Кіріспе

Ричард Харрисон Трули (12 қараша 1937 – 27 ақпан 2024) – американдық әскери ұшқышы, инженер және ғарышкер, АҚШ Әскери-теңіз күштерінде вице-адмирал болған және 1989–1992 жылдары Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасының (NASA) сегізінші басшысы қызметін атқарған. Ғарыш агенттігін басқарған алғашқы бұрынғы ғарышкер ол болды. NASA-дан кеткен соң 1992–1997 жылдары Джорджия Техникалық институтының ғылыми-зерттеу институтын, ал 1997–2005 жылдары Ұлттық жаңару энергиясы зертханасын басқарды.

Ерте өмір және білім

1937 жылы 12 қарашада Миссисипи штатының Файетте қаласында туған Трули Миссисипи штатының Файетте және Меридиан қалаларындағы бөлек мектептерде оқыды. 1959 жылы Джорджия Технология институтынан авиациялық инженерлік мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол Каппа Альфа орденінің мүшесі болды. Американың скауттар ұйымында белсенді болып, жоғары деңгейге жетіп, «Құсқанатты скаут» атағын иеленді. Джорджия Технология институтындағы Әскери-теңіз күштері ROTC-нің мүшесі болғандықтан, Трули АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданды, онда оны ұшқыштар мектебіне жіберді және 1960 жылдың 7 қазанында әскери-теңіз авиаторы болып бекітілді. Оның алғашқы қызметі 33-ші истребитель эскадрильясында (VF 33) өтті, онда ол USS Intrepid және USS Enterprise кемелерінде F-8 Crusader ұшақтарын ұштырды. Ол 300-ден астам әуе кемесіне қонды.

NASA мансабы

1965 жылы Трули Лос-Анджелесте (Калифорния штаты) АҚШ Әуе күштерінің ұшқыштық орбиталық зертханасы (MOL) бағдарламасына іріктелінген алғашқы әскери астронавттардың бірі болды. MOL бағдарламасы тоқтатылғаннан кейін 1969 жылдың тамыз айында ол NASA-ның 7-тобына қосылды. NASA-да ол 1973 жылы Skylab-тың үш ұшқыш экипажы үшін және 1975 жылы «Аполлон-Союз» миссиясы үшін астронавттарды қолдау тобының мүшесі және капсула байланыс операторы (CAPCOM) болды. Ол 1977 жылы «Space Shuttle Enterprise» ғарыш кемесінің жақындау және қону сынақтарында екі адамдық экипаж құрамында екі рет ұшты, сондай-ақ 1981 жылы STS-2 миссиясына қатысты, өзінің туған күнінде ғарышқа ұшқан алғашқы адам атанды. Кейіннен 1983 жылы STS-8 миссиясының командирі болды.

Ұшуға қайта оралу

1986 жылғы 20 ақпанда Truly NASA-ның ғарышқа ұшу жөніндегі көмекші әкімшісі болып қайта оралды. Оның негізгі міндеті – ғарыш кемесінің ұшуға дайын күйге оралуын бақылау болды. Бұған қоса, ол "Челленджер" ұшатын кеменің орнын баса ма, басармай ма, болашақта Шаттл қандай рөл атқарады және алдағы миссиялар үшін қайта пайдаланылатын ғарыш кемелері мен Шаттлдың арақатынасы сияқты ұзақ мерзімді мәселелерге де жауапты болды. Апаттың техникалық себебін анықтау бірнеше күнге соқса, оның түпкі себебін анықтау әлдеқайда қиын болды. Нәтижесінде, Truly мен NASA-ның "Ұшуға оралу" бағдарламасы 31 айға созылды, содан кейін 1988 жылғы 29 қыркүйекте Space Shuttle Discovery STS-26 миссиясымен сәтті ұшты. 1986 жылғы наурыз айында Truly бір меморандумда NASA-ның тағы бір Шаттл ұшыруға кіріспес бұрын орындалуы тиіс бірнеше шара бар екенін атап өтті. Оларға "қатты отынды қозғалтқыштың буындарының жаңа жобалануы, маңызды бөліктерді тексеру және операциялар мен техникалық қызмет көрсету нұсқауларын тексеру" кірді.

NASA әкімшісі

Шын мәнінде, ол NASA әкімшісі болудан бұрын Әскери-теңіз күштерінен вице-адмирал болып зейнетке шықты. 1989 жылдың мамыр айында ол NASA-ның сегізінші әкімшісі болып тағайындалды, бұл қызметке тағайындалған алғашқы ғарышкер болды. Ол 1992 жылдың мамырына дейін осы лауазымда қызмет етті. Карл Саган оны «Вояджер-1» аппаратына негізгі миссиясын аяқтау алдында Жердің соңғы суретін түсіруді бұйыру мәселесіндегі ішкі дауға араласып, тараптарды келісуге жеткізгені үшін жоғары бағалады. Нәтижесінде алынған сурет «Pale Blue Dot» («Ақшыл көгілді нүкте») деп аталып кетті. 1992 жылдың 12 ақпанында Трули әкімшілік қызметінен босатылды. Осыған дейін екі апта бұрын вице-президент Дэн Куэйл Трулимен кездесіп, әкімшіліктен кетіп, елшілік қызметін қабылдауын сұрады. Трули бұл ұсынысты қарастырды, бірақ ақырында бас тартты. Жұмыстан босатылғаннан кейін Трули: «Мен ойдан шығарғандаймын. Мұны түсіндіре алмаймын» деді. Бір жылдан кейін Куэйлдің орнын басатын вице-президент сенатор Ал Гор бұл шешімге алаңдаушылық білдіріп, Трулидің «қиын жағдайларда жақсы жұмыс істеген жақсы адам» екенін және «Мен мұны Куэйлдің ғарыш кеңесінің адмирал Трулиді осы қызметтен кетуге мәжбүрлегенінің өте алаңдатарлық белгісі деп қараймын, себебі кеңес NASA-ны вице-президент кеңсесінен басқаруды талап етіп отырды» деді. Ол 1992 жылдан 1997 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Содан кейін ол Энергетика министрлігінің Ұлттық жаңару энергиясы зертханасының директоры және 1997–2005 жылдар аралығында MRIGlobal (бұрынғы Midwest Research Institute) атқарушы вице-президенті болып жұмыс істеді. 2007 жылдың мамырында зейнеткер вице-адмирал Ричард Трули АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар комитеті алдында жаһандық климаттың өзгеруінен туындаған АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне қатерлер тақырыбындағы әскери кеңесшілер тобының мүшесі ретінде куәлік берді. 2010 жылы губернатор Билл Риттер Трулиді Колорадо кен институтының қамқорлар кеңесіне тағайындады. Ол кеңес төрағасының орынбасары болып қызмет етті.

Жеке өмір және өлім

Шынайы Коллин "Коди" Ханнерге үйленген және үш баласы болған.

Жасалған әшекейлер

Шын мәнінде, оған келесі әскери наградалар мен мемлекеттік сыйлықтар берілді: 1972 жылы Джонсон ғарыш орталығының үлкен жетістік сыйлығымен марапатталды. 1977 жылы Америка астронавтикалық қоғамының ұшу жетістігі сыйлығын алды. 1995 жылы Грузия авиациялық даңқ залының мүшесі болып сайланды. 1981 жылы генерал Томас Д. Уайттың АҚШ Әскери Әуе Күштері ғарыш кубогымен марапатталды.