Александриялық Меналав: грек математигі және астрономы
Menelaus of Alexandria
Меналай Александрийский: грек математигі, астроном (70-140 ж.ж.). Иіс жүзіндегі түзу сызықтарға ұқсас геодезиялықтарды алғаш рет анықтаған. Римде өмір сүрген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
70–140 ж.ж.) – грек математигі және астрономы, қисық беттегі геодезиялықтарды тура сызықтардың табиғи аналогтары ретінде бірінші болып таныған.
Greek mathematician and astronomer (c. 70–140)
Menelaus of Alexandria (,/m//ɛ//n//ɪ/'/l//eɪ//ə//s/; , Menelaos ho Alexandreus; c. 70 – 140 CE) was a Greek mathematician and astronomer, the first to recognize geodesics on a curved surface as natural analogs of straight lines.
Өмір жолы және шығармашылығы
Менейлдің өмірі туралы көп мәлімет болмаса да, ол Римде өмір сүрген деген болжам бар, бұл оның жастығын Александрияда өткізгеннен кейін Римге көшкенін көрсетеді. Александриялық Папп пен Прокл оны Александриялық Менелай деп атаған, ал Плутархтың мәліметінше, ол Римде Луциймен әңгімелескен. Птолемей (б.з. 2-ғасыры) өзінің "Алмагест" (VII.3) еңбегінде 98 жылдың қаңтар айында Римде Менелай жасаған екі астрономиялық байқауды тіркеген. Бұл байқаулар – Spica және Beta Scorpii жұлдыздарының айдың артынан бірнеше түн аралығында жасырылуы. Птолемей бұл байқауларды б.з.б. 2 ғасырда Гиппарх ашқан құбылыс – күн мен түн теңдігінің прецессиясын растау үшін пайдаланған. 10-ғасырда Ибн әл-Надимнің "Кітап каталогы" (Kitāb al Fihrist) еңбегінде Менелайдың алты кітабы аталады: "Сфералық ұғымдар кітабы" (Sphaerica), "Әр түрлі денелердің салмағы мен таралуы туралы білім", "Геометрия элементтері" (үш кітаптан тұрады) және "Үшбұрыштар кітабы". Олардың тек біріншісі – "Sphaerica" ғана араб тіліне аудармада сақталған. Үш кітаптан тұратын бұл кітап сфераның геометриясын және оның астрономиялық өлшемдер мен есептеулерде қолданылуын қарастырады. Кітапта сфералық үшбұрыш (үш үлкен шеңбер доғаларынан құралған фигуралар, оларды Менелай "үшбұрыштар" деп атаған) және үшбұрыштың қабырғаларындағы нүктелердің коллинеарлығы туралы Менелай теоремасы (бұл бұрыннан белгілі болуы мүмкін) және сфералық үшбұрыштарға арналған оның аналогы дәлелденген. Кейіннен оны 16-ғасырдың астрономы және математигі Франческо Мауролико аударған. Ай бетіндегі Менелай кратері оның құрметіне аталған.
Although very little is known about Menelaus's life, it is supposed that he lived in Rome, where he probably moved after having spent his youth in Alexandria. He was called Menelaus of Alexandria by both Pappus of Alexandria and Proclus, and a conversation of his with Lucius, held in Rome, is recorded by Plutarch. Ptolemy (2nd century CE) also mentions, in his work Almagest (VII.3), two astronomical observations made by Menelaus in Rome in January of the year 98. These were occultations of the stars Spica and Beta Scorpii by the moon, a few nights apart. Ptolemy used these observations to confirm precession of the equinoxes, a phenomenon that had been discovered by Hipparchus in the 2nd century BCE. In the 10th century Kitāb al Fihrist [The Book Catalogue] by Ibn al Nadīm, six books by Menelaus are mentioned: the Book of Spherical Propositions (Sphaerica), On the Knowledge of the Weights and Distribution of Different Bodies, The Elements of Geometry in three books, and The Book on the Triangle. Only the first of these, Sphaerica, survives today in Arabic translation. Composed of three books, it deals with the geometry of the sphere and its application in astronomical measurements and calculations. The book introduces the concept of spherical triangle (figures formed of three great circle arcs, which he named "trilaterals") and proves Menelaus' theorem on collinearity of points on the edges of a triangle (which may have been previously known) and its analog for spherical triangles. It was later translated by the sixteenth century astronomer and mathematician Francesco Maurolico. The lunar crater Menelaus is named after him.