Әлемдік интеграция және өзара байланыс процесі

Жаһандану – халықаралық сауда, мәдениеттер мен идеялар алмасу арқылы әлемдік интеграция процесі. Тарихы, себептері мен әсерлері туралы біліңіз.

43 мин оқу

100%

Дереккөз: Globalization — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Әлемдік көзқарастардың, өнімдердің, идеялардың, капитал мен еңбектің таралуы

Жаһандану немесе жаһандану (Британдық Комонвелт ағылшын тілі; орфографиялық айырмашылықтарға назар салыңыз) – бүкіл әлемдегі адамдар, компаниялар және үкіметтер арасындағы өзара әрекеттесу және интеграция процесі. «Жаһандану» термині алғаш рет 20 ғасырдың басында пайда болды (бұрынғы француз термині «мондиализацияны» ығыстырды), қазіргі мағынасын 20 ғасырдың екінші жартысында қалыптастырды және 1990 жылдары Суық соғыстан кейінгі әлемнің беспрецеденттік халықаралық байланысын сипаттау үшін кеңінен қолданыла бастады. Оның бастаулары 18-19 ғасырларға, көлік және коммуникация технологияларындағы жетістіктерге байланысты. Әлемдік өзара әрекеттесудің артуы халықаралық сауданың өсуіне және идеялардың, сенімдердің және мәдениеттердің алмасуына әкелді. Жаһандану – бұл, ең алдымен, әлеуметтік және мәдени аспектілермен байланысты өзара әрекеттесу мен интеграцияның экономикалық процесі. Дегенмен, даулар мен халықаралық дипломатия да жаһандану тарихының және қазіргі жаһанданудың маңызды бөлігін құрайды. Экономикалық тұрғыдан алғанда, жаһандану тауарлар, қызметтер, деректер, технологиялар және капиталдың экономикалық ресурстарын қамтиды. Әлемдік нарықтардың кеңеюі тауарлар мен қаражат алмасудың экономикалық белсенділігін либералды етеді. Шекаралық сауда кедергілерін жою әлемдік нарықтарды құруды ыңғайлырақ жасады. Бу локомотивтері, пароходтар, реактивтік қозғалтқыштар, контейнерлік кемелер сияқты көлік саласындағы жетістіктер, телеграф, интернет, ұялы телефондар және смартфондар сияқты телекоммуникациялық инфрақұрылымдағы дамулар жаһанданудың маңызды факторлары болды және бүкіл әлемде экономикалық және мәдени қызметтердің өзара тәуелділігін күшейтті. Көптеген ғалымдар жаһанданудың бастауын қазіргі заманға жатқызса, басқалары оның тарихын Еуропаның жаңа дүниелерді ашу дәуірінен және Жаңа әлемге жасаған саяхаттарынан бұрынғы кезеңдерге, тіпті б.з.д. 3 мың жылдыққа дейін жетеді. «Жаһандық қала» термині социолог Саския Сассеннің «Жаһандық қала: Нью-Йорк, Лондон, Токио» (1991) еңбегінде кеңінен танымал болды. 2000 жылы Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) жаһанданудың төрт негізгі аспектісін анықтады: сауда және мәмілелер, капитал және инвестициялардың қозғалысы, адамдардың көші-қоны және қозғалысы, сондай-ақ білімді тарату. Жаһандану процестері бизнес пен жұмыс ұйымдастыруға, экономикаға, әлеуметтік-мәдени ресурстарға және табиғи ортаға әсер етеді және олардан әсер көреді. Академиялық әдебиеттерде жаһандануды үш негізгі салаға бөліп қарастырады: экономикалық жаһандану, мәдени жаһандану және саяси жаһандану.

Globalization, or globalisation (Commonwealth English; see spelling differences), is the process of interaction and integration among people, companies, and governments worldwide. The term globalization first appeared in the early 20th century (supplanting an earlier French term mondialisation), developed its current meaning sometime in the second half of the 20th century, and came into popular use in the 1990s to describe the unprecedented international connectivity of the post Cold War world. Its origins can be traced back to 18th and 19th centuries due to advances in transportation and communications technology. This increase in global interactions has caused a growth in international trade and the exchange of ideas, beliefs, and culture. Globalization is primarily an economic process of interaction and integration that is associated with social and cultural aspects. However, disputes and international diplomacy are also large parts of the history of globalization, and of modern globalization. Economically, globalization involves goods, services, data, technology, and the economic resources of capital. The expansion of global markets liberalizes the economic activities of the exchange of goods and funds. Removal of cross border trade barriers has made the formation of global markets more feasible. Advances in transportation, like the steam locomotive, steamship, jet engine, and container ships, and developments in telecommunication infrastructure such as the telegraph, the Internet, mobile phones, and smartphones, have been major factors in globalization and have generated further interdependence of economic and cultural activities around the globe. Though many scholars place the origins of globalization in modern times, others trace its history to long before the European Age of Discovery and voyages to the New World, and some even to the third millennium BCE. The term global city was subsequently popularized by sociologist Saskia Sassen in her work The Global City: New York, London, Tokyo (1991). In 2000, the International Monetary Fund (IMF) identified four basic aspects of globalization: trade and transactions, capital and investment movements, migration and movement of people, and the dissemination of knowledge. Globalizing processes affect and are affected by business and work organization, economics, sociocultural resources, and the natural environment. Academic literature commonly divides globalization into three major areas: economic globalization, cultural globalization, and political globalization.

Тарих

Глобализацияға әсер ететін тарихи факторларды анықтауға болатын алыс және жақын себептер бар. Ірі масштабты жаһандану 19 ғасырда басталды.

Архаикалық

Архаикалық жаһандану дәстүрлі түрде жаһандану тарихындағы кезеңді, оның ішінде жаһандану оқиғалары мен дамуын, ең ертедегі өркениеттерден шамамен 1600 жылға дейін қамтиды. Бұл термин қауымдастықтар мен мемлекеттер арасындағы қарым-қатынасты және олардың идеялар мен әлеуметтік нормалардың жергілікті және аймақтық деңгейде географиялық таралу арқылы қалай қалыптасқандығын сипаттау үшін қолданылады. Осы схемада жаһанданудың болуы үшін үш негізгі шарттар қарастырылады. Біріншісі – Шығыс тегі, ол батыс мемлекеттерінің шығыстан алған қағидаларды қалай бейімдеп, енгізгенін көрсетеді. Неміс тарихшысы, экономисті және әлеуметтанушысы Андре Гундер Франк жаһанданудың бір түрі біздің заманымызға дейінгі үшінші мыңжылдықта Сумер және Инд өркениеті арасындағы сауда байланыстарының дамуымен басталғанын айтады. Бұл архаикалық жаһандану эллинистік дәуірде өркендеді, саудалық қалалық орталықтар Грекия мәдениетінің осін қамтыды, ол Үндістаннан Испанияға дейін, соның ішінде Александрия және басқа Александрия қалаларына дейін жетті. Ежелгі Грекияның географиялық орны және бидай импорттау қажеттілігі гректерді теңіз саудасына тартуға мәжбүр етті. Ежелгі Грекиядағы сауда көбінесе шектеусіз болды: мемлекет тек астықпен қамтамасыз етуді бақылады. Жібек жолындағы сауда Қытай, Үнді субконтиненті, Парсы, Еуропа және Арабия өркениеттерінің дамуында маңызды рөл атқарды, олардың арасында ұзақ қашықтықтағы саяси және экономикалық байланыстар орнады. Жібек Қытайдан ең маңызды тауар болғанымен, тұз бен қант сияқты қарапайым тауарлар да саудаланды; сонымен қатар, діндер, синкретикалық философиялар, түрлі технологиялар және аурулар да Жібек жолдары арқылы тарады. Экономикалық саудадан өзге, Жібек жолы оның желісіндегі өркениеттер арасында мәдени алмасу құралы ретінде де қызмет етті. Адамдардың қозғалысы, мысалы, босқындар, суретшілер, шеберлер, миссионерлер, қарақшылар және елшілер, діндердің, өнердің, тілдердің және жаңа технологиялардың алмасуына әкелді.

Archaic globalization conventionally refers to a phase in the history of globalization including globalizing events and developments from the time of the earliest civilizations until roughly the 1600s. This term is used to describe the relationships between communities and states and how they were created by the geographical spread of ideas and social norms at both local and regional levels. In this schema, three main prerequisites are posited for globalization to occur. The first is the idea of Eastern Origins, which shows how Western states have adapted and implemented learned principles from the East. The German historical economist and sociologist Andre Gunder Frank argues that a form of globalization began with the rise of trade links between Sumer and the Indus Valley civilization in the third millennium BCE. This archaic globalization existed during the Hellenistic Age, when commercialized urban centers enveloped the axis of Greek culture that reached from India to Spain, including Alexandria and the other Alexandrine cities. Early on, the geographic position of Greece and the necessity of importing wheat forced the Greeks to engage in maritime trade. Trade in ancient Greece was largely unrestricted: the state controlled only the supply of grain. Trade on the Silk Road was a significant factor in the development of civilizations from China, the Indian subcontinent, Persia, Europe, and Arabia, opening long distance political and economic interactions between them. Though silk was certainly the major trade item from China, common goods such as salt and sugar were traded as well; and religions, syncretic philosophies, and various technologies, as well as diseases, also traveled along the Silk Routes. In addition to economic trade, the Silk Road served as a means of carrying out cultural trade among the civilisations along its network. The movement of people, such as refugees, artists, craftsmen, missionaries, robbers, and envoys, resulted in the exchange of religions, art, languages, and new technologies.

Ерте заманауи

"Тұңғыш заманауи" немесе "протоглобализация" – ғаламдастыру тарихының шамамен 1600-1800 жылдар аралығын қамтитын кезеңі. "Протоглобализация" ұғымын алғаш рет тарихшылар А.Г. Хопкинс пен Кристофер Бейли енгізді. Бұл термин 19-шы ғасырдың соңында "заманауи жаһанданудың" қалыптасуына дейінгі кезеңді сипаттайтын, сауда байланыстарының және мәдени алмасудың күшеюін көрсетеді. Бұл жаһандану кезеңі 15-17 ғасырларда теңіздік Еуропа империяларының өрлеуімен сипатталды: алдымен Португалия империясы (1415), содан кейін Испания империясы (1492), одан кейін Голландия және Ұлыбритания империялары. 17-шы ғасырда әлемдік сауда, 1600 жылы құрылған Ұлыбританияның Шығыс Үндістан компаниясы және 1602 жылы құрылған Голландияның Шығыс Үндістан компаниясы (акциялар ұсынылған алғашқы көпұлтты корпорация ретінде танымал) сияқты жарғылық компаниялардың құрылуымен одан әрі дамыды. Тарихшылар Деннис Флинн мен Артуро Жиральдестің балама пікірі бойынша, жаһандану Магеллан-Элькано экспедициясымен, әлемдік күміс саудасының өрлеуіне бастама болған, жер шарын алғашқы айналып өтумен басталды. Ерте заманғы жаһандану мен заманауи жаһандану экспансионизм, әлемдік сауданы басқару әдісі және ақпарат алмасу деңгейі тұрғысынан ерекшеленеді. Бұл кезеңге гегемонияның Батыс Еуропаға ауысуы, Оттыз жылдық соғыс сияқты күшті мемлекеттер арасындағы ірі қақтығыстардың күшеюі және, ең әсіресе, құлдарға деген сұраныстың артуы тән. Үшбұрышты сауда Еуропаға Батыс жарты шардағы ресурстарды пайдалануға мүмкіндік берді. Альфред В. Кросбидің Колумбиялық алмасу тұжырымымен байланысты жануарлар қорының, өсімдіктердің және эпидемиялық аурулардың таралғандығы да осы процесте маңызды рөл атқарды. Еуропалық, Таяу Шығыс, Үндістан, Оңтүстік-Шығыс Азия және Қытай саудагерлері ерте заманғы сауда мен байланыстарға, әсіресе Үнді мұхиты аймағында белсенді қатысты.

"Early modern" or "proto globalization" covers a period of the history of globalization roughly spanning the years between 1600 and 1800. The concept of "proto globalization" was first introduced by historians A. G. Hopkins and Christopher Bayly. The term describes the phase of increasing trade links and cultural exchange that characterized the period immediately preceding the advent of high "modern globalization" in the late 19th century. This phase of globalization was characterized by the rise of maritime European empires, in the 15th and 17th centuries, first the Portuguese Empire (1415) followed by the Spanish Empire (1492), and later the Dutch and British Empires. In the 17th century, world trade developed further when chartered companies like the British East India Company (founded in 1600) and the Dutch East India Company (founded in 1602, often described as the first multinational corporation in which stock was offered) were established. An alternative view from historians Dennis Flynn and Arturo Giraldez, postulated that: globalization began with the first circumnavigation of the globe under the Magellan Elcano expedition which preluded the rise of global silver trade. Early modern globalization is distinguished from modern globalization on the basis of expansionism, the method of managing global trade, and the level of information exchange. The period is marked by the shift of hegemony to Western Europe, the rise of larger scale conflicts between powerful nations such as the Thirty Years' War, and demand for commodities, most particularly slaves. The triangular trade made it possible for Europe to take advantage of resources within the Western Hemisphere. The transfer of animal stocks, plant crops, and epidemic diseases associated with Alfred W. Crosby's concept of the Columbian exchange also played a central role in this process. European, Middle Eastern, Indian, Southeast Asian, and Chinese merchants were all involved in early modern trade and communications, particularly in the Indian Ocean region.

Қазіргі заманғы

Экономикалық тарихшылар Кевин Х. О'Рурк, Леандро Прадос де ла Эскосура және Гийом Даудиннің айтуынша, 1815–1870 жылдар аралығында бірнеше фактор жаһандануды ынталандырды: Наполеон соғыстарының аяқталуы Еуропаға салыстырмалы бейбітшілік дәуірін әкелді. Көлік технологиясындағы жаңарулар сауда шығындарын айтарлықтай төмендетті. Жаңа өнеркәсіптік әскери технологиялар Еуропа мемлекеттері мен АҚШ-тың күшін арттырып, осы елдерге бүкіл әлемдегі нарықтарды күштеп ашуға және империяларын кеңейтуге мүмкіндік берді. Еуропа елдерінде либерализацияға қарай бірте-бірте ұмтылыс жасалды. 19 ғасырда жаһандану өнеркәсіптік революцияның тікелей нәтижесі ретінде өзінің қалыптасуына жақындады. Индустрияландыру масштабты экономияны пайдалана отырып, тұрмыстық тауарларды стандарттау арқылы өндіруге мүмкіндік берді, ал халық санының тез өсуі тауарларға тұрақты сұраныс тудырды. 19 ғасырда пароходтар халықаралық тасымалдау құнын едәуір төмендетті, ал теміржолдар ішкі тасымалды арзандатты. Көлік революциясы 1820 және 1850 жылдар аралығында болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін саясаткерлердің жұмысы Бреттон-Вудс конференциясындағы келісімдерге әкелді, онда ірі үкіметтер халықаралық ақша-кредит саясатының, сауда мен қаржының негізін қалады және сауда кедергілерін төмендету арқылы экономикалық өсуді жеңілдету мақсатында бірнеше халықаралық институттар құрылды. Бастапқыда Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісім (ГАТТ) сауда шектеулерін жоюға бағытталған бірқатар келісімдерге әкелді. ГАТТ-тың ізбасары Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) болды, ол сауда келісімдерін келіссөздер жүргізу және ресімдеу үшін, сондай-ақ дауларды шешу үшін құрылым ұсынды. Экспорт 1970 жылы жалпы әлемдік өнімнің 8,5%-нан 2001 жылы 16,2%-ға дейін шамамен екі есеге өсті. Сауданы дамыту үшін жаһандық келісімдерді пайдалану тәсілі сауда келіссөздерінің Доха даму раундының сәтсіздігімен күрделенді. Көптеген елдер екіжақты немесе кішігірім көпжақты келісімдерге көшті, мысалы 2011 жылғы АҚШ-Корея еркін сауда келісімі. 1970 жылдан бері дамыған елдерде авиация орта тапқа қолжетімді болды. Ашық аспан саясаты және бюджеттік авиакомпаниялар нарыққа бәсекелестікті әкелуге көмектесті. 1990 жылдары төмен құнды коммуникациялық желілердің өсуі елдер арасындағы байланыс құнын төмендетті. Компьютер арқылы жұмыстың көбін орналасқан жеріне қарамастан орындауға болады. Бұл бухгалтерлік есеп, бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу және инженерлік жобалауды қамтиды. Студенттер алмасу бағдарламалары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін танымал болды және қатысушылардың басқа мәдениеттерді түсінуін және төзімділігін арттыру, сондай-ақ тілдік дағдыларын жақсарту және әлеуметтік көкжиегін кеңейту мақсатында жасалды. 1963–2006 жылдар аралығында шетелде оқитын студенттердің саны 9 есеге өсті. Неолибералды саясатты жүзеге асыру мемлекеттік индустрияны жекешелендіруге, нарықтың еркін ағынына кедергі келтіретін заңдар мен саясатты реттеуден босатуға, сондай-ақ мемлекеттік әлеуметтік қызметтерді қысқартуға мүмкіндік берді. Бұл неолибералды саясат көптеген дамушы елдерге Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) жүзеге асырған құрылымдық бейімделу бағдарламалары (ҚББ) түрінде енгізілді. Бұл бағдарламалар Дүниежүзілік банк пен ХВҚ-ға жаһандық деңгейде неолиберализмді және көпұлтты корпорациялар үшін еркін нарық құруды ілгерілететін әлемдік қаржы нарығын реттеушілерге айналуға мүмкіндік берді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында әлем экономикасы мен мәдениеттерінің байланысы өте тез өсті. Бұл 1910 жылдардан бастап Әлемдік соғыстар мен "суық соғысқа" байланысты баяулады, бірақ 1980 және 1990 жылдары қайтадан қарқын алды. 1989 жылғы төңкерістер мен көптеген елдердегі одан кейінгі либерализация жаһандық өзара байланыстың айтарлықтай кеңеюіне әкелді. Адамдардың көші-қоны мен қозғалысын да жаһандану процесінің маңызды ерекшелігі ретінде атап өтуге болады. 1965–1990 жылдар аралығында көшіп келген жұмыс күшінің үлесі шамамен екі есеге өсті. Көші-қонның көп бөлігі дамушы елдер мен кем дамыған елдер арасында болды. Экономикалық интеграция күшейген сайын жұмысшылар жоғары жалақы алатын аймақтарға көшіп кетті және дамушы әлемнің көп бөлігі халықаралық нарықтық экономикаға бағытталды. Кеңес Одағының ыдырауы әлемді суық соғыстың салдарынан бөлінгеннен кейін ғана емес, сонымен қатар АҚШ-ты жалғыз "полицияшы" және еркін нарықтың шексіз жақтаушысы етіп көрсетті. Бұл сонымен қатар аурулардың таралуына, танымал мәдениет пен тұтынушылық құндылықтардың таралуына, БҰҰ сияқты халықаралық институттардың маңыздылығының артуына және қоршаған орта мен адам құқықтары сияқты мәселелер бойынша біртұтас халықаралық әрекеттерге назар аударудың күшеюіне әкелді. Басқа да маңызды өзгерістерге интернеттің адамдарды байланыстырудағы ықпалының артуы жатады; 2012 жылғы мәліметтер бойынша, әлем халқының үштен бірінен астам – 2,4 миллиардтан астам адам интернет қызметтерін пайдаланған. Жаһанданудың өсуі ешқашан тегіс болған емес. 2000 жылдардың соңындағы экономикалық дағдарыс, жаһандық өзара байланыстың өсуінің төмендеуіне (халықаралық телефон қосылыстары мен Skype пайдалануы сияқты салаларда) немесе тіпті уақытша теріс өсуіне (сауда сияқты салаларда) әкелген маңызды оқиға болды. 2018 жылы басталған Қытай-АҚШ сауда соғысы екі ірі ұлттық экономика арасындағы саудаға кері әсер етті. COVID-19 пандемиясының экономикалық салдарына туризмнің және халықаралық бизнес-сапарлардың күрт төмендеуі кірді, өйткені көптеген елдер уақытша шекараларын жапты. 2021–2022 жылдарғы жаһандық жеткізу тізбегі дағдарысы өндіріс және тасымалдау объектілерінің уақытша тоқтауынан және еңбек тапшылығынан туындады. Жеткізу мәселелері кейбір өндірістерді ішкі нарыққа көшіруге ынталандырды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруінің экономикалық салдарына Украина порттарының блокадасы және Ресейге халықаралық санкциялар кірді, нәтижесінде Ресей экономикасының әлемдік саудадан, әсіресе Еуропалық Одақтан және басқа Батыс елдерінен бөлінуіне әкелді. Соңғы 15 жылдағы қазіргі консенсус жаһандану өзінің жолын тауысып, төмендеуге бет бұрғанын көрсетеді. Бұл туралы жиі айтылатын аргумент – 2008 жылғы рекордтық деңгейден бері сауда төмендеген және әлемдік қаржы дағдарысынан кейін қалпына келген емес. Кейбір экономистердің жаңа пікірлері мұндай тенденциялар бағаның төмендеуімен байланысты екенін және шындығында сауда көлемі, әсіресе ауылшаруашылық өнімдері, табиғи ресурстар және тазартылған мұнай өнімдерімен өсуде екенін көрсетеді.

According to economic historians Kevin H. O'Rourke, Leandro Prados de la Escosura, and Guillaume Daudin, several factors promoted globalization in the period 1815–1870:

The conclusion of the Napoleonic Wars brought in an era of relative peace in Europe. Innovations in transportation technology reduced trade costs substantially. New industrial military technologies increased the power of European states and the United States, and allowed these powers to forcibly open up markets across the world and extend their empires. A gradual move towards greater liberalization in European countries. During the 19th century, globalization approached its form as a direct result of the Industrial Revolution. Industrialization allowed standardized production of household items using economies of scale while rapid population growth created sustained demand for commodities. In the 19th century, steamships reduced the cost of international transportation significantly and railroads made inland transportation cheaper. The transportation revolution occurred some time between 1820 and 1850. After World War II, work by politicians led to the agreements of the Bretton Woods Conference, in which major governments laid down the framework for international monetary policy, commerce, and finance, and the founding of several international institutions intended to facilitate economic growth by lowering trade barriers. Initially, the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) led to a series of agreements to remove trade restrictions. GATT's successor was the World Trade Organization (WTO), which provided a framework for negotiating and formalizing trade agreements and a dispute resolution process. Exports nearly doubled from 8.5% of total gross world product in 1970 to 16.2% in 2001. The approach of using global agreements to advance trade stumbled with the failure of the Doha Development Round of trade negotiation. Many countries then shifted to bilateral or smaller multilateral agreements, such as the 2011 United States–Korea Free Trade Agreement. Since the 1970s, aviation has become increasingly affordable to middle classes in developed countries. Open skies policies and low cost carriers have helped to bring competition to the market. In the 1990s, the growth of low cost communication networks cut the cost of communicating between countries. More work can be performed using a computer without regard to location. This included accounting, software development, and engineering design. Student exchange programs became popular after World War II, and are intended to increase the participants' understanding and tolerance of other cultures, as well as improving their language skills and broadening their social horizons. Between 1963 and 2006 the number of students studying in a foreign country increased 9 times. The implementation of neoliberal policies has allowed for the privatization of public industry, deregulation of laws or policies that interfered with the free flow of the market, as well as cut backs to governmental social services. These neoliberal policies were introduced to many developing countries in the form of structural adjustment programs (SAPs) that were implemented by the World Bank and the International Monetary Fund (IMF). These programs allowed the World Bank and the IMF to become global financial market regulators that would promote neoliberalism and the creation of free markets for multinational corporations on a global scale. In the late 19th and early 20th century, the connectedness of the world's economies and cultures grew very quickly. This slowed down from the 1910s onward due to the World Wars and the Cold War, but picked up again in the 1980s and 1990s. The revolutions of 1989 and subsequent liberalization in many parts of the world resulted in a significant expansion of global interconnectedness. The migration and movement of people can also be highlighted as a prominent feature of the globalization process. In the period between 1965 and 1990, the proportion of the labor force migrating approximately doubled. Most migration occurred between the developing countries and least developed countries (LDCs). As economic integration intensified workers moved to areas with higher wages and most of the developing world oriented toward the international market economy. The collapse of the Soviet Union not only ended the Cold War's division of the world – it also left the United States its sole policeman and an unfettered advocate of free market. It also resulted in the growing prominence of attention focused on the movement of diseases, the proliferation of popular culture and consumer values, the growing prominence of international institutions like the UN, and concerted international action on such issues as the environment and human rights. Other developments as dramatic were the Internet's becoming influential in connecting people across the world; as of 2012, more than 2.4 billion people—over a third of the world's human population—have used the services of the Internet. Growth of globalization has never been smooth. One influential event was the late 2000s recession, which was associated with lower growth (in areas such as cross border phone calls and Skype usage) or even temporarily negative growth (in areas such as trade) of global interconnectedness. The China–United States trade war, starting in 2018, negatively affected trade between the two largest national economies. The economic impact of the COVID 19 pandemic included a massive decline in tourism and international business travel as many countries temporarily closed borders. The 2021–2022 global supply chain crisis resulted from temporary shutdowns of manufacturing and transportation facilities, and labor shortages. Supply problems incentivized some switches to domestic production. The economic impact of the 2022 Russian invasion of Ukraine included a blockade of Ukrainian ports and international sanctions on Russia, resulting in some de coupling of the Russian economy with global trade, especially with the European Union and other Western countries. Modern consensus for the last 15 years regards globalization as having run its course and gone into decline. A common argument for this is that trade has dropped since its peak in 2008, and never recovered since the global financial crisis. New opposing views from some economists have argued such trends are a result of price drops and in actuality, trade volume is increasing, especially with agricultural products, natural resources and refined petroleum.

Экономикалық жаһандану

Экономикалық жаһандану – тауарлардың, қызметтердің, технологияның және капиталдың шекара арқылы қозғалысының қарқыны артуымен бүкіл әлемдегі ұлттық экономикалардың өзара тәуелділігінің күшеюі. Бизнес жаһандануы халықаралық сауда ережелерін, тарифтерді, салықтарды және жаһандық сауданы тежейтін басқа да кедергілерді азайтуға бағытталған, ал экономикалық жаһандану – елдер арасындағы экономикалық интеграцияның арту процесі, нәтижесінде жаһандық нарық немесе біртұтас әлемдік нарық пайда болады. Экономикалық жаһандану парадигмасына байланысты оң немесе теріс құбылыс ретінде қарастырылуы мүмкін. Экономикалық жаһандану мыналарды қамтиды: өндірістің жаһандануы, яғни тауарлар мен қызметтерді әртүрлі елдерден, ең төмен баға мен жоғары сапаны қамтамасыз ету мақсатында алу; сондай-ақ нарықтардың жаһандануы, ол әртүрлі және бөлек нарықтардың бірігіп, ірі жаһандық нарыққа айналуы ретінде анықталады. Экономикалық жаһандануда бәсекелестік, технология, корпорациялар мен салалар да маңызды рөл атқарады. Халықаралық стандарттар тауарлар мен қызметтер саудасын тиімдірек етуге мүмкіндік береді. Мұндай стандарттың мысалы – интермодальды контейнер. Контейнерлерді пайдалану көлік шығындарын күрт төмендетіп, соғыстан кейінгі халықаралық сауданың өсуіне ықпал етті және жаһанданудың маңызды факторы болды. Халықаралық стандарттарды әртүрлі ұлттық стандарттау ұйымдарының өкілдерінен құралған Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) белгілейді. Көпұлттық корпорация немесе жаһандық кәсіпорын – өз елінен басқа бір немесе бірнеше елде тауарлар немесе қызметтер өндірісіне ие немесе басқаратын ұйым. Оны халықаралық корпорация, трансұлттық корпорация немесе мемлекетке тәуелсіз корпорация деп те атауға болады. Еркін сауда аймағы – мүше елдері еркін сауда келісіміне (ЭСК) қол қойған сауда блогын қамтитын аймақ. Мұндай келісімдер кемінде екі елдің арасындағы сауда кедергілерін – импорттық квоталар мен тарифтерді – азайтуға және тауарлар мен қызметтер саудасын ұлғайтуға бағытталған ынтымақтастықты қамтиды. Егер адамдар елдер арасында еркін қозғала алса, онда бұл еркін сауда келісімімен қатар ашық шекара деп есептеледі. Әлемдегі ең маңызды еркін сауда аймағы – Еуропалық Одақ, ол негізінен Еуропада орналасқан мүше мемлекеттердің саяси-экономикалық одағы. Еуропалық Одақ барлық мүше елдерде қолданылатын бірыңғай заң жүйесі арқылы Еуропаның біртұтас нарығын құрды. Еуропалық Одақтың саясатының мақсаты – адамдардың, тауарлардың, қызметтердің және капиталдың ішкі нарықта еркін қозғалысын қамтамасыз ету.

Economic globalization is the increasing economic interdependence of national economies across the world through a rapid increase in cross border movement of goods, services, technology, and capital. Whereas the globalization of business is centered around the diminution of international trade regulations as well as tariffs, taxes, and other impediments that suppresses global trade, economic globalization is the process of increasing economic integration between countries, leading to the emergence of a global marketplace or a single world market. Depending on the paradigm, economic globalization can be viewed as either a positive or a negative phenomenon. Economic globalization comprises: globalization of production; which refers to the obtainment of goods and services from a particular source from locations around the globe to benefit from difference in cost and quality. Likewise, it also comprises globalization of markets; which is defined as the union of different and separate markets into a massive global marketplace. Economic globalization also includes competition, technology, and corporations and industries. International standards have made trade in goods and services more efficient. An example of such standard is the intermodal container. Containerization dramatically reduced the costs of transportation, supported the post war boom in international trade, and was a major element in globalization. International standards are set by the International Organization for Standardization, which is composed of representatives from various national standards organizations. A multinational corporation, or worldwide enterprise, is an organization that owns or controls the production of goods or services in one or more countries other than their home country. It can also be referred to as an international corporation, a transnational corporation, or a stateless corporation. A free trade area is the region encompassing a trade bloc whose member countries have signed a free trade agreement (FTA). Such agreements involve cooperation between at least two countries to reduce trade barriers import quotas and tariffs and to increase trade of goods and services with each other. If people are also free to move between the countries, in addition to a free trade agreement, it would also be considered an open border. Arguably, the most significant free trade area in the world is the European Union, a politico economic union of member states that are primarily located in Europe. The EU has developed European Single Market through a standardized system of laws that apply in all member states. EU policies aim to ensure the free movement of people, goods, services, and capital within the internal market,

Сауданы жеңілдету – ұлттық шекара арқылы тауарлардың қозғалысын реттейтін процедуралар мен бақылауларды қалай жетілдіруге болатынын қарастырады, соның нәтижесінде байланысты шығындарды азайту және тиімділікті арттыру, сонымен бірге заңды мүдделерді қорғау. Әлемдік қызметтер саудасы да маңызды. Мысалы, Үндістанда бизнес-процестерді аутсорсинг елдің келесі бірнеше онжылдықтардағы дамуының негізгі драйвері ретінде сипатталды, ол ЖІӨ өсуіне, жұмыспен қамтудың өсуіне және кедейлікті азайтуға үлкен үлес қосады. Уильям И. Робинсонның жаһандануға қатысты теориялық көзқарасы Уоллерштейннің Дүниежүзілік жүйелер теориясын сынап бағалайды. Оның пікірінше, бүгінгі әлемдік капиталдың қалыптасуы 1980 жылдары басталған жаңа және ерекше жаһандану түріне байланысты. Робинсон экономикалық қызметтердің ұлттық шекаралардың өтуімен қатар, олардың трансұлттық фрагментациясы да бар екенін айтады. Робинсонның жаһандану теориясының маңызды аспектісі – тауарлар өндірісінің жаһандану деңгейінің артуы. Бұл дегеніміз, бір жұп аяқ киімді алты ел өндіре алады, олардың әрқайсысы өндіріс процесінің бір бөлігіне үлес қосады.

Мәдениеттің жаһандануы

Мәдени жаһандану – идеялардың, мағыналардың және құндылықтардың бүкіл әлемде таралуы, осы арқылы әлеуметтік қатынастарды кеңейту және күшейту. Бұл процеске интернет, танымал мәдениеттің бұқаралық ақпарат құралдары және халықаралық саяхаттар ықпал етеді. Бұл, мәдени мағынаны тарататын тауар алмасу және отарлау процестерімен байланысты, олардың тарихы ұзаққа созды. Мәдениеттердің таралуы адамдарға ұлттық және аймақтық шекаралардан асып, кеңейтілген әлеуметтік қатынастарға қатысуға мүмкіндік береді. Мұндай әлеуметтік қатынастардың қалыптасуы мен дамуы материалдық деңгейде ғана байқала бермейді. Мәдени жаһандану адамдардың жеке және ұжымдық мәдени өзіндігін анықтайтын ортақ нормалар мен білімді қалыптастыруды қамтиды. Бұл түрлі халықтар мен мәдениеттердің өзара байланысын арттырады. Мәдениеттер аралық коммуникация – әртүрлі мәдени ортадан шыққан адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауын, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын және мәдениеттер арасында қарым-қатынас орнатуға жасаған тырыстарының зерттелуі. Мәдениеттер аралық коммуникация осымен байланысты зерттеу саласы. Мәдениеттің таралуы – идеялар, стильдер, діндер, технологиялар, тілдер сияқты мәдени элементтердің таралуы. Мәдени жаһандану мәдени байланыстарды күшейтті, бірақ бұрын оқшауланған қауымдастықтардың ерекшелігінің төмендеуіне де әкелуі мүмкін. Мысалы, суши Германияда да, Жапонияда да қолжетімді, бірақ Euro Disney Париж қаласынан көбірек келушілерді тартады, бұл «нағыз» француз кондитерлік өнімдеріне деген сұранысты азайтуы мүмкін. Жаһанданудың адамдардың дәстүрлерінен алшақтауына тигізер әсері, экзистенциалистер Жан-Поль Сартр мен Альбер Камюдің айтуынша, қазіргі заманның әсерінен кем болуы мүмкін. Жаһандану эстрадалық мәдениетті, әсіресе интернет және спутниктік теледидар арқылы таратып, демалыс мүмкіндіктерін кеңейтті. Мәдениеттің таралуы біртектілікке ұмтылушылықты күшейтеді, онда жаһандану нарықтардың, мәдениеттердің, саясаттың байланысы және империялық елдердің ықпал ету аймағы арқылы жаңғыруға деген ұмтылыс синонимі ретінде қарастырылады. Діндер – жаһандық сипатқа ие болған алғашқы мәдени элементтердің бірі, олар күш, көші-қон, миссионерлер, империалистер және саудагерлер арқылы тарады. Христиандық, ислам, буддизм және, соңғы кезде мормонизм сияқты діндер өздерінің бастапқы орындарынан алыс жерлерде тамыр жайып, жергілікті мәдениеттерге әсер етті. Жаһандану спортқа күшті әсер етті. Мысалы, қазіргі Олимпиада ойындарына 200-ден астам елден спортшылар қатысады. ФИФА әлем чемпионаты – әлемдегі ең көп көретін және ең қызығушылық тудыратын спорттық шара, тіпті Олимпиада ойындарынан да асып түседі; 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатының финалын планета халқының тоғыздан бірі тамашалады. «Жаһандану» термині трансформацияны білдіреді. Мәдени тәжірибелер, соның ішінде дәстүрлі музыка жоғалуы немесе дәстүрлердің қосылуына айналуы мүмкін. Жаһандану музыкалық мұраны сақтау үшін төтенше жағдай тудыруы мүмкін. Мұрағатшылар әуендер өзгеріске ұшырамас бұрын репертуарларды жинауға, жазуға немесе көшіруге тырысады, ал жергілікті музыканттар шынайылықты сақтау және жергілікті музыкалық дәстүрлерді қорғау үшін күреседі. Жаһандану орындаушыларды дәстүрлі аспаптардан бас тартуға итермелейді. Фьюжн жанрлары талдаудың қызықты салаларына айналуы мүмкін. Музыка жаһандану кезеңінде экономикалық және мәдени дамуда маңызды рөл атқарады. Джаз және регги сияқты музыка жанрлары жергілікті деңгейде пайда болып, кейін халықаралық құбылысқа айналды. Жаһандану дамушы елдердің музыкасын кең аудиторияға жеткізуге мүмкіндік беріп, «әлемдік музыка» құбылысын қолдады. «Дүниежүзілік музыка» термині бастапқыда этникалық музыка үшін қолданылған болса да, жаһандану қазір оның ауқымын кеңейтіп, бұл терминге көбінесе «дүниежүзілік фьюжн», «жаһандық фьюжн», «этникалық фьюжн» және worldbeat сияқты гибридтік жанрлар кіреді. Бурдье тұтынуды өзін-өзі тану және жеке басын қалыптастыру ретінде қарастырылатынын айтты. Музыкалық тұрғыдан бұл әр адамның өзінің музыкалық болмысына негізделген ұнайтын және ұнатпайтын нәрселеріне айналады. Бұл ұнату мен талғамға мәдениет үлкен ықпал етеді, өйткені бұл адамның қалаулары мен мінез-құлқының ең негізгі себебі. Өз мәдениетінің ұғымы қазір жаһандану салдарынан өзгеріс кезеңінде. Сонымен қатар, жаһандану саяси, жеке, мәдени және экономикалық факторлардың өзара байланысын арттырды. 2005 жылғы ЮНЕСКО есебі Шығыс Азиядан мәдени алмасу жиілегенін, бірақ Батыс елдері әлі де мәдени тауарлардың негізгі экспорттаушылары екенін көрсетті. 2002 жылы Қытай Ұлыбритания және АҚШтан кейін мәдени тауарлардың үшінші ірі экспорттаушысы болды. 1994 жылдан 2002 жылға дейін Солтүстік Америка мен Еуропалық Одақтың мәдени экспорт үлесі төмендеді, ал Азияның мәдени экспорты Солтүстік Американы басып өтті. Бұл фактінің себебі Азияның халқы мен ауданы Солтүстік Америкадан бірнеше есе көп. Американдық мәдениеттің таралғандығы АҚШ-тың саяси беделінің жоғары деңгейімен және Американың дүкендерінің, нарықтарының және заттарының басқа елдерге әкелінуімен байланысты. Жаһанданудың кейбір сыншылары оның мәдениеттердің әртүрлілігіне зиян келтіретінін айтады. Үстем елдің мәдениеті жаһандану арқылы қабылдаушы елге енгенде, ол жергілікті мәдениеттің әртүрлілігіне қауіп тудыруы мүмкін. Кейбір мамандар жаһандану әлемдік мәдениеттің батыстық немесе американдық мәдениетке айналуына әкелуі мүмкін екенін, экономикалық және саяси жағынан күшті Батыс елдерінің үстем мәдени ұғымдары жергілікті мәдениеттерге зиян келтіруі мүмкін екенін айтады. Жаһандану – көпжақты саяси әлеммен және елдер арасындағы мәдени заттар мен нарықтардың өсуімен байланысты әртүрлі құбылыс. Үндістанның тәжірибесі мәдени жаһанданудың әсерінің көп түрлілігін көрсетеді. Транскультурализм – «өзіңді басқада білу» деп анықталады. Транскультуралық немесе «бірнеше мәдениеттің элементтерін қамтитын, біріктіретін» құбылыс. Транскультуралық ортада өскен балалар кейде «үшінші мәдениеттің балалары» деп аталады.

Cultural globalization refers to the transmission of ideas, meanings, and values around the world in such a way as to extend and intensify social relations. This process is marked by the common consumption of cultures that have been diffused by the Internet, popular culture media, and international travel. This has added to processes of commodity exchange and colonization which have a longer history of carrying cultural meaning around the globe. The circulation of cultures enables individuals to partake in extended social relations that cross national and regional borders. The creation and expansion of such social relations is not merely observed on a material level. Cultural globalization involves the formation of shared norms and knowledge with which people associate their individual and collective cultural identities. It brings increasing interconnectedness among different populations and cultures. Cross cultural communication is a field of study that looks at how people from differing cultural backgrounds communicate, in similar and different ways among themselves, and how they endeavour to communicate across cultures. Intercultural communication is a related field of study. Cultural diffusion is the spread of cultural items—such as ideas, styles, religions, technologies, languages etc. Cultural globalization has increased cross cultural contacts, but may be accompanied by a decrease in the uniqueness of once isolated communities. For example, sushi is available in Germany as well as Japan, but Euro Disney outdraws the city of Paris, potentially reducing demand for "authentic" French pastry. Globalization's contribution to the alienation of individuals from their traditions may be modest compared to the impact of modernity itself, as alleged by existentialists such as Jean Paul Sartre and Albert Camus. Globalization has expanded recreational opportunities by spreading pop culture, particularly via the Internet and satellite television. The cultural diffusion can create a homogenizing force, where globalisation is seen as synonymous with homogenizing force via connectedness of markets, cultures, politics and the desire for modernizations through imperial countries sphere of influence. Religions were among the earliest cultural elements to globalize, being spread by force, migration, evangelists, imperialists, and traders. Christianity, Islam, Buddhism, and more recently sects such as Mormonism are among those religions which have taken root and influenced endemic cultures in places far from their origins. Globalization has strongly influenced sports. For example, the modern Olympic Games has athletes from more than 200 nations participating in a variety of competitions. The FIFA World Cup is the most widely viewed and followed sporting event in the world, exceeding even the Olympic Games; a ninth of the entire population of the planet watched the 2006 FIFA World Cup Final. The term globalization implies transformation. Cultural practices including traditional music can be lost or turned into a fusion of traditions. Globalization can trigger a state of emergency for the preservation of musical heritage. Archivists may attempt to collect, record, or transcribe repertoires before melodies are assimilated or modified, while local musicians may struggle for authenticity and to preserve local musical traditions. Globalization can lead performers to discard traditional instruments. Fusion genres can become interesting fields of analysis. Music has an important role in economic and cultural development during globalization. Music genres such as jazz and reggae began locally and later became international phenomena. Globalization gave support to the world music phenomenon by allowing music from developing countries to reach broader audiences. Though the term "World Music" was originally intended for ethnic specific music, globalization is now expanding its scope such that the term often includes hybrid subgenres such as "world fusion", "global fusion", "ethnic fusion", and worldbeat. Bourdieu claimed that the perception of consumption can be seen as self identification and the formation of identity. Musically, this translates into each individual having their own musical identity based on likes and tastes. These likes and tastes are greatly influenced by culture, as this is the most basic cause for a person's wants and behavior. The concept of one's own culture is now in a period of change due to globalization. Also, globalization has increased the interdependency of political, personal, cultural, and economic factors. A 2005 UNESCO report showed that cultural exchange is becoming more frequent from Eastern Asia, but that Western countries are still the main exporters of cultural goods. In 2002, China was the third largest exporter of cultural goods, after the UK and US. Between 1994 and 2002, both North America's and the European Union's shares of cultural exports declined while Asia's cultural exports grew to surpass North America. Related factors are the fact that Asia's population and area are several times that of North America. Americanization is related to a period of high political American clout and of significant growth of America's shops, markets and objects being brought into other countries. Some critics of globalization argue that it harms the diversity of cultures. As a dominating country's culture is introduced into a receiving country through globalization, it can become a threat to the diversity of local culture. Some argue that globalization may ultimately lead to Westernization or Americanization of culture, where the dominating cultural concepts of economically and politically powerful Western countries spread and cause harm to local cultures. Globalization is a diverse phenomenon that relates to a multilateral political world and to the increase of cultural objects and markets between countries. The Indian experience particularly reveals the plurality of the impact of cultural globalization. Transculturalism is defined as "seeing oneself in the other". Transcultural or "involving, encompassing, or combining elements of more than one culture". Children brought up in transcultural backgrounds are sometimes called third culture kids.

Саяси жаһандану

Саяси жаһандану – әлемдік саяси жүйенің көлемі мен күрделілігінің артуы. Бұл жүйеге ұлттық үкіметтер, олардың үкіметтік және үкіметаралық ұйымдары, сондай-ақ халықаралық үкіметтік емес ұйымдар мен әлеуметтік қозғалыстар сияқты жаһандық азаматтық қоғамның үкіметке тәуелсіз элементтері кіреді. Саяси жаһанданудың маңызды аспектілерінің бірі – ұлттық мемлекеттің рөлінің төмендеуі және саяси аренада басқа да қатысушылардың пайда болуы. Уильям Р. Томпсон оны «жаһандық саяси жүйенің және оның институттарының кеңеюі, онда аймақаралық операциялар (сауданы қоса алғанда, бірақ оған шектелмейді) басқарылады» деп анықтады. Саяси жаһандану – академиялық әдебиеттерде жиі кездесетін жаһанданудың үш негізгі өлшемінен бірі, ал қалған екеуі – экономикалық және мәдени жаһандану. Көбінесе үкіметтік емес ұйымдар ұлттық шекаралардан өтетін мемлекеттік саясатқа әсер етеді, оның ішінде гуманитарлық көмек және даму жобаларына да қатысады. Әлемдік миссиясы бар қайырымдастық ұйымдар да гуманитарлық көмек көрсетуде маңызды рөл атқарады; Билл мен Мелинда Гейтс қоры, Accion International, Acumen Fund (қазір Acumen) және Echoing Green сияқты ұйымдар бизнес-модельді қайырымдастықпен үйлестіріп, Global Philanthropy Group сияқты бизнес-ұйымдар мен Global Philanthropy Forum сияқты қайырымдастықшылардың жаңа бірлестіктерінің құрылуына ықпал етті. Билл мен Мелинда Гейтс қорының жобаларына әлемдегі ең кедей, бірақ қарқынды дамып келе жатқан елдерде иммундауды қаржыландыруға миллиардтаған доллар бөлгені кіреді. Хадсон институтының есебуынша, 2010 жылы дамып келе жатқан елдерге жеке қайырымдастық ағыны 59 миллиард АҚШ долларын құрады. Жаһандануға жауап ретінде кейбір елдер оқшаулану саясатын қабылдады. Мысалы, Солтүстік Корея үкіметі шетелдіктердің елге кіруін қиындатады және олардың іс-әрекеттерін қатаң бақылайды. Көмекшілерге қатысты үлкен күшін салу жүргізіледі және үкімет олардың кіруін қаламаған жерлерге жол берілмейді. Азаматтар елден еркін шыға алмайды.

Political globalization refers to the growth of the worldwide political system, both in size and complexity. That system includes national governments, their governmental and intergovernmental organizations as well as government independent elements of global civil society such as international non governmental organizations and social movement organizations. One of the key aspects of the political globalization is the declining importance of the nation state and the rise of other actors on the political scene. William R. Thompson has defined it as "the expansion of a global political system, and its institutions, in which inter regional transactions (including, but certainly not limited to trade) are managed". Political globalization is one of the three main dimensions of globalization commonly found in academic literature, with the two other being economic globalization and cultural globalization.]] Increasingly, non governmental organizations influence public policy across national boundaries, including humanitarian aid and developmental efforts. Philanthropic organizations with global missions are also coming to the forefront of humanitarian efforts; charities such as the Bill and Melinda Gates Foundation, Accion International, the Acumen Fund (now Acumen) and the Echoing Green have combined the business model with philanthropy, giving rise to business organizations such as the Global Philanthropy Group and new associations of philanthropists such as the Global Philanthropy Forum. The Bill and Melinda Gates Foundation projects include a current multibillion dollar commitment to funding immunizations in some of the world's more impoverished but rapidly growing countries. The Hudson Institute estimates total private philanthropic flows to developing countries at US$59 billion in 2010. As a response to globalization, some countries have embraced isolationist policies. For example, the North Korean government makes it very difficult for foreigners to enter the country and strictly monitors their activities when they do. Aid workers are subject to considerable scrutiny and excluded from places and regions the government does not wish them to enter. Citizens cannot freely leave the country.

Жаһандану мен гендерлік қатынас

Жаһандану – гендерлік сипаттағы процесс болды, онда ірі көпұлтты корпорациялар төмен жалақылы, төмен біліктілікті қажет ететін, квотасыз экономикаларға жұмыс орындарын аутсорсингтеді. Мысалы, Бангладештегі дайын киім өнеркәсібі, онда жұмыс күшінің көп бөлігін кедей әйелдер құрайды. Киім өнеркәсібінде әйелдердің үлесі зор болғанына қарамастан, олар ерлерге қарағанда әлдеқайда аз жұмыспен қамтылған. Киім өнеркәсібінде жұмыс істейтін әйелдердің көпшілігі Бангладеш ауылдарынан келеді, бұл киім тігу жұмысын іздеп әйелдердің көшіп кетуіне әкеп соқты. Әйелдер үшін бұрын қол жеткізбеген ақылы жұмысқа мүмкіндік беру оларды күштендірді ме, жоқ па, әлі анық емес. Жауаптар жұмыс берушілердің көзқарасына немесе жұмысшылардың таңдауларын қалай бағалайтынына байланысты өзгеше болды. Ұзақ сағат бойы тұрып жұмыс істеудің қиындығы мен нашар жағдайларға байланысты жұмысшы әйелдер киім өнеркәсібін ұзақ мерзімді перспективада экономикалық тұрақты деп санамады. Дегенмен, әйелдер жеке өмірінде айтарлықтай тәуелсіздік танытып, отбасымен келісімге келуге, некеде таңдау жасауға және отбасында жалақы алатын мүше ретінде құрметтелуге мүмкіндік алды. Бірақ бұл олардың жұмында жағдайларын жақсарту үшін ұжымдық түрде ұйымдасуына жеткіліксіз болды. Өндірісті аутсорсингтеудің тағы бір мысалы – Мексиканың Сиудад-Хуарес қаласындағы макиладора индустриясы, онда жұмыс күшінің көп бөлігін кедей әйелдер құрайды. Макиладора индустриясындағы әйелдер ерлерге қарағанда оқуға аз уақыт бөліп, жоғары айналым көрсеткішін байқатты. Макиладора индустриясында екі деңгейлі гендерлік жүйе қалыптасты, ол оқыту мен жұмысшылардың адалдығына баса назар аударады. Әйелдер оқытуға келмейтін, төмен жалақылы жұмыстарға орналастырылса, ал ерлер оқытуға жақын, айналым деңгейі төмен, жоғары білікті техникалық жұмыстарға орналастырылады. Оқыту идеясы әйелдерге қарсы қолданылатын құралға айналды, олардың жоғары айналымын олардың кінәсіне жатқызып, индустрияға әйелдерді уақытша жұмысшылар ретінде сақтап қалуға мүмкіндік берді.

Globalization has been a gendered process where giant multinational corporations have outsourced jobs to low wage, low skilled, quota free economies like the ready made garment industry in Bangladesh where poor women make up the majority of labor force. Despite a large proportion of women workers in the garment industry, women are still heavily underemployed compared to men. Most women that are employed in the garment industry come from the countryside of Bangladesh triggering migration of women in search of garment work. It is still unclear as to whether or not access to paid work for women where it did not exist before has empowered them. The answers varied depending on whether it is the employers perspective or the workers and how they view their choices. Women workers did not see the garment industry as economically sustainable for them in the long run due to long hours standing and poor working conditions. Although women workers did show significant autonomy over their personal lives including their ability to negotiate with family, more choice in marriage, and being valued as a wage earner in the family. This did not translate into workers being able to collectively organize themselves in order to negotiate a better deal for themselves at work. Another example of outsourcing in manufacturing includes the maquiladora industry in Ciudad Juarez, Mexico where poor women make up the majority of the labor force. Women in the maquiladora industry have produced high levels of turnover not staying long enough to be trained compared to men. A gendered two tiered system within the maquiladora industry has been created that focuses on training and worker loyalty. Women are seen as being untrainable, placed in un skilled, low wage jobs, while men are seen as more trainable with less turnover rates, and placed in more high skilled technical jobs. The idea of training has become a tool used against women to blame them for their high turnover rates which also benefit the industry keeping women as temporary workers.

Басқа өлшемдер

Ғалымдар кейде жаһанданудың басқа, сирек кездесетін өлшемдерін де талқылайды, мысалы, экологиялық жаһандану (қоршаған ортаны қорғауға қатысты халықаралық деңгейде үйлестірілген тәжірибелер мен ережелер, көбінесе халықаралық шарттар түрінде) немесе әскери жаһандану (қауіпсіздік қатынастарының жаһандық ауқымдағы өсуі мен кеңеюі). Дегенмен, бұл өлшемдерге жоғарыда сипатталған үш өлшемге қарағанда аз назар аударылады, себебі академиялық әдебиет жаһандануды көбінесе үш негізгі салаға бөледі: экономикалық жаһандану, мәдени жаһандану және саяси жаһандану. Соңғы ғасырда туристер мен кәсіпкерлердің қозғалысы кеңейді. Көлік технологиясы жетілдікке жеткен сайын, 18-шы ғасыр мен 20-шы ғасырдың басында саяхаттау уақыты мен құны күрт төмендеді. Мысалы, 18-шы ғасырда Атлант мұхитын кесіп өтуге 5 аптаға дейін уақыт кетсе, 20-шы ғасырдың басында бұл сапар 8 күнге дейін қысқарды. Бүгінде қазіргі авиация ұзақ қашықтыққа жылдам және қолжетімді тасымалдауды қамтамасыз етеді. Туризм – ләззат алу мақсатындағы саяхат. Технология мен көлік инфрақұрылымының дамуы, мысалы, жол тасымалына арналған ірі ұшақтар, бюджеттік авиакомпаниялар және қолжетімді әуежайлар, туризмнің көптеген түрлерін қолжетімді етті. Кез келген уақытта әуеде жарты миллион адам болады. 2012 жылы халықаралық туристердің саны алғаш рет 1 миллиардтан асты. Виза – шетел азаматына елге кіруге, уақытша тұруға немесе елден шығуға рұқсат беретін шартты түрдегі келісім. Кейбір елдер, мысалы, Шенген аймағындағы елдер, бір-бірінің азаматтарына визасыз саяхаттауға мүмкіндік беретін келісімдерге қол қойған (мысалы, Швейцария Еуропалық Одаққа мүше елдерден келген адамдарға оңай саяхаттауға мүмкіндік беретін Шенген келісімінің құрамына кіреді). Дүниежүзілік туристік ұйым 2015 жылы виза талап ететін туристердің саны ең төмен деңгейге жеткенін хабарлады. Иммиграция – туған жері немесе азаматтығы жоқ елге тұруға немесе қоныстануға, әсіресе тұрақты тұрғын немесе азамат болу үшін, немесе мигрант жұмысшы ретінде жұмыс істеуге немесе уақытша шетелдік жұмысшы ретінде жұмысқа орналасуға халықаралық қозғалыс. Халықаралық еңбек ұйымының мәліметтері бойынша, 2014 жылы әлемде шамамен 232 миллион халықаралық мигрант болды (өздерінің туған елінен 12 ай немесе одан да көп уақыт бойы тыс жерде тұрған адамдар ретінде анықталды), олардың шамамен жартысы экономикалық белсенді (яғни жұмыс істейтін немесе жұмыс іздейтін) деп есептелді. Халықаралық еңбек күшінің қозғалысы экономикалық даму үшін маңызды деп саналады. Мысалы, Еуропалық Одақта жұмысшылардың еркін қозғалуы адамдарға мүше мемлекеттер арасында тұруға, жұмыс істеуге, оқуға немесе зейнеткерлікке шығуға мүмкіндік береді. Жаһандану халықаралық білім берудің күрт өсуімен байланысты. Жұмыс күшіндегілердің әлемдік мәдени құзыреттілігін арнайы оқыту арқылы дамыту мәселесіне соңғы уақытта көбірек назар аударылуда. Барған сайын көп студенттер шетелде жоғары білім алуға тырысады және көптеген шетелдік студенттер шетелде оқуды елде тұрақты тұруға жасалған қадам ретінде қарастырады. Шетелдік студенттер қабылдаушы елдердің экономикасына мәдени және қаржылық үлес қосады, бұл ірі ойыншыларды шетелдік студенттердің келуін және интеграциясын жеңілдету үшін қосымша шаралар қабылдауға, соның ішінде иммиграциялық және визалық саясат пен рәсімдерге маңызды өзгерістер енгізуге итермеледі. Трансұлттық неке – екі түрлі елден шыққан адамдардың арасындағы неке. Әр түрлі елдердің адамдары арасындағы некелерде азаматтық және мәдениетке қатысты мәселелер сияқты әртүрлі қиындықтар туындайды, бұл осы қарым-қатынастардың күрделілігі мен қиындығын арттырады. Жаһанданудың күшейе түсуімен, адамдардың географиялық орналасудан гөрі бүкіл әлемдегі адамдар мен орындардың желілерімен байланысы артып, ұлтаралық шекаралар арқылы некелесетін адамдардың саны көбейді. Трансұлттық неке – адамдардың қозғалысы мен көші-қонының салдары.

Scholars also occasionally discuss other, less common dimensions of globalization, such as environmental globalization (the internationally coordinated practices and regulations, often in the form of international treaties, regarding environmental protection) or military globalization (growth in global extent and scope of security relationships). Those dimensions, however, receive much less attention the three described above, as academic literature commonly subdivides globalization into three major areas: economic globalization, cultural globalization and political globalization. The movement of tourists and business people opened up over the last century. As transportation technology improved, travel time and costs decreased dramatically between the 18th and early 20th century. For example, travel across the Atlantic Ocean used to take up to 5 weeks in the 18th century, but around the time of the 20th century it took a mere 8 days. Today, modern aviation has made long distance transportation quick and affordable. Tourism is travel for pleasure. The developments in technology and transportation infrastructure, such as jumbo jets, low cost airlines, and more accessible airports have made many types of tourism more affordable. At any given moment half a million people are in the air. International tourist arrivals surpassed the milestone of 1 billion tourists globally for the first time in 2012. A visa is a conditional authorization granted by a country to a foreigner, allowing them to enter and temporarily remain within, or to leave that country. Some countries – such as those in the Schengen Area – have agreements with other countries allowing each other's citizens to travel between them without visas (for example, Switzerland is part of a Schengen Agreement allowing easy travel for people from countries within the European Union). The World Tourism Organization announced that the number of tourists who require a visa before traveling was at its lowest level ever in 2015. Immigration is the international movement of people into a destination country of which they are not natives or where they do not possess citizenship in order to settle or reside there, especially as permanent residents or naturalized citizens, or to take up employment as a migrant worker or temporarily as a foreign worker. According to the International Labour Organization, as of 2014 there were an estimated 232 million international migrants in the world (defined as persons outside their country of origin for 12 months or more) and approximately half of them were estimated to be economically active (i. e. being employed or seeking employment). International movement of labor is often seen as important to economic development. For example, freedom of movement for workers in the European Union means that people can move freely between member states to live, work, study or retire in another country. Globalization is associated with a dramatic rise in international education. The development of global cross cultural competence in the workforce through ad hoc training has deserved increasing attention in recent times. More and more students are seeking higher education in foreign countries and many international students now consider overseas study a stepping stone to permanent residency within a country. The contributions that foreign students make to host nation economies, both culturally and financially has encouraged major players to implement further initiatives to facilitate the arrival and integration of overseas students, including substantial amendments to immigration and visa policies and procedures. A transnational marriage is a marriage between two people from different countries. A variety of special issues arise in marriages between people from different countries, including those related to citizenship and culture, which add complexity and challenges to these kinds of relationships. In an age of increasing globalization, where a growing number of people have ties to networks of people and places across the globe, rather than to a current geographic location, people are increasingly marrying across national boundaries. Transnational marriage is a by product of the movement and migration of people.

Ақпараттың қозғалысы

Электрондық байланыс пайда болғанға дейін алыс қашықтыққа хабарласу пошта арқылы жүзеге асырылды. Әлемдік байланыс жылдамдығы 19-шы ғасырдың ортасына дейін курьерлік қызметтердің (әсіресе жылқылар мен кемелердің) ең жоғары жылдамдығымен шектелді. Электр телеграфы – ұзақ қашықтыққа бірден хабарласудың алғашқы тәсілі. Мысалы, Атлантика арқылы өтетін алғашқы кабель орнатылар алдында Еуропа мен Америка арасындағы хабар алмасу бірнеше аптаға созылды, себебі кемелер мұхит арқылы пошта тасымалдауға мәжбүр болды. Бірінші трансатлантикалық кабель хабарласу уақытын едәуір қысқартты, бір хабарды және оған жауапты бір күнін ішінде жіберуге мүмкіндік берді. 1865–1866 жылдары тұрақты трансатлантикалық телеграф байланыстары орнатылды. Алғашқы сымсыз телеграф таратушылар 1895 жылы құрастырылды. Интернет географиялық шекаралардан тыс адамдарды байланыстыруда маңызды рөл атқарды. Мысалы, Facebook – бұл әлеуметтік желі қызметі, 2016 жылғы мәліметтер бойынша ай сайын 1,65 миллиардтан астам белсенді пайдаланушысы бар. Жаһандануды жаһандық журналистика таратуға мүмкіндік береді, ол кең көлемде ақпарат ұсынып, өзара әрекеттесу үшін интернетке сүйенеді, "әлемнің әртүрлі бөліктеріндегі адамдар мен олардың іс-әрекеттерінің, тәжірибесінің, проблемаларының, өмірлік жағдайларының және т.б. өзара байланысын зерттеуді күнделікті жағдайға айналдырады. Глобалдық қауіптер, мысалы, климаттың өзгеруі, жаһандық журналистиканың одан әрі дамуын жеделдетуі мүмкін деп болжауға болады".

Жаһандану мен аурулар

Қазіргі жаһандану дәуірінде әлем бұрынғыдан да өзара байланыстырақ. Тиімді және арзан көлік құралдарының арқасында көптеген жерлерге қол жеткізуге болады, ал жаһандық сауданың өсуі көптеген адамдарды жануарлар ауруларымен қарым-қатынасқа түсірді, олар кейіннен түрлер арасындағы кедергілерді жеңіп өтті (зоонозға қараңыз). 2019 жылғы коронавирус ауруы, COVID-19 деп қысқартылатын, алғаш рет 2019 жылдың қараша айында Қытайдың Ухан қаласында пайда болды. Содан бері 180-нен астам елде осы аурудың тіркелген жағдайлары туралы хабарланды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ әлемдегі ең көп белсенді жағдайды тіркеді. COVID-19 пандемиясы басталғаннан бері алғашқы үш айда АҚШ-қа ең көп зардап шеккен елдерден 3,4 миллионнан астам адам келді. Бұл жаһандық экономикаға, әсіресе шағын және орта бизнеске (ШОБ) және шексіз жауапкершілікке ие микробизнеске, сондай-ақ жеке жұмыспен айналысатындарға зиян келтірді, оларды қаржылық қиындықтарға ұшыратып, олигополистік нарықтардың үлесін арттырды және нарыққа кірудің кедергілерін күшейтті.

Өлшем

Жаһанданудың бір көрсеткіші – KOF жаһандану индексі, ол жаһанданудың үш маңызды өлшемін – экономикалық, әлеуметтік және саяси өлшемдерін өлшейді. Тағы бір көрсеткіш – A.T. Kearney / Foreign Policy Magazine журналының жаһандану индексі. + 2014 жылғы KOF жаһандану индексінің рейтингісі: 1. Ирландия, 2. Бельгия, 3. Нидерланды, 4. Австрия, 5. Сингапур, 6. Дания, 7. Швеция, 8. Португалия, 9. Венгрия, 10. Финляндия. + 2006 жылғы A.T. Kearney / Foreign Policy Magazine жаһандану индексінің рейтингісі: 1. Сингапур, 2. Швейцария, 3. АҚШ, 4. Ирландия, 5. Дания, 6. Канада, 7. Нидерланды, 8. Австралия, 9. Австрия, 10. Швеция. Экономикалық жаһандануды өлшеу көбінесе сауда, тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ), жалпы ішкі өнім (ЖІӨ), портфельдік инвестициялар және табыс сияқты факторларға бағытталды. Дегенмен, жаңа индекстер жаһандануды көбірек жалпылама түрде өлшеуге тырысады, оның ішінде жаһанданудың саяси, әлеуметтік, мәдени және тіпті экологиялық аспектілеріне қатысты факторлар да қарастырылады. DHL Global Connectedness Index трансшекаралық ағымның төрт негізгі түрін зерттейді: сауда (тауарлар мен қызметтер), ақпарат, адамдар (туристер, студенттер және мигранттарды қоса алғанда) және капитал. Бұл көрсеткіш 2008 жылдан кейін жаһандық интеграцияның тереңдігі шамамен оннан бір бөлікке төмендегенін, бірақ 2013 жылға қарай дағдарысқа дейінгі деңгейден жоғары көтерілгенін көрсетеді. Жаһандану процесіне қарсы тұратындар оның бірін немесе бірнешесін жаһандық немесе жергілікті деңгейде әлеуметтік әл-ауқатқа зиян келтіретін деп санайды. Ксенофобия өзін көптеген жолдармен көрсете алады, оның ішінде топтың сыртқы топқа қатысты қарым-қатынасы мен қабылдауы, жеке басын жоғалту қорқынышы, оның әрекеттеріне күдік, агрессия және оның болуын жоюға деген ниет. Жаһандануды сынға алу көбінесе планетаға осындай процестердің әсері және адамзаттың шығындары туралы пікірталас тудырады. Олар ЖІӨ сияқты дәстүрлі өлшемдерге тікелей қарсы шығып, Джини коэффициенті немесе Бақытты планета индексі сияқты басқа өлшемдерге назар аударады және "қоғамдық ыдырау, демократияның бұзылуы, қоршаған ортаның жылдам және кеңінен нашарлауы, жаңа аурулардың таралуы, кедейлік пен бөтендіктің өсуі" сияқты өзара байланысты, қатаң салдарлардың көптігіне назар салады, олардың жаһанданудың күтпеген салдары екенін мәлімдейді. Басқалары жаһандану күштері батыс үлгісіндегі демократияның таралуына әкелгенін, бірақ осымен қатар этносаралық шиеленістер мен зорлық-зомбылықтың күшеюіне де себеп болғанын атап көрсетеді, себебі еркін нарықтық экономикалық саясат жалпыға бірдей сайлау құқығымен демократиялық процестермен және демократиялық принциптерді орнату үшін, сондай-ақ қақтығыстарды шешу құралы ретінде әскерилендірудің күшеюімен үйлеседі. 2019 жылдың 9 тамызында Папа Франциск оқшауланушылықты айыптап, Католик шіркеуі қазан айында Амазония Синодында жаһандануды қабылдайтынын мәлімдеді, "бүтін бөліктерден үлкен" екенін айтты. Жаһандану мен бірлікті сфера ретінде емес, көпжақты бұрыш ретінде қарастыру керек: әрбір халық өзінің ерекшелігін сақтай отырып, басқалармен бірлікте болады.

One index of globalization is the KOF Index of Globalization, which measures three important dimensions of globalization: economic, social, and political. Another is the A. T. Kearney / Foreign Policy Magazine Globalization Index. + 2014 KOF Index of Globalization Rank Country1Ireland2Belgium3Netherlands4Austria5Singapore6Denmark7Sweden8Portugal9Hungary10Finland + 2006 A. T. Kearney / Foreign Policy MagazineGlobalization IndexRank Country1 Singapore2Switzerland3United States4Ireland5Denmark6Canada7Netherlands8Australia9Austria10Sweden

Measurements of economic globalization typically focus on variables such as trade, Foreign Direct Investment (FDI), Gross Domestic Product (GDP), portfolio investment, and income. However, newer indices attempt to measure globalization in more general terms, including variables related to political, social, cultural, and even environmental aspects of globalization. The DHL Global Connectedness Index studies four main types of cross border flow: trade (in both goods and services), information, people (including tourists, students, and migrants), and capital. It shows that the depth of global integration fell by about one tenth after 2008, but by 2013 had recovered well above its pre crash peak. Antagonists view one or more globalizing processes as detrimental to social well being on a global or local scale; Xenophobia can manifest itself in many ways involving the relations and perceptions of an ingroup towards an outgroup, including a fear of losing identity, suspicion of its activities, aggression, and desire to eliminate its presence to secure a presumed purity. Critiques of globalization generally stem from discussions surrounding the impact of such processes on the planet as well as the human costs. They challenge directly traditional metrics, such as GDP, and look to other measures, such as the Gini coefficient or the Happy Planet Index, and point to a "multitude of interconnected fatal consequences–social disintegration, a breakdown of democracy, more rapid and extensive deterioration of the environment, the spread of new diseases, increasing poverty and alienation" which they claim are the unintended consequences of globalization. Others point out that, while the forces of globalization have led to the spread of western style democracy, this has been accompanied by an increase in inter ethnic tension and violence as free market economic policies combine with democratic processes of universal suffrage as well as an escalation in militarization to impose democratic principles and as a means to conflict resolution. On 9 August 2019, Pope Francis denounced isolationism and hinted that the Catholic Church will embrace globalization at the October 2019 Amazonia Synod, stating "the whole is greater than the parts. Globalization and unity should not be conceived as a sphere, but as a polyhedron: each people retains its identity in unity with others"

Қоғамдық пікір

Көп қырлы және күрделі құбылыс ретінде, кейбір адамдар жаһандануды капиталистік кеңеюдің бір түрі ретінде қарастырады, ол жергілікті және ұлттық экономикаларды жаһандық, реттелмеген нарықтық экономикаға біріктіруді талап етеді. 2005 жылы Пир Фис және Пол Хирш жасаған зерттеулерде, жаһандануға қатысты жағымсыз мақалалардың алдыңғы жылдарға қарағанда көбейгені анықталды. 1998 жылы жағымсыз мақалалардың саны жағымды мақалалардан екі есе көп болды. Жағымсыз бағыттағы газет мақалаларының үлесі 1991 жылы жалпы көлемнің 10% құраса, 1999 жылы 55% жетті. Бұл өсім жаһандануға қатысты мақалалардың жалпы санының шамамен екі есеге өскен кезеңде болды. BBC жүргізген сауалнама бойынша, адамдардың 50% экономикалық жаһандану тым жылдамдап кетіп жатыр деп санайды, ал 35% оның тым баяу жүріп жатыр деген пікірде. 2004 жылы Филип Гордон «Еуропалықтардың көпшілігі жаһандану олардың өмірін жақсарта алады деп сенеді, сонымен қатар Еуропалық Одақ жаһанданудың артықшылықтарын пайдалануға көмектеседі және оның жағымсыз әсерлерінен қорғайды» деді. Басты оппозиция социалистерден, экологиялық ұйымдардан және ұлтшылдардан құралды. 2004 жылы ЕО азаматтары жаһанданудан қорқыныш сезінген жоқ. Еуропалық Одақтың еңбек нарығы тұрақты болды және жұмыскерлер жалақы мен әлеуметтік жәрдемақыны төмендетуге келіспеді. Әлеуметтік шығындар АҚШ-қа қарағанда әлдеқайда жоғары болды. 2007 жылы Данияда өткізілген сауалнамада респонденттердің 76% жаһандануды жақсы құбылыс деп бағалады. Фис және тағы басқалар 1993 жылы АҚШ-тағы пікірді зерттеді. Олардың зерттеуінен 1993 жылы сұралғандардың 40% астамы жаһандану ұғымымен таныс емес екені анықталды. 1998 жылы қайталанған сауалнамада респонденттердің 89% жаһандануды жақсы немесе жаман деп санады. Сонымен қатар, қаржылық қауымдастықта басталған жаһандану талқысы, жақтаушылар мен наразы студенттер мен жұмысшылар арасында қызу пікірталасқа ұласты. 1995 жылы Дүниежүзілік сауда ұйымы құрылғаннан кейін поляризация күрт өсті; бұл оқиға және одан кейінгі наразылықтар жаһандануға қарсы кең ауқымды қозғалысқа әкелді. Такенака Хейзо мен Чида Рёкичидің мәлімдемесіне сәйкес, 1998 жылы Жапонияда экономиканың «кішкентай және осал» екені туралы пікір қалыптасқан. Алайда, Жапонияда табиғи ресурстар жеткіліксіз болғандықтан, шикізатты төлеу үшін экспортқа сүйенді. Олардың жағдайына қатысты алаңдаушылық «халықаралықтану» және «жаһандану» сияқты терминдердің күнделікті тілге енуіне себеп болды. Дегенмен, жапондық дәстүр мүмкіндігінше өзін-өзі қамтамасыз етуді, әсіресе ауыл шаруашылығында қалайды. Дамушы елдердегі көптеген адамдар жаһандануды кедейліктен шығудың оңды жолы деп санайды. Бұл сынның көп бөлігі орта таптан келеді; Брукингс институтының пікірінше, бұл орта таптың экономикалық қауіпсіздігіне төнетін, табысы артып келе жатқан төмен табысты топтарды қауіпті деп санауының салдары.

As a complex and multifaceted phenomenon, globalization is considered by some as a form of capitalist expansion which entails the integration of local and national economies into a global, unregulated market economy. A 2005 study by Peer Fis and Paul Hirsch found a large increase in articles negative towards globalization in the years prior. In 1998, negative articles outpaced positive articles by two to one. The number of newspaper articles showing negative framing rose from about 10% of the total in 1991 to 55% of the total in 1999. This increase occurred during a period when the total number of articles concerning globalization nearly doubled. The BBC found that 50% of people believed that economic globalization was proceeding too rapidly, while 35% believed it was proceeding too slowly. In 2004, Philip Gordon stated that "a clear majority of Europeans believe that globalization can enrich their lives, while believing the European Union can help them take advantage of globalization's benefits while shielding them from its negative effects." The main opposition consisted of socialists, environmental groups, and nationalists. Residents of the EU did not appear to feel threatened by globalization in 2004. The EU job market was more stable and workers were less likely to accept wage/benefit cuts. Social spending was much higher than in the US. In a Danish poll in 2007, 76% responded that globalization is a good thing. Fiss, et al., surveyed US opinion in 1993. Their survey showed that, in 1993, more than 40% of respondents were unfamiliar with the concept of globalization. When the survey was repeated in 1998, 89% of the respondents had a polarized view of globalization as being either good or bad. At the same time, discourse on globalization, which began in the financial community before shifting to a heated debate between proponents and disenchanted students and workers. Polarization increased dramatically after the establishment of the WTO in 1995; this event and subsequent protests led to a large scale anti globalization movement. According to Takenaka Heizo and Chida Ryokichi, as of 1998 there was a perception in Japan that the economy was "Small and Frail". However, Japan was resource poor and used exports to pay for its raw materials. Anxiety over their position caused terms such as internationalization and globalization to enter everyday language. However, Japanese tradition was to be as self sufficient as possible, particularly in agriculture. Many in developing countries see globalization as a positive force that lifts them out of poverty. Much of this criticism comes from the middle class; the Brookings Institution suggested this was because the middle class perceived upwardly mobile low income groups as threatening to their economic security.

Экономика

Эркін сауданың экономикасын талдауға арналған әдебиеттер өте кең, теориялық және эмпирикалық әсерлері бойынша зерттеулердің көптеген жұмыстары жасалған. Ол жеңімпаздар мен жеңілгендерді тудырса да, экономистердің басым көпшілігі еркін сауда қоғам үшін үлкен және айқын пайда әкеледі деген пікірде. 2006 жылы 83 американдық экономистің арасында жүргізілген сауалнамада «87,5% АҚШ қалған тарифтер мен саудаға кедергілерді жоюы керек деп келіседі» және «90,1% АҚШ жұмыс берушілерді шетелдік елдерге аутсорсингтен шектеу туралы ұсынысқа қарсы» екені анықталды. Гарвард университеті экономикасының профессоры Н. Грегори Манкивтің сөзін келтіре келсек: «Кәсіби экономистер арасында ашық әлемдік сауда экономикалық өсімді арттырып, өмір сүру деңгейін көтереді дегенге қарағанда, көп келісімге ие ұсыныс жоқ». Басқа да экономистердің сауалнамасында «еркін сауда өндіріс тиімділігін арттырады және тұтынушыларға жақсы таңдау ұсынады, ал ұзақ мерзімде бұл пайдалар жұмыс орындарына тигізетін әсерден әлдеқайда үлкен» деген пікірмен келісім табылған. Көптеген экономистер масштабқа байланысты табыстың артуы белгілі бір саланың салыстырмалы артықшылықтан туындаған нақты экономикалық себепсіз географиялық аймаққа орналасуы мүмкін екенін мойындайды, бірақ бұл еркін саудаға қарсы аргумент емес, себебі «жеңімпаз» және «жеңілген» екеуінің де өндіріс деңгейі артады, «жеңімпаз» «жеңілгеннен» көбірек пайда табады, бірақ екеуі де бұрынғыдан көп пайда көреді. Джеффри Сакс «Кедейліктің соңы» кітабында бір елдің әлемдік нарыққа қатысу қабілетіне әсер ететін көптеген факторларды талқылайды, соның ішінде үкіметтік сыбайлас жемқорлық, гендерлік, этникалық немесе касталық теңсіздіктер, СПИД және безгек сияқты аурулар, инфрақұрылымның (көлік, байланыс, денсаулық сақтау және сауданы қоса алғанда) жетіспеушілігі, тұрақсыз саяси жағдай, протекционизм және географиялық кедергілер. Жаһандану мәселесі бойынша БҰҰ-ның бұрынғы кеңесшісі Джагдиш Бхагавати, тез дамудың айқын проблемалары болғанымен, жаһандану елдерді кедейліктен шығаратын өте оң күш екенін, себебі ол экономикалық өсудің жылдамдығымен байланысты жақсы экономикалық циклді тудырады. Дегенмен, экономикалық өсім міндетті түрде кедейлікті азайтуды білдірмейді, шындығында, екеуі де қатар өмір сүре алады. Экономикалық өсім әдетте ЖІӨ және ЖҰЖ сияқты байлықтағы айырмашылықтарды нақты көрсетпейтін көрсеткіштерді пайдалану арқылы өлшенеді. Сонымен қатар, Oxfam International кедей адамдардың өндірістік активтердің жетіспеушілігі, нашар инфрақұрылым, нашар білім және денсаулықтың нашар болуы салдарынан жаһанданудан туындаған мүмкіндіктерден жиі шеттетілетінін, осы маргиналданған топтарды кедейлік тұзағына түсіретінін айтады. Экономист Пол Кругман – жаһандану мен еркін сауданың жақтаушысы, жаһандануды сынға алған көптеген адамдармен келіспейді. Оның пікірінше, олардың көпшілігі салыстырмалы артықшылықтың негізгі түсінігін және оның бүгінгі әлемдегі маңыздылығын түсінбейді. Дамыған экономикаларға мигранттардың ағыны әлемдік жалақыны жақындастыру құралы болып табылады. АХҚО зерттеуі дамушы елдерге біліктіліктерді қайтару мүмкіндігін байқады, себебі сол елдерде жалақы көтеріледі. БҰҰДБ). Осыған ұқсас, британдық экономикалық журналист Мартин Вольф әлем халқының жартысынан астамын құрайтын кедей дамушы елдердің табысы салыстырмалы түрде тұрақты өскен әлемнің ең бай елдерінің табысынан әлдеқайда тез өсті, бұл халықаралық теңсіздіктің азаюына және кедейліктің таралуына әкелді. Дамушы әлемде экономикалық либерализация мен халықаралық интеграциядан кейінгі демографиялық өзгерістер жалпы әл-ауқаттың артуына және осылайша теңсіздіктің төмендеуіне әкелді. Вольфтың айтуынша, дамушы елдерде өмір сүру ұзақтығы 1970 жылдан кейін жыл сайын төрт айға өсті, ал нәресте өлім-жітімі 1970 жылы мың адамға 107 болса, 2000 жылы 58-ге дейін төмендеді. Сонымен қатар, дамушы елдерде ересектер арасындағы сауаттылық деңгейі 1970 жылғы 53% -дан 1998 жылы 74% -ға дейін өсті, ал жастардың арасындағы сауатсыздық деңгейінің төмендеуі уақыт өте келе төмендеуін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, дамушы елдерде тумалық деңгейінің 1980 жылы әйел басына шаққанда 4,1 баладан 2000 жылы 2,8 балаға дейін төмендеуі әйелдердің тумалық туралы білім деңгейінің жақсарғанын және ата-аналардың көбірек көңіл бөліп, көбірек инвестиция салғанда, балалардың санын азайтқанын көрсетеді. Нәтижесінде, гүлденген және білімді ата-аналар аз балаларына білім беру мүмкіндігін беру үшін оларды еңбек нарығынан шығарып алады, бұл бала еңбегі мәселесін жақсартады. Осылайша, осы дамушы елдердегі табыстың теңсіз таралуына қарамастан, олардың экономикалық өсімі мен дамуы халықтың жалпы өмір сүру деңгейі мен әл-ауқатын жақсартты. 1980 жылдан кейінгі жаһандануға қатысқан елдерде жан басына шаққандағы жалғыз өнімнің (ЖЖӨ) өсуі 1960 жылдардағы жылына 1,4% -дан, 1970 жылдардағы 2,9% -дан 1980 жылдардағы 3,5% -қа және 1990 жылдардағы 5,0% -қа дейін үдеді. Бұл өсудің үдеуі бай елдердің 1960 жылдардағы 4,7% -дан 1990 жылдардағы 2,2% -ға дейін өсуінің төмендеуіне қарамастан, одан да керемет болып көрінеді. Сондай-ақ, жаһандануға қатыспаған дамушы елдер жаһандануға қатысқан елдерге қарағанда нашар нәтижелер көрсетіп отыр, бұрынғы елдердің жылдық өсім деңгейі 1970 жылдардағы 3,3% -дан 1990 жылдардағы 1,4% -ға дейін төмендеді. Жаһандануға қатысқан елдер арасындағы осы жылдам өсім тек 1980 және 1990 жылдардағы Қытай мен Үндістанның күшті өнімділігіне байланысты емес, 24 жаһандануға қатысқан елдің 18-і өсудің артуын бастан кешірді, олардың көпшілігі айтарлықтай болды. 20-ғасырдың соңы мен 21-ғасырдың басындағы жаһандану экономикалық өзара тәуелділіктің өсуі бейбітшілікті нығайтады деген идеяны қайта жандандырды. Бұл идея 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басындағы жаһандану кезінде өте күшті болды және сол дәуірдің классикалық либералдарының, мысалы, жас Джон Мейнард Кейнстің (1883–1946) орталық доктринасы болды. Жаһандануға қарсылар бұл құбылысты корпоративтік мүдделерді ілгерілету ретінде қарастырады. Олар корпоративтік ұйымдардың өсіп келе жатқан автономиясы мен күші елдердің саяси саясатына әсер ететінін де айтады. Олар кедей және жұмысшы табының моральдық талаптарын, сондай-ақ қоршаған ортаға қатысты мәселелерді жақсырақ шешетін жаһандық институттар мен саясатты жақтаушылар. Әділ сауда теориясының экономикалық аргументтері еркін сауда шектеусіз байларға (яғни, байларға) кедейлердің есебінен пайда әкеледі деп мәлімдейді. Жаһандану корпорацияларға өте жоғалы құнмен өндіріс және қызмет жұмыстарын аутсорсингтеуге мүмкіндік береді, бұл ең бәсекеге қабілетті жалақы мен жұмыскерлерге арналған жұмыс орындарының пайда болуына әкеледі.

The literature analyzing the economics of free trade is extremely rich with extensive work having been done on the theoretical and empirical effects. Though it creates winners and losers, the broad consensus among economists is that free trade is a large and unambiguous net gain for society. In a 2006 survey of 83 American economists, "87.5% agree that the U. S. should eliminate remaining tariffs and other barriers to trade" and "90.1% disagree with the suggestion that the U. S. should restrict employers from outsourcing work to foreign countries." Quoting Harvard economics professor N. Gregory Mankiw, "Few propositions command as much consensus among professional economists as that open world trade increases economic growth and raises living standards." In a survey of leading economists, none disagreed with the notion that "freer trade improves productive efficiency and offers consumers better choices, and in the long run these gains are much larger than any effects on employment." Most economists would agree that although increasing returns to scale might mean that certain industry could settle in a geographical area without any strong economic reason derived from comparative advantage, this is not a reason to argue against free trade because the absolute level of output enjoyed by both "winner" and "loser" will increase with the "winner" gaining more than the "loser" but both gaining more than before in an absolute level. In the book The End of Poverty, Jeffrey Sachs discusses how many factors can affect a country's ability to enter the world market, including government corruption; legal and social disparities based on gender, ethnicity, or caste; diseases such as AIDS and malaria; lack of infrastructure (including transportation, communications, health, and trade); unstable political landscapes; protectionism; and geographic barriers. Jagdish Bhagwati, a former adviser to the U. N. on globalization, holds that, although there are obvious problems with overly rapid development, globalization is a very positive force that lifts countries out of poverty by causing a virtuous economic cycle associated with faster economic growth. However, economic growth does not necessarily mean a reduction in poverty; in fact, the two can coexist. Economic growth is conventionally measured using indicators such as GDP and GNI that do not accurately reflect the growing disparities in wealth. Additionally, Oxfam International argues that poor people are often excluded from globalization induced opportunities "by a lack of productive assets, weak infrastructure, poor education and ill health;" effectively leaving these marginalized groups in a poverty trap. Economist Paul Krugman is another staunch supporter of globalization and free trade with a record of disagreeing with many critics of globalization. He argues that many of them lack a basic understanding of comparative advantage and its importance in today's world. The flow of migrants to advanced economies has been claimed to provide a means through which global wages converge. An IMF study noted a potential for skills to be transferred back to developing countries as wages in those a countries rise. of UNDP). Like this, the British economic journalist Martin Wolf says that incomes of poor developing countries, with more than half the world's population, grew substantially faster than those of the world's richest countries that remained relatively stable in its growth, leading to reduced international inequality and the incidence of poverty. Certain demographic changes in the developing world after active economic liberalization and international integration resulted in rising general welfare and, hence, reduced inequality. According to Wolf, in the developing world as a whole, life expectancy rose by four months each year after 1970 and infant mortality rate declined from 107 per thousand in 1970 to 58 in 2000 due to improvements in standards of living and health conditions. Also, adult literacy in developing countries rose from 53% in 1970 to 74% in 1998 and much lower illiteracy rate among the young guarantees that rates will continue to fall as time passes. Furthermore, the reduction in fertility rate in the developing world as a whole from 4.1 births per woman in 1980 to 2.8 in 2000 indicates improved education level of women on fertility, and control of fewer children with more parental attention and investment. Consequently, more prosperous and educated parents with fewer children have chosen to withdraw their children from the labor force to give them opportunities to be educated at school improving the issue of child labor. Thus, despite seemingly unequal distribution of income within these developing countries, their economic growth and development have brought about improved standards of living and welfare for the population as a whole. Per capita gross domestic product (GDP) growth among post 1980 globalizing countries accelerated from 1.4 percent a year in the 1960s and 2.9 percent a year in the 1970s to 3.5 percent in the 1980s and 5.0 percent in the 1990s. This acceleration in growth seems even more remarkable given that the rich countries saw steady declines in growth from a high of 4.7 percent in the 1960s to 2.2 percent in the 1990s. Also, the non globalizing developing countries seem to fare worse than the globalizers, with the former's annual growth rates falling from highs of 3.3 percent during the 1970s to only 1.4 percent during the 1990s. This rapid growth among the globalizers is not simply due to the strong performances of China and India in the 1980s and 1990s—18 out of the 24 globalizers experienced increases in growth, many of them quite substantial. The globalization of the late 20th and early 21st centuries has led to the resurfacing of the idea that the growth of economic interdependence promotes peace. This idea had been very powerful during the globalization of the late 19th and early 20th centuries, and was a central doctrine of classical liberals of that era, such as the young John Maynard Keynes (1883–1946). Some opponents of globalization see the phenomenon as a promotion of corporate interests. They also claim that the increasing autonomy and strength of corporate entities shapes the political policy of countries. They advocate global institutions and policies that they believe better address the moral claims of poor and working classes as well as environmental concerns. Economic arguments by fair trade theorists claim that unrestricted free trade benefits those with more financial leverage (i. e. the rich) at the expense of the poor. Globalization allows corporations to outsource manufacturing and service jobs from high cost locations, creating economic opportunities with the most competitive wages and worker benefits.

Дүниежүзілік демократия

Демократиялық жаһандану – әлемдік демократияның институционалдық жүйесіне бағытталған қозғалыс, ол әлемдік азаматтарға саяси ұйымдарда өз пікірін білдіруге мүмкіндік береді. Олардың ойынша, бұл ұлттық мемлекеттерді, корпоративтік олигополияларды, идеологиялық үкіметтік емес ұйымдарды (ҮЕҰ), саяси культтар мен мафияларды еңсеруге септігін тигізер еді. Оның белгілі жақтаушыларының бірі – британдық саяси ойшыл Дэвид Хелд. Демократиялық жаһандануды қолдаушылар экономикалық кеңею мен даму демократиялық жаһанданудың алғашқы кезеңі болуы керек екенін, одан кейін жаһандық саяси институттар құру кезеңі басталатынын айтады. Рим клубының АҚШ бөлімшесінің директоры Франческо Стипо елдерді әлемдік үкімет аясында біріктіруді жақтайды, ол "әлемдік елдердің саяси және экономикалық тепе-теңдігін көрсетуі тиіс. Әлемдік конфедерация мемлекеттік биліктердің құзыретін жоймас, керісінше толықтырар еді, себебі мемлекеттер де, әлемдік билік те өзінің құзыреті шегінде билікке ие болар еді". Канаданың бұрынғы сенаторы Дуглас Рош жаһандануды қажеттілік деп есептеді және сайланбаған халықаралық органдарды бақылау үшін тікелей сайланатын Біріккен Ұлттар Ұйымы Парламенттік Ассамблеясы сияқты институттар құруды қолдады.

Дүниежүзілік азаматтық

Глобалды азаматтық – бұл өзара тәуелділік және өзара әрекеттесу дәуірінде жаһандық азаматтар арасындағы әлеуметтік келісімшарт ретінде түсінілуі мүмкін жаһандық құбылыс. Бұл тұжырымды таратушылар оны Жер бетіндегі барлық адамдардың бір-біріне қатысты белгілі бір құқықтары мен міндеттері бар екендігінің табиғи құқығы ретінде анықтайды. "Әлем азаматы" ұғымы ұлттық азаматтықтан туындаған дәстүрлі геосаяси шекараларды мойындамайтын адамды білдіреді және осыған ұқсас мағыналарды қамтиды. Бұл идеяның алғашқы көрінісін Сократтан табуға болады, оның сөздерін Плутарх "Мен афиналық емеспін, грек те емеспін, мен әлемнің азаматымын" деп келтірген. Қазіргі заманғы өте өзара байланысты әлемде әлем азаматтарына өздерінің көзқарастарын қалыптастыруға, ортақ сананы және қоршаған орта мәселелері мен ядролық қарулану сияқты жаһандық мәселелерде жаһандық жауапкершілік сезімін қалыптастыруға көмектесетін бағдарша қажет. Бахаи дінінен шабыт алған автор Мейджес, біртұтас әлемдік қауымдастық пен жаңа жаһандық сананы қолдай отырып, жаһандануды жеткілікті инклюзивті емес, экономикалық, әлеуметтік және мәдени ағылшын үстемдігінің жамылғысы ретінде ескертеді, бұл оңтайлы әлемдік өркениеттің қалыптасуына кедерілгі келтіруі мүмкін. Ол "әмбебаптандыру" процесін балама ретінде ұсынады. Космополитизм – барлық адам этностары ортақ моральдық принциптерге негізделген біртұтас қауымдастыққа жатады деген идея. Космополитизмнің кез келген түріне сүйенетін адам космополит немесе космополит деп аталады. Космополиттік қауымдастық инклюзивті моральға, ортақ экономикалық қатынастарға немесе әртүрлі елдерді қамтитын саяси құрылымға негізделуі мүмкін. Космополиттік қауымдастықта әртүрлі елдерден (мысалы, ұлттық мемлекеттерден) келген адамдар өзара құрметке негізделген қарым-қатынастар құрады. Мысалы, Кваме Энтони Аппиа әртүрлі географиялық және экономикалық жағдайлардағы адамдардың әртүрлі сенімдеріне (діни, саяси және т.б.) қарамастан өзара құрметпен қарым-қатынас жасай алатын космополиттік қауымдастық мүмкіндігін ұсынады. Канадалық философ Маршалл Маклюан 1962 жылдан бастап "Жаһандық ауыл" терминін танымал етті. Оның пікірінше, жаһандану адамдардың барлық елдерден өзара байланысты болуына, ортақ мүдделерді және ортақ адамгершілік сезімін сезінуіне әкеледі.

Global civics suggests that civics can be understood, in a global sense, as a social contract between global citizens in the age of interdependence and interaction. The disseminators of the concept define it as the notion that we have certain rights and responsibilities towards each other by the mere fact of being human on Earth. World citizen has a variety of similar meanings, often referring to a person who disapproves of traditional geopolitical divisions derived from national citizenship. An early incarnation of this sentiment can be found in Socrates, whom Plutarch quoted as saying: "I am not an Athenian, or a Greek, but a citizen of the world." In an increasingly interdependent world, world citizens need a compass to frame their mindsets and create a shared consciousness and sense of global responsibility in world issues such as environmental problems and nuclear proliferation. Baha'i inspired author Meyjes, while favoring the single world community and emergent global consciousness, warns of globalization as a cloak for an expeditious economic, social, and cultural Anglo dominance that is insufficiently inclusive to inform the emergence of an optimal world civilization. He proposes a process of "universalization" as an alternative. Cosmopolitanism is the proposal that all human ethnic groups belong to a single community based on a shared morality. A person who adheres to the idea of cosmopolitanism in any of its forms is called a cosmopolitan or cosmopolite. A cosmopolitan community might be based on an inclusive morality, a shared economic relationship, or a political structure that encompasses different nations. The cosmopolitan community is one in which individuals from different places (e. g. nation states) form relationships based on mutual respect. For instance, Kwame Anthony Appiah suggests the possibility of a cosmopolitan community in which individuals from varying locations (physical, economic, etc.) enter relationships of mutual respect despite their differing beliefs (religious, political, etc.). Canadian philosopher Marshall McLuhan popularized the term Global Village beginning in 1962. His view suggested that globalization would lead to a world where people from all countries will become more integrated and aware of common interests and shared humanity.

Халықаралық ынтымақтастық

Әскери ынтымақтастық – Халықаралық ынтымақтастықтың бұрынғы мысалдары бар. Мысалы, Солтүстік Америка Біріккен Штаттары мен бұрынғы Кеңес Одағы арасындағы қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық, суық соғыс аяқталғаннан кейін халықаралық қоғамды таң қалдырды. Стратегиялық қаруды азайту туралы шарттар (СТАРТ I, СТАРТ II, СТАРТ III және Жаңа СТАРТ қараңыз), сондай-ақ қару-жарақты бақылау және қарусыздандыру келісімдері, НАТО-ның «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасын, Ресей-НАТО кеңесін және жаппай қырып-жою қарулары мен материалдарын таратпауға қарсы G8 жаһандық серіктестігін құру – қару-жарақты бақылау және ядролық қарудан арылудың нақты қадамдары болып табылады. АҚШ пен Ресей арасындағы ынтымақтастық 2001 жылғы 11 қыркүйектегі терактілерден кейін қабылданған терроризмге қарсы келісімдер арқылы одан әрі нығайтылды. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ынтымақтастық – Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ынтымақтастықтың ең үлкен жетістіктерінің бірі – Монреаль хаттамасында белгіленгендей, озон қабатының бұзылуын тоқтату мақсатында хлорфтор көмірсутектерінің (ХФК) шығарындыларын азайту туралы келісім. Ядролық энергия және баламасы жоқ көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларына қатысты соңғы пікірталас, нені істемеу керектігі туралы тағы бір консенсус құрайды. Үшіншіден, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды дамытуда маңызды жетістіктерге қол жеткізілді.

Жаһандануға қарсы қозғалысы

Антиглобализация немесе контрглобализация – жаһандануға қатысты сын-пікірлердің жиынтығы, бірақ көбінесе корпоративтік капитализмнің жаһандануын сынап бағалайды. Бұл қозғалыс әдетте альтернативті жаһандану қозғалысы, антиглобалистік қозғалыс, корпоративтік жаһандануға қарсы қозғалыс немесе неолибералдық жаһандануға қарсы қозғалыс деп аталады. Жаһандануға қарсылар әлемнің дамыған және дамымаған елдері арасындағы халықаралық саудадағы билік пен құрмет теңсіз бөлінеді деп санайды. Бұл қозғалысты құрайтын әртүрлі топтарға кәсіподақ мүшелері, экологиялық белсенділер, анархистер, жер және жергілікті халықтардың құқықтарын қорғайтындар, адам құқықтары мен тұрақты дамуды қолдайтын ұйымдар, жекешелендіруге қарсылар және тер төгуді тоқтату үшін күресушілер жатады. Кристофер Лаш «Элитаның көтерілісі және демократияға опасыздық» еңбегінде АҚШ-тағы әлеуметтік құрамның жоғарғы және төменгі жақтары арасындағы алшақтықтың кеңеюін талдайды. Оның пікірінше, біздің дәуірімізді әлеуметтік құбылыс – элитаның көтерілісі анықтайды, бұл испан философы Хосе Ортега-и-Гассеттің «Көпшіліктің көтерілісі» (1929) еңбегіне сілтеме жасайды. Лашқа сәйкес, жаңа элиталар, яғни табысы бойынша ең жоғары 20%-ға кіретіндер, капиталдың толық еркіндігіне мүмкіндік беретін жаһандану арқылы енді өз азаматтарымен бірдей әлемде өмір сүрмейді. Бұл жағынан олар XIX және XX ғасырлардағы ескі буржуазиядан өзгеше, ол кеңістіктік тұрақтылығымен тамырланудың және азаматтық міндеттердің ең төменгі деңгейімен шектелген. Әлеуметтанушының пікірінше, жаһандану элиталарды өз елдерінде туристерге айналдырды. Бизнес-кәсіпкерліктің мемлекеттік иеліктен айырылуы өзін «әлемдік азаматтар» деп санайтын, бірақ азаматтықпен байланысты міндеттерді қабылдамайтын сыныпты құрайды. Олардың халықаралық жұмыс, демалыс, ақпарат мәдениетіне байланыстылығы олардың көпшілігін ұлттық құлдырау перспективасына бейжай қалдырады. Мемлекеттік қызметтерді және мемлекеттік қазынаны қаржыландырудың орнына, жаңа элиталар өз ақшаларын өз ерікті геттоларын жақсартуға жұмсайды: тұрғын үй аудандарындағы жеке мектептер, жеке полиция, қоқыс жинау жүйелері. Олар «жалпы өмірден шығып кеткен». Олар капитал мен ақпараттың халықаралық ағынын бақылайды, қайырымдылық қорлары мен жоғары білім беру мекемелеріне жетекшілік етеді, мәдени өндіріс құралдарын басқарады және осылайша қоғамдық пікір алмасу шарттарын белгілейді. Осының салдарынан саяси пікірталастар көбінесе биліктегі топтармен шектеледі, ал саяси идеологиялар қарапайым азаматтардың мүдделерінен алыстайды. Нәтижесінде ешкімде осы проблемаларды шешуге сенімді шешім жоқ және осыған байланысты қызу идеологиялық күрес жүріп жатыр. Дегенмен, олар жұмысшы табына әсер ететін проблемалардан қорғалған: өнеркәсіптік өндірістің төмендеуі, жұмыс орындарының жоғалуы, орта таптың құлдырауы, кедейлердің санының өсуі, қылмыстың өсуі, есірткі саудасының өсуі, қалалық дағдарыс. Д.А. Сноу және басқалар антиглобализация қозғалысының жаңа әлеуметтік қозғалыстың мысалы екенін, оның басқа әлеуметтік қозғалыстарда қолданылғаннан өзгеше тактиканы және ресурстарды қолданатынын айтады. Бұл қозғалыстың ең танымал тактикасының бірі – 1999 жылғы Сиэтл шайқасы, онда Дүниежүзілік сауда ұйымының үшінші министрлік кеңесіне қарсы наразылықтар өтті. Әлемнің түкпір-түкпірінде бұл қозғалыс ДСҰ, Халықаралық валюта қоры (ХВҚ), Дүниежүзілік банк, Дүниежүзілік экономикалық форум және Сегіздік тобы (G8) сияқты институттардың кездесулерінің алдында наразылық акцияларын өткізіп келеді. Адам құқықтары мәселелеріне негізделген капитал нарығының интеграциясына қарсы шығушылар, олардың пікірінше, этикалық стандарттарды ескермей, неолиберализмді насихаттайтын әлемдік және халықаралық институттар жасаған түрлі құқық бұзушылықтарға алаңдайды. Ортақ нысандарға Дүниежүзілік банк (ДБ), Халықаралық валюта қоры (ХВҚ), Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) және Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ), сондай-ақ Солтүстік Америка еркін сауда келісімі (НАФТА), Американың еркін сауда аймағы (ААШТА), Инвестициялар туралы көпжақты келісім (МАИ) және Қызметтер саудасы туралы жалпы келісім (ГАТС) сияқты еркін сауда келісімдері кіреді. Бай және кедей елдер арасындағы экономикалық алшақтықты ескере отырып, қозғалыстың жақтаушылары капитал жеткіліксіздігін қорғау шаралары болмаса, еркін сауда индустриалды елдердің билігін күшейтуге ғана себеп болады деп мәлімдейді (көбінесе дамытпаған әлемнің «Оңтүстігіне» қарсы «Солтүстік» деп аталады).

Anti globalization, or counter globalization, consists of a number of criticisms of globalization but, in general, is critical of the globalization of corporate capitalism. The movement is also commonly referred to as the alter globalization movement, anti globalist movement, anti corporate globalization movement, or movement against neoliberal globalization. Opponents of globalization argue that power and respect in terms of international trade between the developed and underdeveloped countries of the world are unequally distributed. The diverse subgroups that make up this movement include some of the following: trade unionists, environmentalists, anarchists, land rights and indigenous rights activists, organizations promoting human rights and sustainable development, opponents of privatization, and anti sweatshop campaigners. In The Revolt of the Elites and the Betrayal of Democracy, Christopher Lasch analyzes the widening gap between the top and bottom of the social composition in the United States. For him, our epoch is determined by a social phenomenon: the revolt of the elites, in reference to The Revolt of the Masses (1929) by the Spanish philosopher José Ortega y Gasset. According to Lasch, the new elites, i. e. those who are in the top 20% in terms of income, through globalization which allows total mobility of capital, no longer live in the same world as their fellow citizens. In this, they oppose the old bourgeoisie of the nineteenth and twentieth centuries, which was constrained by its spatial stability to a minimum of rooting and civic obligations. Globalization, according to the sociologist, has turned elites into tourists in their own countries. The denationalization of business enterprise tends to produce a class who see themselves as "world citizens, but without accepting any of the obligations that citizenship in a polity normally implies". Their ties to an international culture of work, leisure, information – make many of them deeply indifferent to the prospect of national decline. Instead of financing public services and the public treasury, new elites are investing their money in improving their voluntary ghettos: private schools in their residential neighborhoods, private police, garbage collection systems. They have "withdrawn from common life". Composed of those who control the international flows of capital and information, who preside over philanthropic foundations and institutions of higher education, manage the instruments of cultural production and thus fix the terms of public debate. So, the political debate is limited mainly to the dominant classes and political ideologies lose all contact with the concerns of the ordinary citizen. The result of this is that no one has a likely solution to these problems and that there are furious ideological battles on related issues. However, they remain protected from the problems affecting the working classes: the decline of industrial activity, the resulting loss of employment, the decline of the middle class, increasing the number of the poor, the rising crime rate, growing drug trafficking, the urban crisis. D. A. Snow et al. contend that the anti globalization movement is an example of a new social movement, which uses tactics that are unique and use different resources than previously used before in other social movements. One of the most infamous tactics of the movement is the Battle of Seattle in 1999, where there were protests against the World Trade Organization's Third Ministerial Meeting. All over the world, the movement has held protests outside meetings of institutions such as the WTO, the International Monetary Fund (IMF), the World Bank, the World Economic Forum, and the Group of Eight (G8). Those opposed to capital market integration on the basis of human rights issues are especially disturbed by the various abuses which they think are perpetuated by global and international institutions that, they say, promote neoliberalism without regard to ethical standards. Common targets include the World Bank (WB), International Monetary Fund (IMF), the Organisation for Economic Co operation and Development (OECD) and the World Trade Organization (WTO) and free trade treaties like the North American Free Trade Agreement (NAFTA), Free Trade Area of the Americas (FTAA), the Multilateral Agreement on Investment (MAI) and the General Agreement on Trade in Services (GATS). In light of the economic gap between rich and poor countries, movement adherents claim free trade without measures in place to protect the under capitalized will contribute only to the strengthening the power of industrialized nations (often termed the "North" in opposition to the developing world's "South").

Корпоратизмге және тұтынушылыққа қарсылық

Корпоративтік идеология, корпорациялардың (жасанды немесе заңды тұлғалардың) құқықтарын жеке тұлғалардың құқықтарынан жоғары қоятын, жақындағы әлемдік сауданың қарқынды дамуының түпкі себебі болып табылады. Соңғы жылдары көпшілікке корпорацияларға қарсы идеологияны танымал ететін кітаптар (мысалы, Наоми Клейннің 2000 жылғы "No Logo" еңбегі) және фильмдер ("The Corporation" және "Surplus" сияқты) көбейді. Бұған байланысты заманауи идеология – тұтынушылық, ол тауарлар мен қызметтерді жекеменшілікке алуға ынталандырады, сонымен қатар жаһандану процесін күшейтеді. Антитұтынушылық – жеке бақытты тұтыну және материалдық игіліктерді сатып алумен байланыстыруға қарсы тұратын әлеуметтік қозғалыс. Ірі корпорациялардың тұтынушыларға қатысты әрекеттеріне байланысты туған алаңдаушылық, үлкен әрекеттерге және тұтынушыларға білім беруді мектептік оқу жоспарына енгізуге алып келді. Әлеуметтік белсенділер материализмді жаһандық бөлшек саудамен, жеткізушілердің бірігуімен, соғыспен, ашкөздікпен, аномиямен, қылмыспен, қоршаған ортаның нашарлауымен және жалпы әлеуметтік жағдайдың нашарлауымен байланысты деп санайды. Осы тақырыптың бір түрі – посттұтынушылардың белсенділігі, олардың стратегиялық мақсаты – тәуелді тұтынушылықтан арылу.

Әлемдік әділдік

Әлемдік әділдік қозғалысы – әділ сауда қағидаларын жақтаушы және қазіргі әлемдік экономикалық интеграция институттарын мәселе деп санайтын адамдар мен топтардың кең жиынтығы. Бұл қозғалысты баяу медиа көбінесе жаһандануға қарсы қозғалыс деп сипаттайды. Дегенмен, оған қатысушылар жаһандануға қарсы екендерін жиі жоққа шығарып, байланыс пен адамдардың жаһандануын қолдайтындарын, ал тек корпоративтік биліктің жаһандық кеңеюіне қарсы екендерін мәлімдейді. Қозғалыстың негізі – әлеуметтік әділдік идеясы, теңдік пен ынтымақ, адам құқықтары және әрбір адамның қадір-қасиетіне негізделген қоғам немесе институт құруға ұмтылыс. Ұлттар ішіндегі және арасындағы әлеуметтік теңсіздік, соның ішінде кеңейіп бара жатқан жаһандық цифрлық айырмашылық, қозғалыстың басты назарында. Латын Америкасы, Африка және Азиядағы осы теңсіздіктермен күресу үшін көптеген үкіметтік емес ұйымдар құрылды. Ең танымал үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) қатарында: «Соғыс баласы», «Қызыл Крест», «Балаларды босату» және «CARE International» бар. Олар көбінесе дамып келе жатқан елдердегі адамдардың өмір деңгейін жақсарту мақсатында мектептер салу, инфрақұрылымды жөндеу, сумен жабдықтауды тазалау, ауруханаларға жабдықтар мен керек-жарақтар сатып алу және басқа да көмектер көрсету үшін серіктестіктер құрады.

Әлеуметтік теңсіздік

Әлемдік экономикалар тарихи тұрғыдан біркелкі дамыған жоқ, нәтижесінде бүкіл географиялық аймақтар кедейлік пен аурудың құрсауында қалды, ал басқалары кедейлік пен ауруды кең ауқымда қысқартуға кірісті. 1980 жылдардың басынан кемінде 2011 жылға дейін ЖІӨ арасындағы айырмашылық әлі де кең болғанымен, азайып бара жатқандай көрінді, ал кейбір қарқынды дамып келе жатқан елдерде өмір күтілу ұзақтығы арта бастады. Әлемдік табысқа қатысты Джини коэффициентін қарастырсақ, 1980-ші жылдардың соңынан бері кейбір аймақтар арасындағы алшақтық айқын түрде тарылды, мысалы, Азия мен Батыстың дамыған экономикалары арасындағы алшақтық қысқарды, бірақ әлемдік деңгейде үлкен айырмашылықтар сақталып тұр. Адамзаттың жалпы теңдігі, жеке тұлғалар ретінде қарастырылғанда, өте аз жақсарды. 2003-2013 жылдар аралығындағы он жылдық ішінде Германия, Швеция және Дания сияқты дәстүрлі теңдікке бауыр басқан елдерде де табыс теңсіздігі өсті. Франция, Жапония және Испания сияқты бірнеше ерекше жағдайларды ескермесек, дамыған экономикалардың көп бөлігінде ең жоғары табысқа ие 10 пайызы алға озып кетті, ал ең төменгі 10 пайызы одан да артқа қалып қойды. 2013 жылға қарай 85 мультимиллиардер әлемдегі 7 миллиардтан астам халқының ең кедей жартысының (3,5 миллиард) байлығына тең байлық жинады. Жаһандануды сынға тартқандар жаһандану нәтижесінде әлсіз жұмысшы одақтарының пайда болғанын айтады: арзан еңбек күшінің артығы мен ауысу үстіндегі компаниялардың санының өсуі жоғары құн аймақтарындағы жұмысшы одақтарының әлсіздігін күшейтті. Одақтардың мүшелігі төмендеген кезде олардың тиімділігі төмендейді және жұмысшылар одақтарға деген ынтасын жоғалтады. Әйелдер көбінесе экспортқа бағытталған жұмыспен қоса, тұрақсыз жұмыстарда жұмыс күшіне қатысады. Дәлелдер жаһандану әйелдердің жұмыспен қамтылуына мүмкіндіктерді кеңейткенін көрсетсе де, гендерлік теңсіздікті жоюдың ұзақ мерзімді мақсаты әлі де орындалмаған және капиталды реттеусіз, мемлекеттік игіліктерді қаржыландыруда мемлекеттің рөлін қайта бағдарлау және кеңейтусіз қол жеткізе алмайтын сияқты көрінеді. Сонымен қатар, жаһанданудың әсерін бағалау кезінде гендер, нәсіл, класс және басқа да факторлардың өзара байланысы ескерілмейді. 2016 жылы ХВҚ жариялаған зерттеуде қазіргі заманғы жаһандалған капитализмнің идеологиялық тірегі – неолиберализм "көп сатылған", неолибералдық саясаттың пайдасы "елдердің кең тобын қарастырғанда анықтау өте қиын", ал шығындары, ең маңыздысы ұлттар арасындағы табыстың теңсіздігі, "өсудің деңгейі мен тұрақтылығына зиян келтіреді" делінген.

The economies of the world have developed unevenly, historically, such that entire geographical regions were left mired in poverty and disease while others began to reduce poverty and disease on a wholesale basis. From around 1980 through at least 2011, the GDP gap, while still wide, appeared to be closing and, in some more rapidly developing countries, life expectancies began to rise. If we look at the Gini coefficient for world income, since the late 1980s, the gap between some regions has markedly narrowed—between Asia and the advanced economies of the West, for example—but huge gaps remain globally. Overall equality across humanity, considered as individuals, has improved very little. Within the decade between 2003 and 2013, income inequality grew even in traditionally egalitarian countries like Germany, Sweden and Denmark. With a few exceptions—France, Japan, Spain—the top 10 percent of earners in most advanced economies raced ahead, while the bottom 10 percent fell further behind. By 2013, 85 multibillionaires had amassed wealth equivalent to all the wealth owned by the poorest half (3.5 billion) of the world's total population of 7 billion. Critics of globalization argue that globalization results in weak labor unions: the surplus in cheap labor coupled with an ever growing number of companies in transition weakened labor unions in high cost areas. Unions become less effective and workers their enthusiasm for unions when membership begins to decline. Women often participate in the workforce in precarious work, including export oriented employment. Evidence suggests that while globalization has expanded women's access to employment, the long term goal of transforming gender inequalities remains unmet and appears unattainable without regulation of capital and a reorientation and expansion of the state's role in funding public goods and providing a social safety net. Furthermore, the intersectionality of gender, race, class, and more remain overlooked when assessing the impact of globalization. In 2016, a study published by the IMF posited that neoliberalism, the ideological backbone of contemporary globalized capitalism, has been "oversold", with the benefits of neoliberal policies being "fairly difficult to establish when looking at a broad group of countries" and the costs, most significantly higher income inequality within nations, "hurt the level and sustainability of growth."

Жаһандық басқаруға қарсы

1930 жылдардан бастап, Дүниежүзілік федералистік қозғалысы (ДФҚ) сияқты ұйымдар жақтаған әлемдік үкімет идеясына қарсылық пайда болды. Әлемдік басқаруға қарсылар көбінесе бұл идеяның іске аспайтынына, қанаушылыққа алып келетініне немесе жай ғана қажетсіз екеніне байланысты наразылық білдіреді. Жалпы, олар мұндай басқарудың күш пен байлықты шоғырландыруы мүмкін екенінен қауіптеніп алаңдайды. Мұндай пікірлер Ұлттар Лигасының және кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуымен байланысты туындаған.

Экологтардың қарсылығы

Экология – қоршаған ортаны қорғау және оның денсаулығын жақсарту мәселелеріне қатысты кең философия, идеология және әлеуметтік қозғалыс. Экологтардың жаһандануға қатысты алаңдаушылықтарына жаһандық жылыну, жаһандық сумен жабдықтау және су дағдарысы, энергияны тұтыну мен энергияны үнемдеудегі теңсіздік, халықаралық ауаның ластануы және әлемдік мұхиттың ластануы, халық санының өсуі, әлемдегі тіршілік ортасының тұрақтылығы, орманның жойылуы, биологиялық әртүрліліктің жоғалуы және түрлердің жойылуы сияқты мәселелер жатады. Жаһандануды сынға алатындардың бірі – кедей елдердің табиғи ресурстарын бай елдер жүйелі түрде тартып алып, бай елдер тудырған ластануды кедей елдерге жүйелі түрде төгеді. Кейбіреулер Солтүстік корпорациялары өздерінің жаһандық қызметі үшін бай емес елдердің ресурстарын көбірек пайдаланады, ал Оңтүстік жаһандану экономикасының экологиялық ауыртпалығын пропорционалды емес түрде көтереді деп санайды. Осылайша, жаһандану «экологиялық апартеидке» алып келуі мүмкін. Экология және мәдениет жөніндегі «Жергілікті болашақ»/Халықаралық экология және мәдениет қоғамының директоры және негізін қалаушы Хелена Норберг-Ходж жаһандануды көптеген жағынан сынға алады. «Ежелгі болашақ» атты кітабында Норберг-Ходж «ғасырлар бойы сақталған экологиялық тепе-теңдік пен әлеуметтік келісім даму мен жаһандану қысымынан қауіпке ұшырап отыр» деп мәлімдейді. Ол сондай-ақ жаһанданудың стандарттау мен рационализациясын сынға алады, себебі ол әрқашан күтілетін өсу нәтижелерін бермейді. Глобализация көптеген елдерде ұқсас қадамдар жасаса да, Ходж сияқты ғалымдар оның кейбір елдерге тиімді болмауы мүмкін екенін және кейбір елдерді дамытудың орнына кері жылжытуы мүмкін екенін айтады. Бұл мәселеге байланысты, «ластану қауіпсіздігі» гипотезасы бар, ол ірі индустрияланған елдер шетелде зауыттар немесе кеңселер құруға тырысқанда, қажетті жер мен материалдық қолжетімділікті ұсынатын, ресурстар мен еңбек құны тұрғысынан ең арзан нұсқаны іздейтінін көрсетеді (төменге жарысқа қараңыз). Бұл көбінесе экологиялық таза тәжірибелердің құнына әкеледі. Арзан ресурстар мен жұмыс күші бар дамушы елдерде экологиялық ережелердің қатаңдығы төмен болады, ал керісінше, экологиялық ережелері қатаң елдерде осы стандарттарды орындауға байланысты шығындар компаниялар үшін қымбатқа түседі. Сондықтан, шетелдік елдерге инвестиция салатын компаниялар қоршаған ортаға қатысты ең төменгі стандарттарға немесе ең әлсіз заңнамасы бар елдерге көшіп орналасуға бейім. Еуропалық Одақ пен Меркосур арасындағы еркін сауда туралы келісім, әлемдегі ең ірі еркін сауда аймағының бірін құруы мүмкін. Бұл келісім Бразилияның сиыр етіне нарыққа қолжетімділікті кеңейту арқылы Амазонка ормандарының бұзылуына әкелуі мүмкін деген алаңдаушылықтар бар.

Environmentalism is a broad philosophy, ideology and social movement regarding concerns for environmental conservation and improvement of the health of the environment. Environmentalist concerns with globalization include issues such as global warming, global water supply and water crises, inequity in energy consumption and energy conservation, transnational air pollution and pollution of the world ocean, overpopulation, world habitat sustainability, deforestation, biodiversity loss and species extinction. One critique of globalization is that natural resources of the poor have been systematically taken over by the rich and the pollution promulgated by the rich is systematically dumped on the poor. Some argue that Northern corporations are increasingly exploiting resources of less wealthy countries for their global activities while it is the South that is disproportionately bearing the environmental burden of the globalized economy. Globalization is thus leading to a type of" environmental apartheid". Helena Norberg Hodge, the director and founder of Local Futures/International Society for Ecology and Culture, criticizes globalization in many ways. In her book Ancient Futures, Norberg Hodge claims that "centuries of ecological balance and social harmony are under threat from the pressures of development and globalization." She also criticizes the standardization and rationalization of globalization, as it does not always yield the expected growth outcomes. Although globalization takes similar steps in most countries, scholars such as Hodge claim that it might not be effective to certain countries and that globalization has actually moved some countries backward instead of developing them. A related area of concern is the pollution haven hypothesis, which posits that, when large industrialized nations seek to set up factories or offices abroad, they will often look for the cheapest option in terms of resources and labor that offers the land and material access they require (see Race to the bottom). This often comes at the cost of environmentally sound practices. Developing countries with cheap resources and labor tend to have less stringent environmental regulations, and conversely, nations with stricter environmental regulations become more expensive for companies as a result of the costs associated with meeting these standards. Thus, companies that choose to physically invest in foreign countries tend to (re)locate to the countries with the lowest environmental standards or weakest enforcement. The European Union–Mercosur Free Trade Agreement, which would form one of the world's largest free trade areas, has been denounced by environmental activists and indigenous rights campaigners. The fear is that the deal could lead to more deforestation of the Amazon rainforest as it expands market access to Brazilian beef.

Азық-түлік қауіпсіздігі

Жаһандану азық-түлік өндірісінің тиімді жүйесімен байланысты. Өйткені егістер ең қолайлы өсу жағдайлары бар елдерде өсіріледі. Бұл жақсарту әлемдегі азық-түлік қорының артуына алып келеді, бұл өз кезегінде азық-түлік қауіпсіздігін жақсартуға мүмкіндік береді. "Брекзит" саяси қозғалысы жаһанданудағы кері қадам ретінде қарастырылды; ол Ұлыбританиядағы азық-түлік тізбектерін күрт бұзды, себебі олар Еуроодақтан азық-түлік өнімдерінің 26 пайызын импорттайды.

Норвегия

Норвегияның шектеулі егіс дақылдары азық-түлік өндірісінің және оның қолжетімділігінің жаһандануын қажет етеді. Еуропаның ең солтүстік орналасқан елі халықтың азық-түлік талаптарын қанағаттандыру үшін басқа елдермен сауда жасауға мұқтаж. 2007 жылы Норвегияда азық-түлік өндірісінің өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі шамамен 50% құрады.