Кіріспе

Родезия армиясының арнайы күштер бөлімшесі

Селус скауттары /s//ə/'/l//uː/ – Родезия армиясының арнайы күштер бөлімшесі, 1973 жылдан бастап Родезия Буш соғысы кезінде, 1980 жылы ел Зимбабве ретінде қайта құрылғанға дейін жұмыс істеді. Олардың негізгі міндеті – Родезияның қара нәсілді халқының арасына кіріп, бүлікшілер туралы ақпарат жинау болды, осылайша қауіпсіздік күштерінің ресми бөлімдері оларға шабуыл жасай алатын еді. Бұл үшін олар өздерін бүлікшілер ретінде көрсеткен шағын топтар құрады, және көбінесе тұтқынға алынған бүлікшілерді де қатарына қосты. Уақыт өте келе Селус скауттары бүлікшілерге өздері шабуыл жасап, Родезиямен шектес елдерде де әрекет етті. Бөлімше қатыгездігімен танымал болды, бейбіт тұрғындарға шабуыл жасап, оларды өлтірді. Селус скауттары Родезияның химиялық және биологиялық қарулар бағдарламасына да қатысты және кейбір операцияларында улар мен биологиялық агенттерді қолданды. Бөлімше қолданған әдістер көптеген бүлікшілердің өліміне әкелді, бірақ бұл шаралар кері нәтиже берді, өйткені қара нәсілді халықты ақ нәсілді Родезия үкіметінен одан әрі алшақтатып, режимге қарсы халықаралық наразылықты күшейтті. Родезияның Зимбабвеге айналуынан кейін Селус скауттары таратылды, ал оның көптеген мүшелері апартеид кезеңіндегі Оңтүстік Африка қауіпсіздік күштеріне қабылданды. Олар Оңтүстік Африка қорғаныс күштері мен Оңтүстік Африка полициясының Селус скауттарының әдістерін қабылдауына септігін тигізді, сондай-ақ кейбіреулері Зимбабве үкіметін құлатуға бағытталған операцияларға қатысты.

Өмірбаян

1965 жылғы қарашада британдық колонияның үкіметі Оңтүстік Родезияның тәуелсіздігін заңсыз жариялады. Бұл үкімет елдің кішкентай ақ нәсілді азшылығын білдірді және оны премьер-министр Иан Смит басқарды. Халықтың басым көпшілігі қара нәсілділер ақ нәсілділердің артықшылықтарын сақтап қалуға тырысқан үкіметке аз ықпал етті. Тәуелсіздік алған кезде Родезияның қауіпсіздік күштері салыстырмалы түрде үлкен, жақсы даярланған және жабдықталған болатын. Ақ Родезияның режиміне қарсы екі қарулы топ пайда болды. Бұл – Зимбабве Африка Ұлттық одағы (ZANU), оның әскери қанаты Зимбабве Африка Ұлттық азаттық армиясы (ZANLA), және Зимбабве Африка Халықтары одағы (ZAPU) және оның қарулы қанаты Зимбабве Халық Революциялық Армиясы (ZIPRA) болды. Екі топ та бастапқыда Замбияда орналасқан, ал 1960 жылдардың аяғында партизандық тактиканы қолданатын көтерілісшілерді Родезияға жіберді. Бұл шабуылдар бастапқыда тиімсіз болды және Оңтүстік Африкадан келген күштердің көмегімен Родезия әскері оларға тиімді қарсы тұра алды. Родезияның қауіпсіздік жағдайы 1972 жылдың соңында, партизандық әскерлер елдің солтүстік-шығысында тиімді шабуылдар жасағаннан кейін нашарлай бастады. 1975 жылы Португалия империясының құлдырауы Мозамбиктің тәуелсіздігіне әкелді, бұл Родезия режиміне қарсы күрес күштерінің одан әрі өсуіне әкелді, партизандар бұл елді, сондай-ақ Ботсвананы база ретінде пайдаланды. Қауіпсіздік күштері "псевдо" көтерілісшілерді ақпарат жинау үшін пайдаланған тактикасы Родезия Буш соғысына дейін дамыған, оны полиция күштері де қолданған. "Псевдо"-операциялар қауіпсіздік күштері қызметкерлерінің көтерілісшілерді еліктеуге үйретуімен байланысты. Осы қызметкерлердің топтары көтерілісшілер белсенділік танытып жатқан аймақтарға кіреді және өздерін көтерілісшілер ретінде көрсетеді. Сенімділікті орнатудан кейін команда нағыз көтерілісшілер мен олардың қолдау көздері туралы ақпарат жинайды. Бұл тактикалар көтерілісшілер үкіметтің барлау көздерін жойған аймақтарда өте қажет болуы мүмкін, 1973 жылы солтүстік-шығыс Родезияда болғандай. Жалпы, "псевдо" топтар тек барлау жұмыстарын жүргізеді, олар көтерілісшілерге шабуыл жасамайды. "Псевдо" тактикасы, әдетте, командалар құрамында үкімет жағына "өткен" бұрынғы көтерілісшілер болған кезде тиімді. Бұл тактиканың тиімділігі олардың қолданылуы белгілі болмайтынына байланысты, өйткені бұл көтерілісшілердің қауіпсіздік шараларын жақсартуына әкеледі. Халықаралық деңгейде жалған бөлімшелердің заң бұзу қаупі де бар. Егер жергілікті тұрғындар қауіпсіздік күштері көтерілісшілердің кейпіне түсіп, оны заң бұзу үшін пайдаланса, бұл тәсілдер кері нәтиже береді, себебі олар үкіметке деген қолдауды құлатады. Британдық билік Малайядағы төтенше жағдай кезінде жалған тактиканы қолданды, бұл туралы осы қақтығысқа қатысқан родезиандықтардың назарына түсті.

Құру

1966 жылы Британдық Оңтүстік Африка полициясының арнайы бөлімі барлау мәліметтерін жинау үшін жасырын операцияларды бастады. Родезия армиясы сол жылы осы тактиканы қолдану бойынша британдық Оңтүстік Африка полициясы мен арнайы бөліммен бірлескен сынаққа қатысты, бірақ ол сәтті болмады, себебі сол кезде қара нәсілді халық көтерілісшілерге бейжай қарады және олар туралы ақпарат бере алмады. 1971 жылдан бастап ZANLA солтүстік-шығыс Родезияны бақылауға ала бастады және келесі жылы аймақтағы халыққа ықпалын едәуір күшейтті. Бұл Родезия үкіметіне ақпарат берген хабаршылар желісінің тоқтауына әкелді, бұл қауіпсіздік күштеріне көтерілісшілерді анықтауды және оларға қарсы тұруды қиындатты. Жауап ретінде, арнайы бөлім 1973 жылдың қаңтарында жасырын топтар құруды бастады. Родезия армиясы ақпан айында да екі мұндай топ құрды; оларға 22 (Родезия) SAS C эскадрильясының мүшелері, Родезия африкалық атқыштар әскерінің қара сарбаздары және бұрынғы көтерілісшілер кірді. Бұл топтар сәттілікке жетті, нәтижесінде жасырын операцияларды кеңейту туралы шешім қабылданды. 1973 жылдың қараша айында майор Рональд Фрэнсис Рид Дейли Селус скауттары болып кейіннен танымал болатын бөлімге командир болып тағайындалды. Бұл лауазымға оны Родезия армиясының басшысы генерал-лейтенант Питер Уоллз жеке таңдады. Бастапқыда 25 адам таңдалып, Кариба көлінің жанындағы Макутиде оқытылды. Бірінші топ 1974 жылдың қаңтарында оқуын аяқтап, операцияларды бастады, ал ақпан және наурыз айларында тағы екі топ оқуын аяқтады. Осы кезде Селус скауттарының құрамында шамамен 120 адам болды, және олардың барлық офицерлері ақ нәсілді болды. Селус скауттарында қызмет етуге келіскен қара сарбаздарға жалақыларының екі есеге жуық мөлшерінде бонус ұсынылды. Бөлім британдық саяхатшысы Фредерик Селустың (1851–1917) құрметіне аталды, ал оның ұраны – «памве чете» – шона тілінде «барлығы бірге», «тек бірге» немесе «бірге алға» деген мағынаны білдіретін сөз тіркесі болды. Селус скауттарының жарғысында олар «ел ішінде де, ел сыртында да терроризмді жасырын жоюға» бағытталғандығы көрсетілген. Селус скауттары деген атау бұрын Родезия және Ньясаланд Федералды Армиясының Родезия бронеавтомобиль полкіне берілген еді. Оңтүстік Африка полициясының арнайы бөлімі Селус скауттарын қаржыландырды. Бұл Оңтүстік Африка үкіметінің Родезиядағы көтерілісшілерге қарсы күреске жасаған кең ауқымды қолдауының бір бөлігі болды. 1973 және 1979 жылдар аралығында, Родезия, Мозамбик және Замбиядағы операцияларға қатысқан Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің көптеген қызметкерлері Селус скауттарында қызмет етті. Оңтүстік Африка үкіметі 1975 жылы Родезияға жіберілген Оңтүстік Африка полиция бөлімдерін елден шығарғаннан кейін де, Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің қызметкерлері Селус скауттарымен қызмет етуді жалғастырды. Апартеидтен кейінгі Оңтүстік Африканың Ақиқат және татуласу комиссиясында куәлік берген куәгер Селус скауттарын Оңтүстік Африка полициясы жасырын қаржыландырғанын және Оңтүстік Африка полиция офицерлері де бөлімде қызмет еткенін мәлімдеді.

Кеңейту

Селус скауттарының табысына байланысты Уоллз 1974 жылдың ортасында оларды үштен алты топқа дейін кеңейтуді бұйырды. Бұл процесс 1974 жылдың желтоқсанына дейін аяқталды, соның ішінде 50 бұрынғы бүлікшілер бөлімге қосылды. 1976 жылдың екінші жартысында Мозамбик пен Замбияда барлау операцияларын жүргізу үшін барлау тобы құрылды; бұл топтың ең көп саны он екі адамды құрады. Селус скауттарын кеңейту аясында 1974 жылы Родезия армиясының Із кесу бөлімі мен Із кесуге арналған жауынгерлік бөлімі оларға біріктірілді. Із кесу бөлімі Селус скауттарының Оқу тобына айналды. Селус скауттары соғыс аяқталғанға дейін із кесу және із кесушілерді даярлауды жалғастырды, бұл бөлімнің нақты міндетін жасыруға мүмкіндік берді. Із кесуге арналған жауынгерлік бөлім ақ нәсілді резервістерден тұрды; бұл адамдар Селус скауттарының операцияларына сәйкес келмегенімен, олар жасырындықты сақтауға көмектесу үшін қалды. Бұл өзгерістер Родезия армиясының із кесу қабілеттерінің тиімділігін төмендетті. Селус скауттарының саны уақыт өте келе өсіп, ақырында 1800 адамға жетті. Олардың көп бөлігі тұрақты емес, аумақтық әскерлерден болды. Селус скауттарының жылдам кеңеюі олардың құрамының сапасының төмендеуіне әкелді, бұл жасырын операциялардың тиімділігін азайтты. Бұл өз кезегінде бөлімнің бүлікшілерге тікелей шабуыл жасап, олар туралы ақпарат жинамай, шабуылдау операцияларын көбейтуіне себеп болды. 1979 жылдан бастап бұрынғы Селус скауттары Родезия армиясымен қаруланды және бүлікшілерді өлтіргені үшін сыйақы алды. Селус скауттары мен SAS арасындағы міндеттердің қабаттасуы екі бөлім арасында шиеленіске әкелді. Олар сондай-ақ құрам үшін де бәсекелестікке түсті, Селус скауттарының қажеттіліктері ССА-ның, сондай-ақ Родезия жеңіл жаяу әскерінің және Родезия африкалық мылтықтарының тиімділігінің төмендеуіне әкелді. Селус скауттарының тиімділігі мен тәртібінің төмендеуі Родезия армиясының басқа бөлімдерін алаңдатты. Селус скауттары пил сүйегін заңсыз аулауда айыпталды, ал Рид Дейлидің кеңсесі тергеушілермен тыңдалды. Ол Родезия армиясының қолбасшысы генерал-лейтенант Джон Хикменмен ашық түрде қарым-қатынас жасағаннан кейін әскери сотта айыпталды және кейін армиядан кетті. 1980 жылдың наурыз айында базаға барған кезде Уоллз бөлімнің офицерлері мен сарбаздарынан жаулық күшін сезінді. Бұл сапар кезінде Селус скауттарының мүшелері оны сатқын деп атады. Бөлімнің өмір сүрген кезеңінде 30-35 адам қаза тапты. Селус скауттарының ақ нәсілді мүшелерінің көпшілігі Оңтүстік Африкаға көшіп, сол елдің қауіпсіздік күштеріне қосылды. Бөлімнің 900 қара нәсілді мүшелеріне Зимбабве қауіпсіздік күштері ішінде басқа лауазымдар ұсынылды және негізінен Родезия африкалық мылтықтарының үш батальонына бөлінді. Көптеген қара нәсілді бұрынғы Селус скауттары көпшілік билікке көшуден кейін өлтірілді.

Құрылымы

Селус скауттары әскери бөлім болғандықтан, 1973 жылғы қарашада құрылғаннан бастап Арнайы бөлімнің операциялық бақылауына өтті. Бұл бөлімнің қай жерде жұмыс істейтінін және жинаған барлау ақпаратының қалай қолданылатынын Арнайы бөлім бақылауға алуын қамтамасыз етті. Арнайы бөлім Селус скауттарының дайындығына да белсенді әсер етті. Әскерлік иерархия бойынша Селус скауттары тікелей Уоллсқа есеп берді. Бөлімнен Арнайы бөлімге Родезия әскери барлау басқармасына ешқандай ақпаратты тікелей жібермеу туралы бұйрық келді, нәтижесінде жиналған барлау ақпаратының өте аз бөлігі армия бөлімдеріне жеткізілді. 1977 жылы біріккен операциялардың қолбасшысы болғаннан кейін Селус скауттары және басқа Родезия арнайы күштері әскери мақсаттар үшін Уоллсқа тікелей хабарлай берді. Әскери штаб әкімшілік және логистикалық қолдау көрсетті. Селус скауттарының саны артып, шабуылдық операцияларды жиі жүргізуіне байланысты Арнайы бөлімнің бөлімге тиімді бақылау жасауы мүмкін болмады. Селус скауттарының әр тобы үш бөлімнен тұрады, әдетте әр бөлімде тоғыздан он екіге дейін адам болады. Дегенмен, бөлімдердің саны өзгеріп, кейде 30 адамға дейін жететін. Селус скауттарының топтарында көбінесе қара және ақ нәсілді қызметкерлер бірге болады, олар арасында жақын қарым-қатынас орнады. Соғыстың соңына дейін Селус скауттарының барлық офицерлері ақ нәсілді болды.

Родезиядағы тактика

«Псевдо» доктринасына сәйкес, Селус скаутының міндеті Родезияның қара халқының арасына ену және көтерілісшілердің желілерін түсіну болды. Олар көтерілісшілердің орналасқан жерлері туралы ақпарат жинап, оларға шабуылдарды ұйымдастыруға тиіс еді. Мүмкіндігінше, Селус скаутының топтары ұзақ мерзімге өз орындарында қалатын. Селус скаутының топтары «аңшы-жойғыш» рөлінде де қолданылды, онда олар Родезияның даулы аймақтарынан көршілес елдерге көтерілісшілердің жабдықтау жолдарын қадағалап, осы процесте тапқан көтерілісшілерді өлтірді. Селус скаутының топтары көтерілісшілердің кейіпкерін ойнауда көбінесе сәтті болды, бірақ олардың шеберлігі кейде жеткіліксіз болды. Бұл бөлім ZANLA-ға қарағанда ZIPRA-ға енуде сәттірек болды, себебі соңғысы жақсы тәртіпке және күшті басқару жүйесіне ие болды. Селус скаутының топтарына операция кезінде әскер мен полиция тарапынан оқ атудан сақтану үшін билік «тоңдырылған аймақтарды» жариялап, барлық әскери және полиция бөлімшелеріне операцияларды уақытша тоқтатуға және олардан шығуға бұйрық берді, бірақ нақты себебі айтылмады. Әскери бөлімдерге осы операциялардың нәтижелері немесе жиналған ақпарат туралы аз мәлімет берілді. «Тоңдырылған» аймақтар көбінесе операциялық табысқа жетті, бірақ бірнеше рет қауіпсіздік күштері Селус скауттарына қасақана шабуыл жасап, өлтірді. Родезия әскері Селус скауттары жинаған ақпаратты пайдалану үшін шабуылдық топтар құрды. Бастапқыда бұл топтар тікұшақпен жеткізілген сарбаздардан тұрды, кейін десантшылармен толықтырылды. Родезия жеңіл жаяу әскері көбінесе шабуылдық топтарға сарбаздарды берді. Селус скауттарының әдістерінің маңызды бөлігі – тұтқынға алынған көтерілісшілерді Родезия қауіпсіздік күштеріне қосылуға «айналдыру» болды. Бұл көтерілісшілер тұтқындалғаннан кейін дереу жасалды, оларға қорқытутар мен жеңілдіктер ұсынылды. Тұтқынға алынған көтерілісшіге әдетте бұрынғы көтерілісші жақындады. Бұрынғы көтерілісшілердің қиын жағдайларын айтып, тұтқындалғандарға Заң мен тәртіп (құрылысты сақтау) заңы бойынша өлім жазасы тағайындалатынын жеткізді. Бұл заңдар бүлікшіл ұйымдарға мүшелік үшін өлім жазасы немесе ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын қарастырды. Тұтқынға алынған көтерілісшіге Родезия үкіметі үшін күресуге келіскен жағдайда біржолғы төлем және сарбаздық жалақы ұсынылды. Егер көтерілісші «айналдырылса» және қосымша тексеруден өтсе, ол Селус скаутының тобына тағайындалып, оны танымайтын аймақтарда жұмыс істеді. Мүмкіндігінше олардың отбасы Селус скауттарының базасында орналастырылды. «Айналдырылған» көтерілісшілердің тек аздаған бөлігі ғана дезертирлік жасады немесе бөлімге сатқындық жасады. Селус скауттары тұтқындаған, бірақ «айналдырудан» бас тартқан тұтқындардың кейбіреулері өлтірілді. Селус скауттарының тактикасының бірі – көтерілісшілер ретінде көзге көрсетіп, жергілікті әдет-ғұрыптарды бұзу арқылы көтерілісшілерге қолдау көрсетуді азайту болды. Селус скауттары ZANLA мен ZIPRA арасындағы алауыздықты арттыру үшін бір топтың мүшесі ретінде көзге көрсетіп, екінші топтың мүшелеріне шабуыл жасады. Бұл тактикалар жұртшылыққа белгілі болды және үкіметті ұялтуға себеп болды. Селус скауттары көтерілісшілерге қолдау көрсеткен ауылдық кәсіпкерлерді өлтірген болуы мүмкін. Бұл кісі өлтірулер құпия түрде жүргізілді. Арнайы бөлім Селус скауттарына уланған киім-кешек, азық-түлік, сусындар және дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етті, олар партизандық жеткізу тізбегіне енгізілді. Ластанған жабдықтарды қолдану нәтижесінде 800-ден астам партизанның қазасы тіркелді, ал нақты өлім саны 1000-нан асып кеткені мүмкін. Родезияның әскери барлау басқармасы 1978 жылы Селус скауттарының Родезиядағы көтерілісшілердің 68% өліміне жауапты екенін болжады. Бұл құрбандар негізінен Селус скауттары анықтаған көтерілісшілерге Родезия армиясының жасаған шабуылдарынан туындады. Алайда, бөлімнің қатыгез тактикасы кері нәтиже берді, өйткені ол Родезияның қара халқын үкіметтен одан әрі алшақтатуға себеп болды. Бұл Родезияның қарсы көтеріліс стратегиясындағы жалпы кемшіліктердің бір бөлігі болды, ал тарихшы Жакки Силлиерс «Селус скауттары тым агрессивті және жазалау стратегиясының құралы ғана болды, олардың мақсаты мүмкіндігінше көп көтерілісшілерді өлтіру және ауылдық қара халықты көтерілісші күштерді қолдамауға мәжбүрлеу болды» деп жазды. Селус скауттарының көрінетін табысы бөлімнің беделін арттырды. Алайда, Родезия басшылығы толығымен ақ SAS-ты Селус скауттарынан гөрі кәсіби және қауіпсіздікке көңіл бөлетін деп есептеді.

Сыртқы операциялар

Селус скауттары Родезия әскерінің көтерісшілерге және олардың көрші елдердегі базаларына жасаған шабуылдарына қатысты, бұл операциялар көбінесе сыртқы операциялар деп аталады. Бұл операциялар 1976 жылдан бастап жиіледі. Бөлімнің сыртқы операциялардағы рөлі – барлау ақпаратын жинау және көтерісшілерге тікелей шабуыл жасау. Ақпарат жинау мақсатында Selous Scouts' Reconnaissance Troop Мозамбик пен Замбиядағы көтерісшілердің базаларын анықтау немесе олар туралы ақпарат жинау үшін бір немесе екі адамнан тұратын ұзақ қашықтыққа барлау патрульдерін жүргізді. Тікелей шабуылдар кезінде Селус скауттары көбінесе өздері жұмыс істейтін елдің сарбаздарының кейіпкеріне кіріп, жасырынып әрекет ететін. Селус скауттары Ботсвананың шығысында жұмыс істеді. Олар көтерісшілерге қарсы ұсақ шайқастар жүргізді және Францистаунда ZAPU басшыларын тұтқындау операциясын өткізді. Селус скауттары Францистаунда барлау үшін әдейі шатастыру тактикасын қолданды. 1976 жылдың 25 маусымында Мозамбикте орналасқан екі партизан базасына қарсы "Ұзақ Джон" операциясы басталды. Бұл операцияда алғаш рет "ұшқыш колонна" тактикасы қолданылды, онда Селус скауттарының адамдарымен жабдықталған алты көлік базаларға шабуыл жасады. Көптеген оқ-дәрілер жойылды, бірақ қаза тапқандардың саны аз болды. 1976 жылдың 9 тамызында Селус скауттары Эланд операциясын жүзеге асырды, бұл Мозамбиктегі Нядзониядағы ZANLA және FRELIMO бақылауындағы босқындар лагеріне жасалған шабуыл болды. Селус скауттарының көп бөлігі қара нәсілді адамдардан тұрды және ФРЕЛИМО формасын киіп, жасырынған. Олардың құрамында бұрынғы португал армиясының сарбаздары мен бұрынғы ZANLA командирі де болды. Олар FRELIMO күзетшілерінің бақылауынан өтіп, шабуыл басталғанға дейін көп адам жиналған парад алаңына дейін лагерьке кірді. Selous Scouts басшысы Рональд Фрэнсис Рид Дейли қолға түскен ZANLA құжаттары рейдте қаза тапқан адамдардың жаттықтырылған партизандар немесе партизандық оқудан өткендер екенін көрсеткенін мәлімдеді. Пол Л. Муркрафт пен Питер Маклафлин 1982 жылы "лагерьде жаттықтырылған партизандар мен жас рекруттар болғанымен, оның көптеген тұрғындары Родезиядан қашқан қарттар, әйелдер және балалар болды" деп жазды. Олар 2010 жылы "лагердегі адамдардың көбі қарусыз болғанымен, көптегендері жаттықтырылған партизандар немесе оқудан өткендер еді" және ZANLA-дан алынған құжаттар операция кезінде 1028-ден астам адамның қаза тапқанын көрсеткенін айтты. 1994 жылы Amnesty International басылымында бұл операция қырғын ретінде сипатталды және Нядзониядағы лагерьде босқындар тұрғаны, ал шабуылға қатысқан сарбаздың кейінірек былай деді: "Бізге Нядзонияда бірнеше мың қарусыз босқындар бар екенін және оларды партизандар қатарына қосуға болатынын айтты. Оларды қарусыз кезде және олар жаттығудан өтпей жатып жою, олардың қаруланып Родезияға қайтарылу мүмкіндігін күтіп отырудан оңайырақ болар еді". Amnesty International мәліметінше, 1000-нан астам адам қаза тауып, бұл операция "адам құқықтарының ауыр бұзуы және соғыс қылмысы" болды. Оңтүстік Африка үкіметі соғыстың осы өршуіне ашуланып, Родезия режиміне әскери және дипломатиялық қолдауын тоқтатты. Оңтүстік Африканың қысымы нәтижесінде премьер-министр Смит 1976 жылдың қыркүйегінде Родезияда қара көпшіліктің билікке келу принципін қабылдауға мәжбүр болды. Селус скауттары ЗИПРА басшысы Джошуа Нкомоны Замбияда өлтіруге әрекет жасады. Селус скауттарының Родезиядан тыс жерлерде жасаған шабуылдары көбінесе әскери тұрғыдан сәтті болғанымен, елдің саяси жағдайын нашарлатты, себебі олар көрші елдердегі бейбіт тұрғындар мен қарулы күштердің өкілдерінің қаза болуына әкелді.

Қауіпсіздік пен заңсыз іс-әрекеттер

Селус скауттарының қатыгездігімен танылғаны мәлім. Бұл бөлім партизандармен байланысы бар деп саналған ауылдарға қатысты көптеген зұлматтар жасады. Бөлім мүшелері сонымен қатар піл сүйегін заңсыз алып сатты, қару-жарақ контрабандасымен айналысты, бейбіт тұрғындарды қинап, өлтірді. Ботсванаға жасалған шабуылдар кезінде Селус скауттары өртке салу және бейбіт азаматтарды ұрлауға дейін барды. Селус скауттарының партизандық киім мен азаматтық киім киюі 1907 жылғы Гаага конвенциясын және Женева конвенцияларын бұзуы мүмкін, себебі бұл конвенциялар әскери қызметкерлерге жаудың киімін киюге тыйым салады және олардың азаматтардан анық ерекшеленуін талап етеді. Селус скауттарының кейбір әрекеттері Родезия заңдары бойынша заңсыз болды. Селус скауттарының топтары кейде Родезия қауіпсіздік күштерінің бөлімшелеріне және ақ фермаларға шабуыл жасап, жергілікті азаматтарды олардың шын мәнінде партизандар екеніне сендіруге тырысты. Тағы бір тактика – партизандар белгілі бір ауылды тастап кеткеннен кейін, сол ауылға бірнеше рет авиасоққы беруді және тікелей шабуыл жасауды ұйымдастыру. Бұл партизандарды бейкүнә азаматтарды өлтіруге итермеледі, себебі олар азаматтардың өздерінің орналасқан жері туралы ақпарат бергенін күдіктенді; мұның мақсаты партизандар мен азаматтар арасында араздық тудыру болды. Селус скауттары партизандарды партизандық мақсатқа сатқын деп жариялап, содан кейін оларды көпшілік алдында өлтірді, бұл жергілікті азаматтардың арасында "наразылық пен қыңырлыққа" әкелді; осы оқиғаларға байланысты бөлімнің бірнеше мүшелеріне қатысты кісі өлтіруге қатысты тергеулер басталды. Бұл заңсыз әрекеттер Родезия үкіметіне қысқа мерзімді пайда әкелсе де, ұзақ мерзімді перспективада олар азаматтар арасында кеңінен танылды және заң үстемдігіне және үкіметтің заңдылығына нұқсан келтірді. Роберт Мугабе Селус скауттарын дін қызметкерлері мен миссионерлерді өлтіруде айыптады. 1979 жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел табылмағанын, бірақ Родезияның әділет және бейбітшілік жөніндегі католик комиссиясы Родезия қауіпсіздік күштерінің аты-жөні белгісіз "бұзық топтың" 1977 жылы жеті дін қызметкерін өлтіргені үшін жазаланғанына сендірді. 1980 жылы "Вашингтон Пост" газеті Селус скауттары шіркеулерді бомбалағанын хабарлады. Партизандардың киімін киіп, Селус скауттары жасаған зұлматтар үшін Родезияның үгіт-насихат басылымдары мен хабарларында партизандарды жиі кінәлады. Бұл зұлматтардың ішінде азаматтарды мүгедек ету де болды, ал құрбандардың суреттері Родезияның үгіт-насихаттарында жарияланды. Бөлім сонымен қатар Родезияның химиялық және биологиялық қарулар бағдарламасына қатысты. 1975 жылы Дарвин тауындағы Селус скауттарының құпия ұстау орталығында ұсталған тұтқындардың кейбіреулерін Орталық барлау қызметі (CIO) химиялық және биологиялық қаруларды адамдарға сынау үшін пайдаланды. Бұл тұтқындардың денелері шахталарға тасталды. 1976 жылы Селус скауттарының мүшелері Руя өзеніне V. cholerae таратты. Сонымен қатар, бұл материал Мозамбиктегі Кошеман қаласының сумен жабдықтау жүйесін ластады. Екі аймақта да холерадан өлім-жітім болды. Селус скауттары сібір жақпасын таратқан болуы мүмкін. Бұрынғы CIO офицері Хенрик Эллерттің сөзіне сүйенсек, Родезияның Мозамбик шекарасына жақын, партизандық белсенділігі жоғары аймақта Селус скауттары белгісіз заттармен ұңғыманы улаған оқиғада 200 азамат қаза тапты. Тарихшылар Селус скауттарының жасаған зұлматтарының ауқымы туралы әртүрлі пікірде. Пол Л. Муркрафт пен Питер Маклафлин 1982 жылы Селус скауттарының "сатқындық пен қатыгездікке ұқсас болуы толыққанды дәлелденбеген, себебі оның көп бөлігі әдеттегі әскери міндеттермен айналысты" деп мәлімдеді. Олар сондай-ақ Селус скауттары біріккен операциялар жөніндегі қолбасшының тікелей бағынысында болғандықтан, Родезия қауіпсіздік күштерінің жоғары лауазымды офицерлері бөлім жасаған зұлматтардың кем дегенде бір бөлігіне кінәлі болды деп мәлімдеді. Теодор Л. Гатчел Селус скауттарын жиі түрлі қылмыстарда айыптаған, бірақ олардың нақты қылмыстарын жалған айыптаулар мен партизандар жасаған зұлматтардан ажырату қиын екенін жазды. Ол Родезияның отаршылдық және нәсілшіл саясатынан туындаған режиміне деген наразылықтың жоқтығын атап өтті, бұл бөлімге қарсы айыптауларға көпшілік сенеді дегенді білдірді. Майкл Эванс 2007 жылы Селус скауттарының "заңсыз әрекеттерге батыл қадам басқан, олар күрескен партизандармен бірдей кінәлі" болғанын және бөлімнің "көптеген мүшелері азаптау, далалық атыс, саяси төңкеріс, ұрлау және химиялық қару қолдану сияқты қылмыстарға қатысқан" екенін айтты. Мфо Г. Моломо 2009 жылы Селус скауттарын "Родезия қауіпсіздік күштеріндегі террористік бөлім" деп сипаттады. Пирс Брендон 2010 жылы "Селус скауттары Родезияның кез келген бөлімі жасаған ең қорқынышты зұлматтарды жасады" деп жазды. Иан Мартинез Селус скауттарының тұтқындарды өлтіруі және химиялық және биологиялық қаруларды қолдануы соғыс қылмысы екенін жазды.

Мұра

1980 жылы Селус скауттары таратылғаннан кейін, оның көптеген ақ сарбаздары Оңтүстік Африкаға эмиграциялап, Оңтүстік Африканың арнайы күштері мен Оңтүстік Африка полициясының арнайы бөлімшелеріне қосылды. Рид Дейлидің 1982 жылы тұңғыш рет жарық көрген «Selous Scouts: Top Secret War» атты естеліктері Родезия Буш соғысы тарихнамасына зор әсер етті. Бұл соғыс туралы жарық көрген алғашқы еңбектердің бірі болды, одан кейін соғыс ардагерлері – ақтардың көптеген кітаптары жарық көрді. Кітап кеңінен сілтеме жасалды, тарихшылар мен сарапшылар родезиялықтардың тактикасын нақты көрсеткендігін айтады. Онда Селус скауттары жасаған қылмыстар туралы ештеңе айтылмаған. Осыдан кейін Селус скауттары туралы көптеген кітаптар жарық көрді. Бұл туындылар көбінесе осы бөлімшенің қадірін көтеріп көрсетеді. 2018 жылы «The New York Times» газеті Селус скауттарын мақтау Родезияға деген онлайн ностальгияның бір бөлігі екенін және ақ Родезия үкіметіне симпатия танытқан, өте оңшыл қозғалыстар тарапынан қолдау тапқанын хабарлады. Селус скауттарының ұраны мен белгісі бар заттар сатылымға қойылды, ал «Селус Армориясы» атты компания Родезия армиясын мақтан тұтатын киім-кешектерді сатады. 2021 жылы Ұлыбритания армиясының жаңадан құрылған Рейнджер полкі Селус скауттарының белгісіне ұқсас, және оған негізделген болуы мүмкін шапка белгісін қабылдады. «The Telegraph» газеті «көптеген офицерлер белгіге қатысты алаңдаушылық білдіргенін» хабарлады. Ұлыбритания армиясы белгінің родезиялық белгідегідей оспрей емес, «жолаушы соқырды ескере отырып жасалғанын» мәлімдеді.