінде Шанхайдың дәстүрлі асханасын көбінесе үй тағамдарында және кейбір ескі Бенбанг мейрамханаларында табуға болады. Қазіргі таңда Шанхай көптеген экзотикалық мейрамханаларымен, әсіресе жапон және француз тағамдарын ұсынатындарымен мәшһүр.

Теңіз өнімдері

Шанхай асханасында теңіз өнімдері жиі кездеседі. Міне, бірнеше танымал тағам: Қазық шаңқасы (; moe⁶ ng⁶ mi⁶) – Қазық және бидай ұнынан жасалған кеспе. Шанхай шашты крабы (; zaon⁶ he⁵ mau⁶ ha⁵) – қытай шашты крабының бір түрі. Оны әдетте имбирмен буға пісіріп, күріш сірке суы, қант және имбирден жасалған соусқа мақтап жейді. Краб етін маймен араластырып ксифен жасауға болады, немесе сяолунбаомен немесе тофумен жеуге болады. Ылғал тәрізді мандарин балығы (; son¹ tshy⁵ kue⁵ ng⁶) – Бұл тағамда жаңа мандарин балығы қолданылады және тәтті-қышқыл дәмдер үйлесім табады. Балық терең майда қуырылады, сырты хрустящий, іші жұмсақ болады. Тағам сары және қызыл түсті, тарелкеге салғанда аққу пішінінде көрінеді. Оның үстіне ыстық сорпа құйылады, ол жоғары дыбыс шығарады.

Ет және құс

Қайыршы тауығы (; ciau⁵ ho⁵ ci¹ немесе ciau⁵ hua⁵ ci¹) – Қайыршы тауығы – лотос жапырақтарына оралған, сазға жабылып, отта пісірілген тауықтан дайындалады. Нәтижесінде, өте дәмді әрі жұмсақ еттен тұратын кесім алынады. Аңыз бойынша, Цин әулетінің қайыршысы бір тауықты ұрлап, саздың астына жасырғандықтан, осы тағам осылай аталған. Арыстан басы (; sy¹ tsy⁵ deu⁶) – Бұл тағамның аты шошқа етінен жасалған шардың арыстан басына, ал оны қоршаған көкөністердің арыстан жүніне ұқсауынан шыққан. Ол екі түрі бар: ақ (немесе қарапайым) және қызыл. Қызыл түрі соя соусымен пісіріледі және әдетте ақ ыдыста ұсынылады.

Нюдльдер

Шанхай қуырылған лапшасы (; zaon⁶ he⁵ tshau⁵ mi⁶) – Шанхай қуырылған лапшасы – соя соусымен қуырылған қалың лапша (кейде удон). Көбінесе бок чой мен шошқа етімен пісіріледі. Салқындатылған лапша (; lan⁶ mi⁶) – Бұл тағам – әртүрлі соустармен және қосымшалармен араластырылған салқындатылған лапша. Дәстүр бойынша, лапшаны пісіру алдында буға пісіреді, дәмдік қасиеттерін жақсарту үшін. Лапша салқындағаннан кейін, оған сусамық майы, соя соусы және жеміш майы қосылады. Адамдар үйде дайындағанда көбінесе қосымша қосымшалар салады және көбінесе тоңазытқышта қалған тамақты пайдаланады. Лапша сорпасы (; thaon¹ mi⁶) – Су стиліндегі лапша – лапша сорпасының кең таралған түрі. Сорпаның екі түрлі негізі бар, және ол әдетте әртүрлі қосымшалармен, көбінесе етпен безендіріледі.

Шұба

Борщ (; lu⁶ son⁵ thaon¹) – Бұл тағам томат пен сиыр етінен жасалған. Ол Шанхайдың классикалық тағамы болып есептеледі және Шанхай асүйінің жергілікті элементтерін қамтиды. Бұл тағам бастапқыда Ресейден Шанхайға әкелінген, бірақ қазір Шанхай отбасыларында жиі дайындалады.

Тамақ

Шенгцзян манту (; san¹ ci¹ moe⁶ deu⁶) немесе Шенгцзянбао (; san¹ ci¹ pau¹) – Шанхай мантуы – шошқа етімен толтырылған дөңгелек нан, xiaolongbao-ға ұқсас, бірақ ашытқы қосылғандықтан қалыңдау келеді. Оны табада қуырып, дәмі үшін үстіне сусамық тұқымы мен майдалап туралған көкпияз шашылады. Xiaolongbao (; shiau⁵ lon⁶ pau¹, жергілікті жерде белгілі; shiau⁵ lon⁶ moe⁶ deu⁶) – Жұқа қамырдан жасалған, ішіне шошқа еті немесе ұсақталған краб еті және сорпасы салынатын буланған кәндік. Дәмді сорпа кәндікті тістегенге дейін ішінде қалады. Гуоти (; ku¹ thiq⁷) немесе табада пісірілген кәндіктер – Жалпы Jiaozi (қытай кәндіктері) сияқты, бірақ қайнатылған немесе буланған емес, алдымен бір жағынан майда қуырылады, содан кейін табаға аздап су құйылып жабылады да буға пісіріледі. Су буланғаннан кейін кәндіктің бір жағы хрустящий, ал екінші жағы жұмсақ және серпімді болады. Дәстүр бойынша, гуоти ұнтақталған шошқа етімен және ұсақ шайылған қытай көкпиязымен немесе капустамен толтырылады. Дәмді ай торттары (; shi¹ gnioq⁸ yuq⁸ pin⁵) – Қытайдың басқа аймақтарында жейтін ай торттары көбінесе тәтті болады, ішіне кунжут, жаңғақ және қызыл бұршақ пастасы салынады. Бірақ Шанхайда, Көктем тойында жергілікті тұрғындар етпен толтырылған дәмді ай торттарын жейді. Мұндай тортты көбінесе тек таңдалған жергілікті мейрамханалардан ғана алуға болады.

Десерт

Танюань (; thaon¹ yoe⁶) – Көбінесе қара күрішпен толтырылған, жабысқыш күріш ұнынан жасалған тәтті печенье. Цибаода тангюань сатушылар көптеп кездеседі.