Кіріспе
Липопротеиндердің бес негізгі тобының бірі – өте төмен тығыздықты липопротеин (VLDL), оның тығыздығы жасушадан тыс суға қатысты есептеледі және ол бауырда жасалады. VLDL – майлар мен холестериннің қан ағынындағы сулы ортада тасымалдануын қамтамасыз ететін липопротеиндердің бес негізгі тобының (хиломикрон, VLDL, орташа тығыздықты липопротеин, төмен тығыздықты липопротеин, жоғары тығыздықты липопротеин) бірі. VLDL бауырда триглицеридтер, холестерин және аполипопротеиндерден құралады. VLDL қан ағынында төмен тығыздықты липопротеинге (LDL) және орташа тығыздықты липопротеинге (IDL) айналады. VLDL бөлшектерінің диаметрі 30–80 нанометр (нм) құрайды. VLDL эндогендік заттарды тасымалдайды, ал хиломикрон – экзогендік (тамақтан алынатын) заттарды тасымалдайды. 2010 жылдардың басында осы липопротеиннің липидтік және ақуыздық құрамы егжей-тегжейлі зерттелді.
Very low density lipoprotein (VLDL), density relative to extracellular water, is a type of lipoprotein made by the liver. VLDL is one of the five major groups of lipoproteins (chylomicrons, VLDL, intermediate density lipoprotein, low density lipoprotein, high density lipoprotein) that enable fats and cholesterol to move within the water based solution of the bloodstream. VLDL is assembled in the liver from triglycerides, cholesterol, and apolipoproteins. VLDL is converted in the bloodstream to low density lipoprotein (LDL) and intermediate density lipoprotein (IDL). VLDL particles have a diameter of 30–80 nanometers (nm). VLDL transports endogenous products, whereas chylomicrons transport exogenous (dietary) products. In the early 2010s both the lipid composition and protein composition of this lipoprotein were characterised in great detail.
Физикалық қасиеттері
Өте төмен тығыздықты липопротеиннің мөлшері өзгермелі, диаметрі шамамен 35-70 нм аралығында. Кейбір зерттеушілер VLDL бөлшектерін олардың мөлшеріне қарай (Сведберг флотациялық бірліктерімен өлшенген) VLDL1 және VLDL2 деп жіктейді, мұнда VLDL1 бөлшектері ірілеу және көбірек триглицеридтерді қамтиды. Ал басқа зерттеушілер VLDL1-ді ірі VLDL1 және кіші VLDL2-ге бөліп, VLDL2-ні VLDL3 деп атап, үш бөлімді жүйе құрады.
Айналымдағы өзгерістер
Бауырдан шығарылатын жаңа пайда болған VLDL құрамында аполипопротеин B100, аполипопротеин C1 (apoC1), аполипопротеин E (apoE), холестерин, холестерил эфирлері және триглицеридтер болады. Қан айналымында жүргенде ол аполипопротеин C II (apoC II) және жоғары тығыздықты липопротеиннен (HDL) алынған қосымша apoE-ні қабылдайды. Осы кезде жаңа пайда болған VLDL жетілген VLDL-ге айналады. Денедегі капиллярлық төсекте (майлы, жүрек және қаңқа бұлшық еттері) айналысқа түскеннен кейін VLDL липопротеин липазасымен (LPL) байланысады. LPL VLDL-ден триглицеридтерді алып, сақтауға немесе энергия өндіруге жұмсайды. Содан кейін VLDL қайтадан HDL-мен кездеседі, онда apoC II HDL-ге қайта беріледі (ал apoE сақталады). Сондай-ақ HDL холестерил эфирлерін VLDL-ге фосфолипидтер мен триглицеридтерге айырбастайды, бұл процесте холестерил эфирін тасымалдаушы ақуыз (CETP) қатысады. LPL және CETP ферменттерінің әрекетінен VLDL-дегі триглицеридтер мөлшері азайған сайын молекуланың құрамы өзгереді және ол орташа тығыздықты липопротеинге (IDL) айналады. IDL-дің 50 пайызы бауыр жасушаларындағы рецепторлармен танылады, себебі олардың құрамында аполипопротеин B 100 (apoB 100) және apoE болады, сосын эндоцитозға түседі. IDL-дің қалған 50 пайызы apoE-ні жоғалтады; холестериннің мөлшері триглицеридтерден артық болғанда, олар apoB 100 негізгі аполипопротеин болатын LDL-ге айналады. LDL клеткаға LDL рецепторы арқылы эндоцитоз жолымен сіңіріледі, онда оның құрамы сақталады, клетка мембранасының құрылысына қолданылады немесе стероидтық гормондар немесе өт қышқылы сияқты басқа да заттарға айналады.